CVDR62851_1Beleidsplan Bos en natuur, eigendommen gemeente Reusel-De MierdennlregelingReusel-De Mierden2018-01-09Reusel-De MierdenD'n Uitkijk, 13-03-2009Beleidsplan Bos en natuurNatura 2000Ecologische hoofdstructuurGroene hoofdstructuur en natuurdoeltypenSoortbeschermingsplan Nachtzwaluw en Gladde Slang Noord-Brabantgemeenteraadmilieu2009-03-03De tekst in dit document is vrij van auteursrecht en
databankrecht2009-03-162017-01-01nieuwe regelingR 09-012milieu1.GeengeenBeleidsplan Bos en natuur, eigendommen gemeente Reusel-De MierdenGemeente Reusel-De Mierden bezit circa duizend hectare bos en enkele
bijzondere natuurgebieden zoals het fraaie Panneven. De bossen zijn een
belangrijk infiltratiegebied voor het water dat uiteindelijk het beekdal
van de Reusel voedt en hebben sterke ecologische en landschappelijke
relaties met de omgeving. De bossen en natuurterreinen van Reusel-De
Mierden maken deel uit van een aantrekkelijke groene regio.Vijf jaar geïntegreerd bosbeheer heeft het bos aantrekkelijker gemaakt
om in te recreëren. Er is hard gewerkt om de bossen gevarieerder te
maken en de natuurwaarden te verhogen. Zo zijn veel open plekken gekapt
en biedt de toegenomen hoeveelheid dood hout in de bossen goede kansen
voor versterking van de biodiversiteit. De soortensamenstelling van de
natuurterreinen is de afgelopen decennia sterk achteruit gegaan door
verzuring, verdroging, versnippering en vermesting. Herstelprojecten
zijn de afgelopen jaren voorbereid en staan op het punt om uitgevoerd te
worden. Zo zijn recentelijk de heideterreinen rond de vennen Het Voortje
en het Panneven geplagd/gemaaid.De grootte van het eigendom en de ligging binnen een groene regio zijn
een belangrijke kwaliteit van de bossen. Reusel-De Mierden heeft
letterlijk goud in handen. De bossen en natuurterreinen hebben als
bouwsteen van een aantrekkelijk landschap een grote economische waarde
voor de recreatieve sector en indirect voor de middenstand.De gemeente richt zich in beleid en uitvoeringsprogramma op het
versterken van de recreatieve functie van de bossen en op het herstel
van natuurwaarden. Belangrijke punten daarbij zijn:
herstel van hydrologie: water langer vasthouden aan de bron
herstel van verbindingen tussen gebieden
verdere versterking van de recreatieve poorten en de recreatieve
projectlocatie Reusel Noord
versterking van het leefgebied van de gladde slang/
nachtzwaluw
de ontwikkeling van gevarieerde bosranden en een gevarieerde
bosstructuur
de aanleg van aantrekkelijke slingerpaden door de bossen
de ontwikkeling van een speelbos voor de jeugd
een herkenbaar gemeentebos door plaatsing van stijlvolle
bebording en informatievoorziening
natuurontwikkeling rond het Kruisven
De bossen en natuurterreinen zijn bij uitstek de plaats waar de
speerpunten van beleid: natuur, recreatie en toerisme bij elkaar komen,
de moeite waard om in te investeren en verder te ontwikkelen. Gemeente Reusel-De Mierden is eigenaar van bijna 1.000 hectare bos
en natuur. Dit bezit brengt uitdagingen en verantwoordelijkheden met
zich mee. De gemeentebossen hebben te maken met meerdere
doelstellingen en functies. De maatschappelijke en bestuurlijke
wensen met betrekking tot het bosgebied nemen toe en veranderen met
de tijd.De wens om het bosbeleid in overeenstemming te brengen met de
huidige maatschappelijke wensen en eisen is aanleiding voor het
opstellen van een beleidsplan bos en natuur. Met het beleidsplan bos
en natuur wordt een overkoepelende visie opgesteld waarmee aan de
inrichting, de ontwikkeling en het beheer van het bos richting wordt
gegeven voor de langere termijn.Het beleidsplan bos en natuur is van toepassing op alle bossen in
gemeentelijk eigendom en daarnaast op enkele heideterreinen en
vennen. Een kaart met de gemeentelijke bos- en natuurterreinen is in
dit rapport opgenomen als bijlage 1. Het beleidsplan bos en natuur geeft antwoord op drie kernvragen:
“wat hebben we?”, “wat willen we?” en “hoe kunnen we dat bereiken?”.
Met de beantwoording van de eerste vraag wordt de huidige situatie
in beeld gebracht, terwijl het antwoord op de vraag “wat willen we?”
de visie weergeeft op het gemeentebos en de functievervulling
daarvan. Het antwoord op de derde vraag beslaat het feitelijke
bosbeleid. Een uitvoeringsprogramma geeft een overzicht van de
ontwikkelingen die noodzakelijk zijn om de gestelde doelen te
bereiken.Het beleidsplan bos en natuur dient als toetsingskader voor
ontwikkelingen binnen de gemeente. Omdat het bos een sterke
samenhang heeft met het omringende landschap dienen zowel
ontwikkelingen binnen de bos- en natuurterreinen als daarbuiten
getoetst te worden aan het bosbeleid. Externe ontwikkelingen kunnen
immers effecten hebben op het functioneren van bos- en
natuurterreinen.Het beleid wordt geformuleerd voor de periode tot 2020. Veel
projecten die worden geformuleerd kunnen in deze periode zijn
uitgevoerd. Doelstellingen met betrekking tot soortensamenstelling
van bos en natuur gelden bij uitstek voor de langere termijn. In de
periode tot 2020 moet de ontwikkeling sterk in de juiste richting
gaan, maar de doelen kunnen pas op langere termijn volledig gehaald
worden.Na afloop van de periode waarvoor dit beleidsplan is opgesteld
verdient het aanbeveling de behaalde resultaten te evalueren en de
doelen voor de bossen en natuurterreinen te toetsen aan de
maatschappelijke wensen van die tijd.Het beleidsplan bos en natuur is tot stand gekomen in samenspraak
met diverse betrokkenen. Vertegenwoordigers van de relevante
gemeentelijke beleidsvelden en de externe adviseurs vormen samen de
kerngroep. De kerngroep heeft de afwegingen gemaakt die hebben
geleid tot de beleidskeuzes.Verschillende belanghebbende partijen uit de samenleving hebben
zitting gehad in een klankbordgroep. De klankbordgroep heeft de
gemeentelijke beleidskeuzes getoetst en heeft een waardevolle
bijdrage geleverd aan de verdere uitwerking en aanscherping van de
gemaakte beleidskeuzes. In Bijlage 2 is de samenstelling van de
kerngroep en de klankbordgroep opgenomen.Het plan is opgebouwd rondom de beantwoording van de in paragraaf
1.2 genoemde kernvragen. Hoofdstuk twee geeft een algemene
beschrijving van het plangebied en de relatie met de omgeving. Het
derde hoofdstuk geeft een beschrijving van het bos en de daaraan
gekoppelde natuurterreinen en de huidige stand van zaken. Ook wordt
hier aangegeven waar voor de toekomst de kansen en beperkingen
liggen. Hiermee wordt de vraag “wat hebben we?” beantwoord.De volgende twee hoofdstukken gaan in op de vraag “wat willen we? ”.
De planologische context van het beleidsplan wordt toegelicht in
hoofdstuk 4. Daarbij is aandacht voor Rijks-, provinciaal en
gemeentelijk beleid. Het is een korte samenvatting. Hoofdstuk 5
geeft de gemeentelijke visie weer. Het bosbeleid wordt in hoofdstuk
6 uiteengezet. In hoofdstuk 7 tot slot wordt een
uitvoeringsprogramma weergegeven waarin projecten worden beschreven
die noodzakelijk zijn om de gestelde beleidsdoelen te realiseren.
Hoofdstuk 6 en 7 geven gezamenlijk antwoord op de vraag “hoe gaan we
dat bereiken?”Cursief gedrukte woorden in de tekst worden nader toegelicht in de
begrippenlijst die als hoofdstuk 9 aan dit rapport is toegevoegd.
Achtergrondinformatie, waaronder kaartmateriaal, is opgenomen in de
bijlagen.De gemeentelijke bossen en natuurterreinen hebben een gezamenlijke
oppervlakte van circa 1.000 hectare en liggen verspreid binnen de
gemeente. De grotere boscomplexen zijn:
Peelse heide in het zuiden,
de Turnhoutse heide in het midden en
de Wellenseindse heide in het noorden.
Binnen de grotere boscomplexen liggen enkele heideterreinen en
vennen. Van deze natuurterreinen is het Panneven met de daaromheen
gelegen heide het meest betekenisvol.Los van de grotere boscomplexen heeft de gemeente diverse kleinere
bosgebieden en losliggende bosjes in eigendom. Vaak hebben ze het
karakter van landschappelijke elementen. Bijlage 1 toont de
verspreiding van de gemeentelijke bos- en natuurterreinen. Op deze
kaart zijn verschillende toponiemen opgenomen die in dit rapport
worden gebruikt. 2.2.1 Landschappelijke en ecologische relatieDe grotere boscomplexen liggen op de hogere zandgronden aan de
zuid- en noordwest zijde van de gemeente. Ze staan niet op
zichzelf, maar hebben landschappelijke en ecologische relaties
met andere gebieden. In noordelijke richting, via Landgoed De Utrecht en Landgoed
Gorp en Rovert, worden de natuurgebieden in de richting van
Tilburg verbonden met de Regte heide. Via Landgoed De Utrecht, de Mispeleindsche en Neterselsche Heide
en de vennen ten oosten van Westelbeers liggen verbindingen met
de Oostelbeersche en Oirschotsche heide. Oostelijk liggen sterke
verbindingen met de grote boscomplexen van Bladel en Bergeijk,
met de daarbinnen gelegen Cartierheide.Over de zuidelijke grens, in België, sluiten de gemeentebossen
aan op grote boscomplexen die overgaan in een relatief
kleinschalig landschap. Dit landschap loopt in zuidelijke
richting door, voorbij het Kempisch Kanaal, tot aan de lijn
Dessel-Lommel. Ook over de westgrens, eveneens in België, liggen
uitgestrekte bossen en natuurterreinen tot aan Turnhout. Bijlage
3 toont bovenbeschreven verbindingen. 2.2.2 Hydrologische relatieAls onderdeel van het Kempisch Plateau heeft de gemeente een
bijzondere ligging. In het zuidelijke deel van de gemeente ligt
de waterscheiding tussen Maas en Schelde. De bossen en
natuurterreinen van de gemeente liggen voornamelijk op het hoge
plateau waar het regenwater in de bodem infiltreert. Op deze
gronden komen overwegend drogere natuurtypen voor. Bijlage 4
toont de hydrologische situatie.Aan de voet van de hooggelegen bossen komt het geïnfiltreerde
water als kwel aan de oppervlakte en ontspringen diverse
beeklopen zoals de Belvensche loop, het Hoevensche loopje, de
Raamsloop en de Rouwenbogtloop. Deze beeklopen voeden
uiteindelijk de Reusel. Het hoogteverschil tussen de bossen en
het Reuseldal loopt op tot ongeveer 10 meter. Meer oostelijk in Bladel ontspringen beeklopen die de beek de
Groote Beerze voeden. 2.2.3 Recreatief-toeristische relatieEen bezoek aan bos of natuur wordt hoog gewaardeerd als
besteding van de vrije tijd. In Reusel-De Mierden is dat niet
anders. Op korte afstand van de woonkernen functioneren de
gemeentebossen als een aantrekkelijk uitloopgebied. Als
onderdeel van grotere boscomplexen (zie paragraaf 2.2.1) zijn de
gemeentebossen tevens in trek voor langere wandel-, fiets- of
ruitertochten. De combinatie met horeca en verblijfsrecreatie
trekt naast lokale bezoekers ook bezoekers van buiten de
regio.De bossen en natuurterreinen van de gemeente leveren zo een
bijdrage aan de “groene beleving” van de regio, zowel voor de
inwoners als de bezoekers van buiten. 3.1.1 BossenBossamenstelling in 2008De gemeentebossen van Reusel-De Mierden zijn ontstaan tijdens de
heideontginning in het begin van de 20e eeuw. Anno
2008 verraadt het regelmatige padenpatroon nog altijd de
grootschalige rationele aanpak van bebossing. De in die tijd gewaardeerde boomsoort grove den werd geplant
voor de productie van hout voor de kolenmijnen. Ook nu nog is
dit de meest voorkomende boomsoort. Daarnaast komen de
naaldsoorten Corsicaanse den en in mindere mate ook lariks,
douglas en fijnspar voor.Loofbomen komen in een meer bescheiden hoeveelheid voor. Dit
betreft soorten als inlandse eik, Amerikaanse eik en berk. De
struiken die voorkomen zijn met name lijsterbes en
vuilboom.Wanneer het bos wordt beschouwd tegen het licht van de
groeiplaats, moet worden geconcludeerd dat de
boomsoortensamenstelling niet aansluit op het bostype dat hier
zonder menselijk ingrijpen zou zijn ontstaan. Slechts een klein
deel van de huidig voorkomende boomsoorten zou van nature op
deze droge en arme gronden groeien.Het bos bestaat overwegend uit grootschalige en gelijkvormige
eenheden, waarin de wijze van aanleg te herkennen is. Delen van
het bos zijn verjongd door middel van kleinschalige
verjongingsgroepen. Deze groepen doorbreken plaatselijk het
eenvormige karakter.Doordat het bos regelmatig wordt gedund, hebben de bomen
voldoende groeiruimte. Hierdoor is de natuurlijke boomsterfte
laag. Oud bos en de daarbij behorende natuurlijke aftakeling van
bomen is nog niet aanwezig. Met het oog op de relatief jonge
leeftijd van het bos kan dit ook nog niet worden verwacht. De
hoeveelheid dood hout in het bos is dan ook voor een groot deel
het gevolg van kunstmatige ingrepen met als doel de ontwikkeling
van de biodiversiteit.Een deel van de gemeentebossen bestaat uit kleinere losliggende
bosjes of bosstroken waarvan de oppervlakte vaak kleiner is dan
een hectare. In deze bosjes komt ten opzichte van de gemiddelde
waarden van het gemeentebos meer loofhout voor, waaronder veel
inlandse eik. Ook staan er doorgaans meer struiken.Deze bosjes vervullen een belangrijke landschappelijke functie
en zijn van grote waarde voor flora en fauna. In de eerste
plaats als verblijf- en voortplantingsplaats, maar ook als
stapsteen in de verbinding tussen verschillende leefgebieden. Door de kleine schaal zijn deze bosjes gevoelig voor invloeden
uit het omringende landschap. Vermesting, verdroging en vaak ook
verstoring hebben een negatieve invloed op het functioneren
ervan.
Het gemeentebos in cijfersBoomsoortensamenstelling en
mengingHet aandeel naaldboomsoorten in de
gemeentebossen is 83%. 72% bestaat uit grove den
en Corsicaanse den en 11% uit soorten als douglas,
fijnspar en lariks. Een aandeel van 17% betreft
loofbomen, waarvan 7% inlandse eik, 3% Amerikaanse
eik en 7% overige soorten, waaronder berk. Ruim
een derde van het bos is gemengd. Inheems/uitheemsInheemse bomen beslaan ongeveer 50% van het
bos. Slechts circa 10% van de bomen, namelijk berk
en inlandse eik, zijn soorten die in een
natuurlijk bos op deze gronden voor zouden
komen.Voorraad en
bijgroeiDe houtvoorraad is gemiddeld 153
m3/ha, de lopende bijgroei gemiddeld 6
m3/ha. Voor dit type bossen zijn dit
normale hoeveelheden.Schaal en
ontwikkelingsfasen65% van het bos bestaat uit gelijkvormige
eenheden, groter dan 1ha. Slechts 14% van de
oppervlakte wordt ingenomen door eenheden kleiner
dan 0,25ha. Veel bos (63%) is van een volwassen
leeftijd. Oud bos komt nog niet voor. De open
ruimte en het jonge bos beslaan circa 17%. De
overige 20% zijn de dichte, vaak nog ongedunde
halfvolwassen opstanden.Dood houtIn de gemeentebossen komt zowel liggend als
staand dood hout voor. De hoeveelheid staand dood
hout is 3,9 kubieke meter per hectare. De
hoeveelheid liggend dood hout 2,4 kubieke meter
per hectare.
Ecologie binnen de bossenIn de bossen van Reusel-De Mierden komen veel dier- en
plantensoorten voor. Zoals verwacht kan worden binnen dit type
bos, betreft dit grotendeels algemene soorten. Er zijn geen
gerichte inventarisaties gedaan in het kader van dit
beleidsplan, maar uit bekende verspreidingsgegevens en kennis
van lokale belangengroeperingen wordt dit beeld bevestigd. De meest waardevolle soorten zijn:
levendbarende hagedis
nachtzwaluw
heikikker en poelkikker
Voor de twee genoemde amfibieën zijn de bossen vooral van belang
als landbiotoop en overwinteringplaats. Hoewel er in gemeentebossen geen recente waarnemingen bekend
zijn van gladde slang, is ook de aanwezigheid van een populatie
van deze soort in de Reuselse Moeren, op steenworp afstand van
de gemeentebossen, van groot belang. Ook in de omgeving van de
Moerbleek (Landgoed De Utrecht) zijn waarnemingen van gladde
slang bekend en vermoedelijk komt hij ook in de omgeving van het
Zwartven voor.De kruidlaag van de bossen wordt gedomineerd door pijpenstrootje
en bochtige smele en is eenvormig van opbouw. De dichte grasmat
en het voorkomen van onder andere rankende helmbloem duiden op
een sterke invloed van depositie. Uit
onderzoeken in het kader van de regeling EGM blijkt keer op keer
dat de bodem erg zuur is. Onderzoek heeft uitgewezen dat dit
zeer nadelig is voor het bodemleven en dat afbraak van organisch
materiaal sterk wordt belemmerd. Dat leidt vervolgens tot
verdergaande verarming van de vegetatie. De thema’s verdroging,
verzuring en vermesting zijn in sterke mate van toepassing op de
gemeentebossen.Recreatief gebruik van de
bossenDe gemeentebossen worden door verschillende doelgroepen gebruikt
als plaats om in te recreëren. Het zijn fietsers, wandelaars,
trimmers en ruiters. De intensiteit waarmee de verschillende boscomplexen voor
recreatie worden gebruikt varieert. Het gebruik wordt bepaald
door het voorzieningenniveau en de ligging ten opzichte van de
woonkernen.Op verschillende plaatsen maken de omstandigheden het
aantrekkelijk om juist van daaruit het bos te bezoeken. Van
belang zijn een veilige plek om auto of fiets achter te laten,
de aanwezigheid van een horecagelegenheid en de gelegenheid
gebruik te kunnen maken van recreatieve routes en andere
recreatieve voorzieningen. De recreatieve poort Peelse Heide is
hiervan een goed voorbeeld. In de huidige situatie fungeert deze
locatie al als veel gebruikte uitvalsbasis voor bosbezoekers. De
ontwikkelingen die hier zijn voorzien zullen deze functie in de
toekomst naar alle waarschijnlijkheid nog aanzienlijk
versterken.Binnen de bossen vinden jaarlijks diverse evenementen plaats.
Vaak zijn dat sportevenementen zoals veldtoertochten c.q.
ATB-tochten, atletiekwedstrijden en wandeltochten. De Kempische
ruiterdagen en recentelijk de outdoor-manifestatie bij D’n Ouwe
Brandtoren zijn grotere evenementen die veel bezoekers naar de
bossen trekken. Het recreatieve gebruik wordt minder intensief naarmate de
afstand tot dit soort locaties toeneemt. Buiten de periferie van
deze locaties beperkt het recreatieve gebruik zich grotendeels
tot de wandel-, ruiter- en fietsroutes. 3.1.2 NatuurterreinenSamenstellingDe natuurterreinen in de gemeentebossen zijn restanten van de
uitgestrekte heideterreinen van vóór de ontginning. Ze zijn
sterk versnipperd geraakt. De heideterreintjes, vroeger vaak natte heide, zijn verdroogd
door ontwatering van omliggende bossen en landbouwgronden. Waar
vroeger soorten van natte heide voorkwamen domineert nu
struikheide en zijn veel bijzondere soorten verloren gegaan. De
heide is onderhevig aan vergrassing door
verregaande verrijking als gevolg van stikstof dat vanuit de
lucht in de bodem terecht komt. Het areaal heide staat nog
steeds onder druk doordat de heide verbost. Als onderdeel van de voormalige heideterreinen zijn ook enkele
vennen in eigendom van de gemeente. Deze vennen; waaronder het
Panneven en het Voortje, zijn gespaard gebleven tijdens de
heideontginning. De vennen zijn in ernstige mate verdroogd
waardoor veel bijzondere natuurwaarden verloren zijn gegaan.
Veel andere vennen die vroeger binnen de gemeente voorkwamen
zijn ontwaterd en ontgonnen en maken nu deel uit van de
uitgestrekte landbouwgebieden.Ecologie binnen de
natuurterreinenBinnen de heideterreinen komen nog steeds enkele bijzondere
soorten voor. Zo worden op de heide rond het Panneven soorten
als tormentil en klokjesgentiaan waargenomen. Bijzondere soorten
waaronder ronde zonnedauw en bruine snavelbies zijn in het
recente verleden verloren gegaan. De zaden van deze soorten
komen zo goed als zeker nog in de bodem voor, wat kans biedt
voor herstel.Recreatief gebruik van de
natuurterreinenDe natuurterreinen vormen een aantrekkelijke afwisseling in het
landschap. Uit onderzoek blijkt dat dergelijke elementen in
belangrijke mate bijdragen aan de belevingswaarde. Los van
oneigenlijk gebruik als paardrijden, fietsen en wandelen door
het soms droogstaande Panneven worden de natuurterreinen op
afstand beleefd; vanaf het fietspad, wandelpad en de aanwezige
bankjes. Doordat de vennen geheel of gedeeltelijk zijn
ingesloten door bos, komt de beleving van deze elementen niet
altijd even goed uit de verf.De huidige situatie als beschreven in paragraaf 3.1 is een
momentopname. Zowel beheersingrepen als natuurlijke ontwikkelingen
zorgen ervoor dat bossen en natuurterreinen aan verandering
onderhevig zijn. 3.2.1 Huidig beheerIn 2002 en in 2003 zijn beheerplannen opgesteld voor
respectievelijk de Reuselse bossen en de Mierdse bossen. Deze
plannen zijn opgesteld met steun van de provincie, die het
gebruik van en de omschakeling naar, de beheermethode
“geïntegreerd bosbeheer” wilde
bevorderen. De beheermethode geïntegreerd bosbeheer is
gericht op het samengaan van de functies natuur, recreatie en
houtproductie. Daarbij wordt zoveel mogelijk gebruik gemaakt van
natuurlijke processen. De gemeente heeft destijds bewust gekozen
voor deze wijze van beheer en heeft inmiddels ruim vijf jaar
maatregelen genomen om toe te werken naar:
meer inheems loofhout
meer variatie en menging
meer oud bos ofwel dikke bomen
meer struiken
meer dood hout
eliminatie van Amerikaanse vogelkers en bestrijding van
Amerikaanse eik
goed ontwikkelde bosranden
lage investeringen en kostenneutraal beheer
Om te sturen richting het gewenste bos zijn veel werkzaamheden
uitgevoerd. Dunning en kleinschalige kap zijn effectieve en in
het oog springende maatregelen geweest waarmee de
bossamenstelling is beïnvloed. 3.2.2 BosontwikkelingDe bosontwikkeling kan herleid worden door een vergelijking van
de inventarisaties van 2002 en 2003 met die van 2008.
Onderstaand worden de belangrijkste elementen beschreven.De soortensamenstelling is op verschillende punten gewijzigd.
Opvallend zijn:
een toename van het aandeel inlandse eik;
een afname van het aandeel Amerikaanse eik;
een afname van het aandeel grove den, wat voornamelijk
komt door de aanleg van groepenkappen;
een toename van het aandeel Corsicaanse den. Ook in
opstanden van deze snelgroeiende soort zijn
groepenkappen gelegd, maar er is meer hout bijgegroeid
dan gekapt.
Het aandeel inheemse loofboomsoorten is gestegen, terwijl het
aandeel inheemse naaldboomsoorten is afgenomen. Het totale
aandeel inheemse boomsoorten is daarmee ongeveer gelijk
gebleven. Bos wordt gemengd genoemd als minder dan 80% uit dezelfde
boomsoort bestaat. De afgelopen 5 jaar is het aandeel gemengd
bos licht toegenomen.
Enkele cijfers van de bosontwikkeling
tussen 2002 en 2008 (voor meer informatie zie
bijlage 6)
2002/20032008soortensamenstellingaandeel inlandse eik3%7%aandeel Amerikaanse eik5%3%aandeel grove den43%39%aandeel Corsicaanse den22%24%inheems-uitheemsaandeel inheemse boomsoorten50%50%aandeel inheemse loofboomsoorten5%10%mengingaandeel gemengd bos31%36%houtproductiegemiddelde houtvoorraad156 m3/ha153 m3/halopende bijgroei7,4 m3/ha/jr6,2 m3/ha/jrbosstructuuraandeel eenheden 0-5 en 5-25 are9%14%aandeel eenheden 25 are-1 ha9%21%dood houtvoorraad staand dood hout1,3 m3/ha3,9 m3/ha
Ondanks de vele verjongingsgroepen die gekapt zijn, is de
houtvoorraad nagenoeg gelijk gebleven. Er is op duurzame wijze
omgegaan met de houtvoorraad. Wel is een afname van de bijgroei
waargenomen, wat voor het toekomstig beheer een punt van
aandacht is.Doordat de bosverjonging in kleine eenheden heeft
plaatsgevonden, is een eerste aanzet gemaakt naar een
kleinschaliger bos. Zowel de kleinere als middelgrote eenheden
zijn in aandeel gestegen. Ook is een verschuiving zichtbaar in de leeftijdsopbouw die
gemeten wordt aan de fase waarin het bos verkeert. Een deel van
het volwassen bos heeft plaats gemaakt voor jong bos en open
ruimte waardoor er een meer natuurlijke en evenwichtige
verhouding is ontstaan. De hoeveelheid staand dood hout is verdrievoudigd. Uit de
inventarisatie blijkt dat de hoeveelheid liggend dood hout
nagenoeg gelijk is gebleven, terwijl er met het oog op de
hiervoor geleverde inspanningen ook een forse stijging wordt
verwacht. Wellicht ligt een verschil in inventarisatiemethode of
interpretatie ten grondslag aan deze opmerkelijke uitkomst.Concluderend kan gesteld worden dat vijf jaar
geïntegreerd bosbeheer heeft bijgedragen
aan een beter functionerend bos. Het bos wordt langzaam
gevarieerder, krijgt een meer natuurlijke samenstelling en
blijft op duurzame wijze een bijdrage leveren aan de productie
van hout. Een meer gedetailleerde en cijfermatige beschrijving van de
bosontwikkeling van de afgelopen 5 jaar, is opgenomen als
bijlage 6. 3.2.3 Beheer en ontwikkeling van natuurterreinenHet beheer van heide en vennen is in het recente verleden
extensief geweest. Rond Het Voortje is de
verbossing teruggedrongen. Grootschalige
beheeringrepen zoals plaggen van heide en venherstel zijn de
afgelopen jaren voorbereid en zijn/ worden op korte termijn
uitgevoerd. Het gaat specifiek om het herstel van de heide rond
het Panneven en het plaggen van Het Voortje en omgeving. De natuurterreinen worden negatief beïnvloed door verdroging,
vermesting en verbossing. Hoe dit op de
vegetatie en de fauna doorwerkt is niet bekend omdat
inventarisatiegegevens ontbreken. Het is de verwachting dat
verdroging en vermesting tot steeds
verdergaande vergrassing leiden en dat de
verbossing het areaal en de kwaliteit negatief beïnvloedt. Een studie naar de algemene kenmerken van het bos, zoals ligging en
ontstaansgeschiedenis, en de analyse van de bosontwikkeling brengt
verschillende aandachtspunten voor de gemeentebossen aan het licht.
3.3.1 KernkwaliteitDe gemeentelijke bos- en natuurterreinen bezitten een
belangrijke eigenschap die bijdraagt aan de waarde; de
kernkwaliteit. De kernkwaliteit van de gemeentebossen is:Oppervlakte en liggingDe gezamenlijke oppervlakte van het gemeentelijke bosgebied is
groot. Daarbij komt dat de gemeentebossen deel uitmaken van een
veel groter grensoverschrijdend complex van bossen en
natuurterreinen. Binnen dit complex van bos- en natuurterreinen
neemt de gemeente Reusel-De Mierden een centrale plaats in. De bosoppervlakte en de centrale ligging bieden een goede kans
voor Reusel-De Mierden om zich te profileren als groene gemeente
met bijbehorende recreatieve mogelijkheden. De bossen zijn
daarmee een belangrijke economische factor. 3.3.2 Herstelpunten en potentiesMet het formuleren van bosbeleid worden ambities uitgesproken
voor de langere termijn. Daarbij is aandacht voor onder andere
die zaken die hersteld of (verder) ontwikkeld dienen te worden.
De belangrijkste herstelpunten en potenties zijn hieronder
beschreven.VariatieHoewel het bosbeheer hier de afgelopen jaren al één en ander in
heeft veranderd, is het karakter van het bos nog altijd
eenvormig. De belangrijkste reden hiervoor ligt in de
ontstaansgeschiedenis. De grootschalige bebossing heeft geleid
tot een gebrek aan variatie wat de beleving en de natuurwaarde
negatief beïnvloedt. Een voortzetting van het reeds ingezette
beheer zal leiden tot een steeds gevarieerder en aantrekkelijker
bos. De ontwikkeling naar het gewenste bos gaat niet van vandaag
op morgen, maar kost enkele decennia. SoortenrijkdomHet bos van Reusel-De Mierden is soortenarm. Het grootste deel
van het gemeentebos staat op de arme en droge gronden. Het bos
en de bosbodem zijn relatief jong. De omstandigheden zijn niet
gunstig om op korte termijn veel bijzondere soorten te
verwachten, maar gerichte maatregelen kunnen een belangrijke
bijdrage leveren aan het behoud en de versterking van populaties
en aan de vestiging van nieuwe soorten.Verzuring, verdroging en
vermestingVerzuring, verdroging en vermesting hebben bijgedragen aan het
verlies van natuurwaarden. Gerichte herstelmaatregelen zijn
noodzakelijk om resterende bijzondere natuurwaarden te behouden
en waarden die verloren zijn gegaan zo veel als mogelijk te
herstellen.Verbroken relatiesSteeds intensiever gebruikte landbouwgebieden en infrastructuur
vormen een toenemende fysieke barrière tussen bos- en
natuurgebieden. Voor veel planten en dieren vormen de
landbouwgebieden en wegen een onneembare hindernis waardoor de
natuurlijke verspreiding van veel soorten is beperkt. De hydrologische relatie tussen de infiltratiegebieden en de
lagergelegen kwelgebieden is verstoord. Landschappelijke relatiesDe relatie tussen de bosgebieden en het omliggende landschap en
tussen de bosgebieden onderling kan fysiek en visueel worden
versterkt. De grootschalige landschapsstructuren zijn hierbij
richtinggevend. Ecologische relaties en
biodiversiteitIn de omgeving van de gemeentebossen komen populaties voor van
zeldzame en bedreigde diersoorten. Met maatwerk kunnen delen van
het gemeentebos aan het leefgebied van deze soorten worden
toegevoegd. De populaties worden daardoor versterkt en de
biodiversiteit binnen de gemeentebossen wordt verhoogd.De gemeentelijke eigendommen kunnen ook een belangrijke rol
spelen als leefgebied en vooral als migratieroute voor
specifieke diersoorten. Het herstellen van bestaande en het
inrichten van nieuwe verbindingen komt ten goede aan de
migratiemogelijkheden voor flora en fauna. Hydrologische relatiesDe functie van de gemeentebossen als brongebied voor de Reusel
kan worden versterkt en gedeeltelijk hersteld. Een deel van de
hydrologische samenhang tussen de hogere, droge gronden en de
natte beeksystemen kan worden versterkt. Het water wordt daarmee
langer vastgehouden aan de bron: een natuurlijke waterberging. Een aantal gebieden lenen zich daar bij uitstek voor: de
voormalige Torenbroeksche vijver, delen van de Rijtsche heide en
het Kruisven (inclusief omliggende landbouwgronden).Recreatieve mogelijkhedenGemeente Reusel-De Mierden ligt op een knooppunt van
grootschalige groene structuren. Dit biedt de mogelijkheid de
gemeente als ‘groene gemeente om in te recreëren’ op de kaart te
zetten en te ontwikkelen tot een belangrijke recreatieve poort
voor de gehele regio.Natura 2000Vanuit Europa zijn in het kader van Natura 2000 gebieden aangewezen
die Europees gezien voor zeldzame soorten en hun habitat van groot
belang zijn. Nabij de gemeentebossen ligt Natura 2000gebied
Kempenland West. De gemeentebossen maken hier geen deel van uit maar
grenzen er nabij Bungalowpark Hertenwei direct aan.Naast gebieden worden ook soorten beschermd, onafhankelijk van het
gebied waar ze zich bevinden. Dit geldt voor alle Europese vogels en
voor 68 soorten andere flora en fauna. Dit zijn de soorten van
bijlage IV van de Habitatrichtlijn. Onafhankelijk van de locatie
waar de soorten worden aangetroffen dienen deze soorten strikt
beschermd te worden. Voor de bossen en natuurgebieden van Reusel-De
Mierden heeft dit in ieder geval betrekking op: heikikker, gladde
slang, poelkikker, en mogelijk op diverse soorten vleermuizen.Ecologische hoofdstructuurVanuit het nationaal beleid is de Ecologische Hoofdstructuur (EHS)
geformuleerd als eenheid van natuurgebieden die met elkaar worden
verbonden tot een ruimtelijk netwerk. Het bestaat in hoofdzaak uit
natuurgebieden en ecologische verbindingszones. Dit netwerk van
natuurgebieden geniet planologisch bescherming. Groene Hoofdstructuur en
natuurdoeltypenOp provinciaal niveau is de EHS in het Streekplan opgenomen,
aangevuld en uitgewerkt. Natuur en landschapswaarden in het
buitengebied worden beschermd door begrenzing van de zogenaamde
Groene Hoofdstructuur (GHS) en de Agrarische Hoofdstructuur
Landschap (AHS-landschap). In het provinciale beleid is per
(sub)zone bepaald op welke wijze de aanwezige natuur en
landschapswaarden binnen een gebied op planologische wijze worden
beschermd. Bijlage 10 toont de begrenzing van de GHS. Hieruit blijkt
dat alle terreinen waarop dit beleidsplan van toepassing is, zijn
gelegen binnen de GHS-natuur. In het Natuurgebiedsplan zijn de in de
GHS-natuur gelegen terreinen verder uitgewerkt in natuurdoeltypen.
Hiermee is aangegeven welke vorm van natuur gewenst is op de
betreffende locaties (zie bijlage 9).Soortbeschermingsplan Nachtzwaluw
Noord-BrabantDe nachtzwaluw dient behoed te worden voor uitsterven door het
bieden van een geschikte leefomgeving. De gemeentebossen liggen
dicht bij een (deel)populatie van de nachtzwaluw. Een geschikte
leefomgeving kan worden verkregen door te zorgen voor voldoende open
plekken en brede zandpaden in het bos.Soortbeschermingsplan Gladde Slang Noord-Brabant
Voor de gladde slang is het verbinden van geschikte leefgebieden van
groot belang. De gemeentebossen vormen in potentie een belangrijke
stapsteen in de verbinding van de populatie van de Reuselse Moeren
met die van de Cartierheide. Door de juiste inrichtingsmaatregelen
te treffen kan deze verbinding worden gerealiseerd.Bestemmingsplan buitengebied ‘98 Gemeente Reusel De
Mierden:In het vigerende bestemmingsplan zijn voor Multifunctioneel bos en
Natuur de volgende doeleinden geformuleerd׃
Behoud en herstel of ontwikkeling van natuur, abiotische,
landschappelijke, bosbouwkundige en cultuurhistorische
waarden.
Behoud van specifieke natuur en/of abiotische waarden, op de
plankaart door middel van differentiaties aangegeven
Water en waterlopen
Extensief recreatief medegebruik
En tevens specifiek voor de bestemming multifunctioneel bos:-Intensief dagrecreatief medegebruik, uitsluitend voor zover dit op
plankaart 2 door middel van een aanduiding is aangegeven (trimbaan,
mountainbikeroutes).Waterplan Reusel-De MierdenVoor de infiltratiegebieden van de beken die in de gemeente
ontspringen is de ambitie vastgelegd om per 2010 goed water vast te
houden. Kunstmatige ontwatering, grondwateronttrekkingen en drainage
worden beëindigd. De invloed van grondwateronttrekkingen en
afwateringen in de omgeving wordt middels het creëren van
bufferzones tegengegaan. Er wordt niet meer water vastgehouden dan
passend is voor het toegekende natuurdoeltype.Behoud en herstel van natuur en landschap in de
gemeente Reusel-De MierdenBehoud en ontwikkeling van de gemeentelijke natuurgebieden wordt
benadrukt. Ten behoeve van specifieke soorten en soortgroepen dienen
aanpassingen aan de inrichting gedaan te worden. Daarnaast dient een
verbinding te worden gerealiseerd tussen de Reuselse Moeren en de
Peelsche heide (ook wel Cirkelbos genoemd).Nota Gronden voor Beleid (1998)In de nota Gronden voor Beleid heeft de gemeente Reusel-De Mierden
vastgelegd dat landbouwgronden in eigendom er niet zijn om het
gemeentelijk landbouwbedrijf in stand te houden. Ze moeten en kunnen
ingezet worden voor doelstellingen op het gebied van ruimtelijke
ordening en ruimtelijke kwaliteit.Toeristisch-recreatief
ontwikkelingsplanReusel-De Mierden hecht groot belang aan de ontwikkeling van de
toeristisch-recreatieve sector. Ten noorden van Reusel is een gebied
aangewezen waar ontwikkelingen worden gesteund. Dat kan ingevuld
worden met kleinschalige initiatieven, in combinatie met
landgoedontwikkeling of met grootschalige initiatieven met dag- en
verblijfsrecreatieparken.Beleidskader Recreatieve Poorten Reusel-De
MierdenTer versterking van recreatie en toerisme is het van belang dat
binnen de gemeente een tweetal recreatieve poorten wordt ontwikkeld,
te weten aan de Burgemeester Willekenslaan, nabij D’n Ouwe
Brandtoren en aan de Weeldsedijk, in de omgeving van de
Spartelvijver. Voor beide locaties is een pakket aan projecten
opgesteld. Met de uitvoering daarvan worden beide locaties (verder)
ontwikkeld tot een uitvalsbasis van waaruit men in staat is het
omringende landschap te bezoeken en waar men tevens gebruik kan
maken van parkeergelegenheid en horeca. Ook vindt men hier
informatie over het gebied en de recreatieve mogelijkheden
daarvan.De in dit plan opgenomen projecten betreffen in hoofdzaak het
aanleggen of verbeteren van de voorzieningen en het verbeteren van
de landschappelijke inpassing. De ontwikkeling van de recreatieve
poort Peelse Heide is reeds in volle gang.De bossen in eigendom van Reusel-De Mierden vervullen een aantal
belangrijke functies. Voor de inwoners van en de bezoekers aan de
gemeente zijn ze een hoog gewaardeerde plek om te recreëren. Als
drager van landschappelijke en groene kwaliteiten hebben de bossen
een grote economische waarde. Niet alleen voor de recreatiesector,
maar ook voor andere (middenstand)bedrijven.Voor veel algemeen voorkomende dieren en plantensoorten zijn de
bossen en natuurterreinen een belangrijk leefgebied. Enkele zeldzame
en bedreigde soorten vinden in de bos- en natuurterreinen, met name
in en rond de heideterreinen en vennen een geschikt biotoop. Als
infiltratiegebied spelen de bossen op een groter schaalniveau een
rol voor het beekdal van de Reusel. De productie en oogst van hout
draagt (bij aan) de kosten van het beheer en het hout wordt als
duurzaam product gebruikt voor diverse doeleinden.Het belang van alle functies is groot en het ligt dan ook niet in de
rede om een koers te volgen die de nadruk op één van de functies
legt. Het multifunctionele karakter dat de bossen hebben en waar het
beheer op is gericht zal als koers behouden worden. Er zijn aanzienlijke investeringen, inzet van gronden,
maatschappelijk draagvlak en een daadkrachtig beheer noodzakelijk om
oorzaken van schade aan natuurwaarden weg te nemen. De
randvoorwaarden voor ontwikkeling moeten goed zijn! Verbindingen en
relaties moeten worden hersteld en externe invloeden als verdroging,
verzuring, vermesting en
versnippering dienen ongedaan te worden
gemaakt. De gemeente Reusel-De Mierden heeft tot doel haar bossen en
natuurterreinen in te zetten voor de brede maatschappelijke
behoeftes. Dit uit zich in een multifunctionele functievervulling
waarbij natuur en recreatie leidend zijn. De gemeente zet zich in om
de juiste randvoorwaarden te creëren voor natuurherstel. Op enkele
plaatsen zal ter versterking van de natuur het areaal worden
uitgebreid. De bossen worden verder ontwikkeld tot gevarieerde
eenheden die aantrekkelijk zijn voor mensen en waarin de
natuurkwaliteit steeds verder toeneemt. Met het eigendom van de bossen en natuurterreinen zijn kosten en
baten gemoeid. De belangrijkste inkomsten komen voort uit de verkoop
van hout, verhuur van jachtrechten en subsidies. De belangrijkste
kosten zijn beheerkosten, advieskosten, waterschapslasten en interne
gemeentelijke kosten. Er is een vaste, jaarlijkse subsidie als bijdrage voor het beheer en
als de beloning voor de openstelling van het bos voor recreanten,
dit is de Provinciale Subsidieregeling Natuurbeheer. Naast deze
vaste subsidie zijn er diverse incidentele subsidies te verwerven
die vaak gekoppeld zijn aan uitvoeringsprojecten in het kader van
natuurherstel en recreatie.Mede door de aanzienlijke oppervlakte kunnen de bossen en
natuurterreinen efficiënt beheerd worden en kan het reguliere beheer
met een positief saldo worden uitgevoerd. Onderstaand zijn de inkomsten en uitgaven met betrekking tot het
beheer van de gemeentelijke bossen globaal weergegeven. De gemiddelde inkomsten, welke hoofdzakelijk zijn opgebouwd uit de
houtverkoop, verhuur van jachtvelden en de Subsidieregeling
Natuurbeheer bestaan uit ongeveer € 145.000,- per jaar. Dit bedrag is exclusief incidentele
subsidie(s) welke zijn gekoppeld aan bepaalde
uitvoeringsprojecten.De gemiddelde uitgaven (exclusief doorberekening kostenplaatsen
eigen dienst), welke hoofdzakelijk zijn opgebouwd uit belastingen,
heffingen, uitvoeringskosten en advies-, toezicht- en beheerkosten
bedragen ongeveer € 75.000,- per jaar. 6.1.1BossamenstellingBoomsoortensamenstellingIn de komende periode wordt een lichte stijging (circa 5%) van
het aandeel inheemse boomsoorten nagestreefd. De stijging zal
met name gerealiseerd moeten worden door een toename van het
inheems loofhout: inlandse eik en berk. Een stijging tot circa
15% is in deze periode gewenst.Er wordt gestreefd naar een verdere verhoging van het aandeel
gemengd bos. Op de langere termijn dient circa 75% van het
totale bosareaal te bestaan uit gemengde bosopstanden. Met name
de eenvormige naaldhoutopstanden verdienen hierbij
aandacht.Het aandeel uitheemse loofboomsoorten wordt teruggedrongen. De
soort Amerikaanse vogelkers wordt op systematische wijze
bestreden. De soort Amerikaanse eik wordt gelijkmatig
teruggedrongen door vooral zaadbronnen van deze soort bij
dunningen te benadelen. Amerikaanse eiken leveren op
verschillende plaatsen nog een belangrijke bijdrage aan de
boomsoortenmenging. Het ongeremd bestrijden van deze soort leidt
dan tot een afname van het aandeel gemengd bos. Het terugdringen
van de Amerikaanse eik geschiedt daarom gelijkmatig en wordt
afgestemd op de toename van het aandeel inheemse
loofboomsoorten. Ontwikkelingsfasen en
bosstructuurDe evenwichtige verdeling in bosontwikkelingsfasen wordt in
stand gehouden door blijvend verjongingsgaten met een
oppervlakte variërend van 1.000 tot 3.000 m2 te
creëren. De hoeveelheid open ruimte en jong bos mag iets
toenemen. De onderstaande faseverdeling wordt nagestreefd:
Open fase (bos is 0 tot 2 meter hoog) 10 - 15%
Dichte fase (bos is 2 – 15 meter hoog) 15 - 25%
Boomfase (bos is hoger dan 15 meter) 40 - 75%
Binnen bosopstanden wordt gestreefd naar een verhoging van de
diversiteit door het bevoordelen van verjonging en het
bevorderen van een goed ontwikkelde struiketage.Dood houtHet aandeel dood hout wordt ten behoeve van de ontwikkeling van
de biodiversiteit verder verhoogd. Voor de komende periode is
een stijging tot circa 15m³ per hectare wenselijk. De stijging
wordt geleidelijk gerealiseerd zodat er steeds ‘vers’ dood hout
aanwezig is en uiteindelijk alle verteringsstadia voorkomen. Het
aandeel dood hout wordt verhoogd door stormhout niet te ruimen
en door bomen te ringen. Er wordt aandacht
besteed aan de locatie van dood hout. Nabij de recreatieve
poorten wordt de hoeveelheid beperkt. Daarbuiten wordt dood hout
gecreëerd op die locaties waar de bijdrage aan de biodiversiteit
het grootst is.BosbeeldenIn de directe omgeving van de recreatieve poorten wordt extra
aandacht besteed aan een gevarieerd en visueel aantrekkelijk
bos. Dit betreft die delen van het bos die vanaf de
parkeervoorzieningen en horecagelegenheden kunnen worden gezien.
Esthetiek weegt hier zwaarder dan elders in het bos. Ook in de
rest van het bos wordt voldoende aandacht besteed aan een
gevarieerd bos en beeldbepalende elementen zoals markante
bomen. 6.1.2EcologieOver de hele linie wordt gestreefd naar een verhoging van de
biodiversiteit. Om deze doelstelling te behalen worden twee
wegen bewandeld.
gerichte ingrepen in de bossamenstelling;
soortgerichte maatregelen.
Ad 1, gerichte ingrepen in de
bossamenstellingHet bosbeheer is de komende periode gericht op een toename van
het aantal soorten flora en fauna. Daarnaast wordt gestreefd
naar grotere populaties van soorten. Binnen het reguliere beheer
zijn daartoe voldoende mogelijkheden. Met name in bosranden en
bermen is veel winst te halen. Ook meer dood hout, ouder bos en
extra open ruimte leveren een goede bijdrage. Aanvullend wordt
op enkele locaties in het bos meer rust gecreëerd door het
afsluiten en laten vervallen van bospaden. Deze kleinschalige
rustgebieden komen vooral ten goede aan zoogdieren en vogels. Op
korte termijn leiden deze maatregelen vooral tot een toename van
algemene soorten.Ad 2, soortgerichte
maatregelenDe tweede weg die moet leiden tot een verhoging van de
biodiversiteit richt zich op de populatieontwikkeling van
specifieke, minder algemene soorten. Speerpunt daarbij zijn de
gladde slang en de nachtzwaluw. Voor beide soorten is in
opdracht van Provincie Noord-Brabant een soortbeschermingplan
opgesteld waarin is aangegeven welke inrichtings- en
beheermaatregelen kunnen bijdragen aan de duurzame
instandhouding en uitbreiding van de plaatselijke populaties. De
gemeente streeft naar de realisatie van de voorgestelde
inrichtingsmaatregelen. Het kappen van groepen en het behouden van brede zandpaden ten
behoeve van de nachtzwaluw wordt in het reguliere bosbeheer
geïmplementeerd. Voor de gladde slang is het realiseren van een
verbindingszone in het zuiden van de gemeente noodzakelijk.
Prioriteit heeft het verbinden van de Peelsche heide (Groote
Cirkel) en het gebied de Reuselse Moeren, waarin zich een
populatie gladde slangen bevindt. Deze verbinding wordt tot
stand gebracht door het creëren van corridors in het bestaande
bos en aan de randen daarvan (bosranden). Daarnaast dient er een
brede verbindingszone tussen de Postelsedijk en de Peelsche
heide aangelegd te worden. Een faunapassage onder de
Postelsedijk maakt daar onderdeel van uit.
Afbeelding 1; Globale ligging van de
te ontwikkelen verbindingszone t.b.v. de gladde
slang
6.1.3 Recreatief gebruikBereikbaarheid en
toegankelijkheidOm de recreatiefunctie beter te kunnen benutten en om de
recreatiestroom beter te kunnen reguleren, worden de twee
recreatieve poorten verder ontwikkeld (zie ook bijlage 7).Deze twee locaties worden de belangrijkste vertrekpunten voor
aan bos en natuur gerelateerde recreatieve activiteiten. Goed
toegeruste parkeervoorzieningen met nabijgelegen
horecagelegenheden moeten een groot deel van de recreanten
stimuleren om hun bezoek bij één van deze recreatieve poorten te
beginnen. Vanaf de doorgaande wegen moeten deze locaties
duidelijk zijn aangegeven. Bij de recreatieve poorten wordt
informatie over het gebied verstrekt en is extra aandacht voor
aantrekkelijke bosbeelden. De recreatieve poorten functioneren als startpunt voor diverse
wandel-, fiets- en ruiterroutes. In de directe nabijheid van de
recreatieve poorten kunnen themabijeenkomsten, natuur- of
cultuurgerelateerde manifestaties en sportactiviteiten
plaatsvinden. Op dit moment is het niet toegestaan dat
activiteiten die in strijd zijn met de bepalingen van de Flora-
en faunawet binnen het vogelbroedseizoen, lopende van 15 maart
tot en met 15 juli, plaatsvinden in de bos- en natuurterreinen.
Dit houdt in dat activiteiten als de Kempische ruiterdagen en de
Outdoordag Reusel feitelijk gezien zonder ontheffing van het
Ministerie van LNV niet meer op de gebruikelijke tijdstippen
(binnen het vogelbroedseizoen) mogen plaatsvinden. In de nabije
toekomst dient daarom nader te worden bekeken hoe hiermee dient
te worden omgegaan. Reguliere activiteiten waarbij niet wordt
afgeweken van het normale gebruik van bos- en natuurterreinen op
de daarvoor bedoelde wegen en paden, zijn in de regel niet in
strijd met de Flora- en faunawet en worden daarom in principe
toegestaan binnen het broedseizoen. Toegangsmogelijkheden en parkeervoorzieningen buiten de
recreatieve poorten worden beperkt. Het gehele gemeentelijke boseigendom is opengesteld op de
daarvoor bedoelde wegen en paden. De bossen zijn afgesloten voor
gemotoriseerd verkeer. Handhaving verdient daarbij bijzondere
aandacht. Vormen van recreatie die strijdig zijn met het
bosbeleid worden uit het bos geweerd. Voor gewenste
recreatievormen waartussen conflicten kunnen optreden worden
waar mogelijk gescheiden voorzieningen aangelegd, bijvoorbeeld
wandel-, ruiter- en mountainbikepaden.Het netwerk van wegen en paden behoeft geen intensivering. Ook
met een toenemend aantal bosbezoeken wordt gestreefd naar een
toename van rust in delen van het bos. De recreatieve
infrastructuur wordt dusdanig ingepast dat de recreatiedruk
wordt geconcentreerd rondom de recreatieve poorten. Enkele langere routes leiden de recreanten verder de bossen in.
Onderdeel van deze routes zijn nieuw aan te leggen smalle
slingerpaden met een hoge belevingswaarde. De aanleg van deze
paden wordt gecombineerd met het afsluiten en laten vervallen
van enkele bestaande paden. De recreatieve zonering die hiermee
ontstaat, komt ten goede aan de natuurfunctie. Betrokkenheid en
herkenbaarheidBezoekers van bossen en natuurterreinen voelen zich vaak
verbonden met het gebied waarin zij recreëren. Hiermee rekening
houdend, geeft de gemeente voldoende voorlichting over de
bosgebieden, de daarin voorkomende natuurwaarden en de
werkzaamheden die in het bos worden uitgevoerd. Algemene
informatie over het betreffende bos- of natuurgebied en het
beheer wordt bij de recreatieve poorten weergegeven op
informatiepanelen. Meer specifieke informatie wordt op kleinere
informatieborden verstrekt op de relevante locaties. Uitleg over
de reden waarom honden binnen de bossen aan de lijn moeten is
daar een goed voorbeeld van. Boswerkzaamheden worden tijdig
aangekondigd d.m.v. persberichten en ter plaatse verduidelijkt
met tijdelijke informatieborden. Ook de bekendheid van de gemeentelijke bos- en natuurterreinen
draagt bij aan de betrokkenheid. Door openstellingborden,
routemarkeringen en informatieborden uit te voeren in een
uniforme uitnodigende huisstijl, streeft de gemeente naar een
herkenbare identiteit van haar eigendommen. Onderdeel daarvan is
het gebruik van historische toponiemen bij de verwijzing naar
verschillende bosgebieden.
Afbeelding 2; (Tijdelijke)
informatieborden bereiden bezoekers voor op werk
in uitvoering.
Recreatieve voorzieningenRecreatieve voorzieningen dienen met name geconcentreerd te
worden binnen bepaalde zones rondom de recreatieve poorten en de
projectlocatie Reusel Noord. Dit geldt zowel voor recreatief
meubilair als bebording, informatiepanelen en bankjes als voor
elementen van meer bijzondere aard. Daarnaast kunnen buiten de
zones, als aangegeven op de kaart in bijlage 7 langs de langere
wandel-, fiets- en ruiterroutes sporadisch voorzieningen
voorkomen. Daarbuiten worden “gebiedsvreemde” elementen
geweerd.Voor de jongere bosbezoekers is het wenselijk dat een speelbos
wordt gerealiseerd. In een speelbos spelen kinderen in en met de
natuur. De natuur is er extra aantrekkelijk gemaakt om te spelen
en sluit aan op het landschap in de omgeving. In een bosrijk
gebied zal het bos een inspiratiebron zijn, in een waterrijk
gebied spreekt water meer tot de verbeelding. De
speelvoorzieningen passen bij het karakter van het speelbos en
dagen kinderen uit de natuur verder te onderzoeken. De ideale
locatie hiervoor is de nabijheid van de recreatieve poort bij de
Spartelvijver. 6.1.4 HoutoogstDe productie en oogst van hout past binnen de multifunctionele
doelstelling van de gemeente. Ook de komende periode levert de
gemeente een bijdrage aan de productie van deze duurzame
grondstof. Een geringe afname van de productiecapaciteit wordt
aanvaard met het oog op de recreatieve functie en de
ontwikkeling van de biodiversiteit.Het te oogsten hout komt hoofdzakelijk uit dunningen. Al dan
niet in combinatie met een dunning worden plaatselijk
kleinschalige kapvlakten gemaakt met een oppervlakte van 1.000
tot 3.000 m2. Daarnaast komt een klein deel van het
hout vrij uit het creëren van bosrandzones en open bos. Afbeelding 3; Houtproductie en natuurontwikkeling
kunnen hand in hand gaan.De houtvoorraad dient tussen 150 en 170 m3 per
hectare te liggen. Jaarlijks wordt 50 tot 75% van de bijgroei
geoogst, wat neerkomt op een gemiddelde oogst van 3.000 tot
4.000 m3 per jaar. De huidige voorraad van circa 153
m3 per hectare zal daarmee iets toenemen. 6.2.1 SamenstellingHerstel van natuurwaarden staat de komende periode centraal bij
het beheren van de natuurterreinen. Op deze van oorsprong open
terreinen wordt de verbossing teruggedrongen.
Daarnaast worden vennen en heidevegetaties hersteld door
vernattingsmaatregelen en plaggen. Het aandeel struikheide en
dopheide dient toe te nemen en populaties van bijzondere soorten
zoals klokjesgentiaan worden versterkt. 6.2.2 EcologieHerstelwerkzaamheden als vernatting en plaggen richten zich op
het herstel van de habitat van bijzondere soorten. Het is van
groot belang dat voorafgaand aan werkzaamheden de actuele
natuurwaarden goed in beeld zijn gebracht. Restpopulaties moeten
worden beschermd tijdens de uitvoering van werkzaamheden.
Daarnaast dienen de werkzaamheden gericht te zijn op het herstel
van verdwenen soorten. Goed ecologisch onderzoek en begeleiding
zijn daarbij onontbeerlijk. De vegetatieontwikkelingen worden
door gerichte inventarisaties gevolgd.Afbeelding 4; Panneven. 6.2.3 Recreatief gebruikRecreatief gebruik van de natuurterreinen wordt afgestemd op de
draagkracht van de betreffende terreinen. De vennen zijn erg
gevoelig voor verstoring en vernieling en kunnen dan ook
uitsluitend vanaf de omringende paden worden beleefd. De
heideterreinen zijn minder gevoelig, maar ook voor deze
terreinen geldt dat beleving vanaf de paden voldoende is.De gevoelige natuurgebieden worden voorzien van voldoende
informatieborden. De borden geven inzicht in de bijzondere
kwaliteiten van het gebied en verklaren het kwetsbare karakter
ervan.Handhaving van de openstellingregels is met name bij het
Panneven van groot belang.De gemeente Reusel-De Mierden kent een grote diversiteit aan
landschapstypen. De landschappen zijn op verschillende wijzen met
elkaar verbonden. De relatie tussen de infiltratiegebieden op de
hogere zandgrond en de kwelzones in de beekdalen is daarvan een
duidelijk voorbeeld. De gemeente streeft ernaar de landschappelijke
samenhang tussen de bos- en natuurgebieden onderling en tussen de
bosgebieden en de overige landschappen te verbeteren. Om dit te bereiken wordt de harde overgang van bos naar open terrein
plaatselijk omgevormd tot een geleidelijke golvende bosrand. Een
goed ontwikkelde bosrand bestaat uit een rand van grassen en
kruiden, overgaand in een mantelvegetatie van struikvormende soorten
waarin een enkele solitaire boom kan voorkomen.De hydrologische relatie tussen de hoger gelegen bosgronden en de
beekdalen wordt zo veel mogelijk hersteld. Er wordt naar gestreefd
water zo lang mogelijk in het infiltratiegebied vast te houden. Dit
leidt niet alleen tot een matiging van de piekafvoeren, maar ook tot
een langere en gelijkmatigere nalevering van water naar de
kwelgebieden. Om dit te bereiken worden de kunstmatige ontwateringen
binnen de gemeentebossen en aangrenzende natuurterreinen opgeheven.
Ook wordt in de directe nabijheid van de bos- en natuurterreinen
kunstmatige ontwatering, grondwateronttrekking en drainage tot een
minimum beperkt. De kwantitatieve en kwalitatieve effecten van de
maatregelen op de waterhuishouding worden vooraf goed onderzocht en
na uitvoering gemonitoord. Om de landschappelijke relatie tussen infiltratie en kwel te
benadrukken worden rond de bronsloten “groene vingers” in het
landschap ontwikkeld.De gemeente streeft naar herstel van de retentiegebieden die van
nature in en om het bos aanwezig waren. De gemeente stelt zich tot
doel de komende periode de volgende retentie- en natuurgebieden te
herstellen:
het voormalige ven “de Torenbroeksche Vijver”
de natte laagte in de Rijtsche heide
het Kruisven en de omliggende landbouwgronden
Afbeelding 5; Te herstellen natuurlijke
retentie.
De ligging van de Torenbroeksche Vijver sluit aan op de
verbindingszone voor de gladde slang. De projecten kunnen elkaar in
kwalitatieve en in kwantitatieve zin versterken. Ook de ontwikkeling
van de twee andere natte gebieden versterkt het leefgebied en de
migratiemogelijkheden voor de gladde slang.Binnen de gemeentebossen bevinden zich enkele archeologische
monumenten. Gemeente Reusel-De Mierden zet zich in voor het behoud
van deze monumenten en past daar zo nodig beheer- en
inrichtingsmaatregelen op aan. Er worden geen maatregelen getroffen
om de vaak kwetsbare monumenten voor het grote publiek in beeld te
brengen. In het padenstelsel binnen o.a. de Peelsche heide is de
ontginningsstructuur duidelijk te herkennen en is daarom aangemerkt
als cultuurhistorisch waardevol. Er wordt beperkte waarde gehecht
aan de instandhouding hiervan. Als dit voor andere bosfuncties van
belang is kunnen veranderingen in het netwerk van wegen en paden
worden doorgevoerd. Bijlage 5 geeft een overzicht van de aanwezige
cultuurhistorische en archeologische aspecten.Bossen maken van oudsher onderdeel uit van de jachtgronden binnen de
gemeente. De gemeente beschouwt de jacht als één van de bosfuncties
en ziet binnen de gemeentebossen ruimte voor het voortzetten
daarvan. Voorwaarde daarvoor is dat handelingen in het kader van de
jacht of de gevolgen daarvan op geen enkele wijze conflicteren met
de flora- en faunawet en dat de beoefening van jacht in harmonie met
de overige bosfuncties geschiedt.Met het oog op de jacht worden geen aanpassingen gedaan aan de
huidige situatie waarin het bos verkeert. Evenmin heeft de jacht
invloed op de keuzes die gemaakt worden voor de ontwikkeling van
bossen en natuurterreinen. Maatregelen en ontwikkelingen ten behoeve
van wild en andere fauna staan in het teken van behoud en
ontwikkeling van de biodiversiteit en zijn toegelicht in paragraaf
6.3. De plaatsing van voorzieningen als eenvoudige hoogzits is in overleg
met de beheerder in beperkte mate toegestaan, mits deze niet direct
zichtbaar zijn vanaf recreatieve routes en er geen schade of
verstoring optreedt aan flora (waaronder bomen) en fauna.Reeën kunnen de bosontwikkeling beïnvloeden. Door hun
voedselvoorkeur kunnen ze met name de ontwikkeling van het aandeel
inheemse loofbomen negatief beïnvloeden. De grootte van de populatie
dient afgestemd te zijn op de fase waarin de bosontwikkeling
verkeert. Over de grootte van de populatie dient nadere afstemming
plaats te vinden tussen wildbeheereenheid en de gemeente.Om de beleidsdoelen te realiseren moeten de ambities worden omgezet in
daden. Hiervoor is een uitvoeringsprogramma opgesteld. In dit
uitvoeringsprogramma staan concrete projecten genoemd die voortvloeien
uit het in hoofdstuk 6 omschreven beleid en niet kunnen worden opgenomen
in het reguliere beheer. Gezamenlijk dragen ze bij aan het halen de
ambities die Reusel-De Mierden heeft voor haar bossen en
natuurterreinen. Per project is aangegeven welke prioriteit hieraan is
toegekend en wat, los van vooronderzoek, de planning is voor
daadwerkelijke realisatie.Het uitvoeringsprogramma beschrijft de projecten op hoofdlijnen. De
uitvoering van veel projecten start met het opstellen van een goed
onderbouwd uitwerkingsplan c.q. vooronderzoek, waarbij de
uitvoeringskosten tevens begroot worden. Als voor de uitvoering van
projecten aanvullende kredieten noodzakelijk zijn, zal daar bestuurlijke
besluitvorming aan vooraf gaan.In het uitvoeringsprogramma zijn enkele projecten opgenomen die nauw
samenhangen met elkaar of elkaars effecten versterken. Hoewel de
doelstellingen verschillend zijn, komen de daartoe te nemen maatregelen
in die gevallen geheel of gedeeltelijk overeen of sluiten goed op elkaar
aan. Het is aan te bevelen deze projecten tegelijkertijd en
gebiedsgericht op te pakken.Naast de projecten zal ook het reguliere beheer op basis van dit
beleidsplan worden uitgevoerd. Dat gebeurt in een cyclus van 5 jaar. Het
bosareaal is daartoe verdeeld in 5 werkblokken van min of meer
vergelijkbare grootte (zie bijlage 8). Elk jaar wordt één van de
werkblokken behandeld. Met dit Beleidsplan bos en natuur als leidraad
stelt de gemeente jaarlijks een werkplan op waarin alle reguliere
beheerwerkzaamheden voor het betreffende jaar zijn opgenomen. Onderstaand is een overzicht weergegeven van de reguliere
beheerwerkzaamheden ten behoeve van de verbetering van de
bossamenstelling en/of landschappelijke relatie.
Werkzaamheden/ projecten als onderdeel van het
regulier beheerVerhogen aandeel inheems loofhout en gemengd bos ten
behoeve van de verhoging van de natuurwaarde, de
variatie in bosbeeld en de stabiliteit van het
bos.Bestrijden van Amerikaanse vogelkers in de
gemeentebossen en deze te weren ten behoeve van
natuurlijkheid en duurzaam bosbeheer.Bestrijden van Amerikaanse eik op plekken waar deze
geheel kan verdwijnen zonder andere doelen geweld
aan te doen (b.v. menging en beleving) en waar op
korte termijn de ontwikkeling van een geheel inheems
bos te verwachten is. Daarnaast geleidelijk
aansturen op afname van de soort in evenwicht met
andere doelen.Verbeteren van de bosstructuur door middel van
groepsgewijze verjonging en duninningen voornamelijk
op plaatsen waar spontaan ondergroei van gewenste
bomen of struiken ontstaat. Verhogen van aandeel dood hout ten behoeve van de
natuurwaarde door het ringen van bomen en het laten
liggen van stormhout op plaatsen waar dit geen
gevaar of hinder oplevert.Ontwikkelen gevarieerde bosranden door plaatselijke
aanleg van golvende en geleidelijke bosranden.
Versterken overgang tussen bos en open terrein en
vergroten leefgebied struweel- en bosrandsoorten. De
prioriteit ligt hier bij de te ontwikkelen
toeristische poorten, projectlocatie Reusel Noord en
de doelsoorten (gladde slang en nachtzwaluw)
AmbitieProjectnr.Project Doel en methodePrioriteit/ (Planning) *2Geraamde totale projectkostenUitvoering overwegen bij (Co)financiering
van:Investeringen 2009Investeringen 2010Investeringen 2011Verhogen recreatieve betekenis1.1Verhogen herkenbaarheid van de gemeentebossen (met
name rondom de toeristische poorten)Versterken van de gastheerrol en de herkenbaarheid
van de gemeentebossen door het plaatsen van
openstellingsborden en informatieborden in huisstijl
en beschikbaar stellen van folders.
(Cultuurhistorische) benamingen dienen vermeld te
worden.A(2009) € 60.000,-50%Provincie / POP€ 30.000,-1.2Herzien recreatieve infrastructuur rondom
toeristische poorten (combinatie met project
2.4)Afstemmen van recreatieve infrastructuur op
recreatieve poorten. Aanleg van slingerpaden in
combinatie met het afsluiten van bestaande bospaden.
Plaatsen van informatieborden en routemarkeringen in
gemeentelijke huisstijl. Versterken van de functie
als recreatieve poort door aangepast voorzieningen
niveau.A (2009)€ 40.000,-50%Reconstructie kleine projecten€ 20.000,-1.3Vooronderzoek en uitwerkingsplan versterking
belevingswaarde en natuurwaarde Grote Cirkel
(relaties met projecten 2.1, 2.2 en 3.3)Ontwikkeling van heide binnen de Grote Cirkel. De
herkenbaarheid van buitenste grens van de cirkel
wordt versterkt.B(2009 t/m 2011 e.v.)€ 5.000,-RealisatiekostenonbekendProvincie (soortbescherming) / LIFE (m.b.t. de
daadwerkelijke uitvoering)€5.000,- en realisatiekosten*1 t.l.v. Best. res.Bui.
en derdenVersterken biodiversiteit2.1Vooronderzoek en uitwerkingsplanVerbinden Cirkelbos met Reuselse Moeren (combinatie
met project 1.3 en 3.3)Onderdeel : EVZ.De ontwikkeling van een brede verbinding tussen de
Peelse heide en de Reuselse Moeren. Naast de
algemene verbindende functie dient de zone ook
geschikt te worden gemaakt als stapsteen voor de
gladde slang. Onder de Postelsedijk dient een royale
faunapassage aangelegd te worden. Een deel van de
verbindingszone krijgt een nat karakter waarmee de
Torenbroeksche vijver gedeeltelijk wordt
hersteld.A(2009 t/m 2011)€ 10.000Provincie / LIFE/ Brabants
Landschap,/Staatsbosbeheer.(m.b.t. de daadwerkelijke uitvoering)€10.000,- en realisatiekosten*1 t.l.v. Best.
res.Bui. en derden2.2Verbeteren migratiemogelijkheden gladde slang(relatie met project 1.3)Het ontwikkelen van aantrekkelijke corridors in het
Cirkelbos en de Rijtsche heide waardoor de gladde
slang kan migreren en waar hij kan fourageren. De
versterking van de populatie levendbarende hagedis
door de ontwikkeling van heide verdient daarbij
aandacht.A(2009)€ 50.000100%Provincie (soortbescherming)2.3Vooronderzoek en uitwerkingsplan Ontwikkeling natuur
omgeving Kruisven(o.b.v. Landschapsplan)Het ontwikkelen van natuur door het verlagen van de
bouwvoor en indien mogelijk het verhogen van de
grondwaterstand. B(2011 t/m 2013)€ 15.000,-RealisatiekostenonbekendProvincie / LIFE/ Waterschap(m.b.t. de daadwerkelijke uitvoering)€15.000,- en realisatiekosten *1 t.l.v. Best.res.
Bui. en derden2.4Creëren rustgebieden (combinatie met project 1.2)Afsluiten paden waarmee grotere aaneengesloten
bosvakken ontstaan. Deze gebieden dienen als
kleinschalige rustgebieden voor faunaB(2009)€ 10.000,-€ 10.000,-Versterken hydrologische relaties3.1Vooronderzoek en uitwerkingsplan voor het ongedaan
maken verdroging Panneven (combinatie met project
3.2)Uitvoering van de adviezen van een reeds uitgezet
onderzoek gericht op hydrologisch herstel Panneven.
A(2010 t/m 2012)€ 25.000,-RealisatiekostenonbekendEGM / Provincie / Waterschap(m.b.t. de daadwerkelijke uitvoering)€25.000,- en realisatiekosten *1 t.l.v. Best.res.
Bui. en derden3.2Vooronderzoek en uitwerkingsplan voor het opheffen
van overbodige detailontwatering in bossen en
natuurterreinenHerstel van de functie van infiltratiegebied van de
bossen. Buffering van water en uiteindelijk de
realisatie van sterkere en langdurigere kwelstromen
t.b.v. het beekdal.A(2010 t/m 2012)€ 25.000,-RealisatiekostenonbekendEGM/ Provincie/ Waterschap/ Brabants Landschap.(m.b.t. de daadwerkelijke uitvoering)€25.000,- en realisatiekosten *1 t.l.v. Best.res.
Bui. en derden3.3Vooronderzoek en uitwerkingsplan voor het herstel
Torenbroeksche vijver (combinatie met projecten 1.3 en 2.1 en 2.2)Het herstel van het ven de Torenbroeksche vijver
nabij de Grote Cirkel en Rijtsche heide. Opheffen
van detailontwatering en verwijderen bos t.b.v.
ruimte voor ven en heischrale omgeving. Uit gebruik
nemen en verwerving landbouwgronden waar deze op de
locatie van het voormalige ven liggen. B(2009 t/m 2011 e.v.)Inbegrepen bij 2.1RealisatiekostenonbekendEGM / Provincie / Waterschap / LIFE/
Staatsbosbeheer.(m.b.t. de daadwerkelijke uitvoering)€10.000,- en realisatiekosten*1 t.l.v. Best.res.
Bui. en derden Versterken landschappelijke relaties4.1Vooronderzoek en uitwerkingsplan voor het
landschappelijk versterken van brongebieden. (o.b.v.
Landschapsplan)Aanleg van “groene vingers” in het landbouwgebied
rond de “bronsloten”. Dit ter versterking van
landschappelijke betekenis en versterking van
natuurwaarden.B(2011 t/m 2013 e.v.)€ 15.000,-RealisatiekostenonbekendProvincie / Waterschap / POP/ regeling groen- blauwe
diensten.(m.b.t. de daadwerkelijke uitvoering)€15.000,- en realisatiekosten *1 t.l.v. Best.res.
Bui. en derdenTotale investering m.b.t. begroting 2009-2012
excl. BTW € 0,-€ 0,-€ 0,-Totaal t.l.v. Bestemmingsreserve Buitengebied
€ 85.000,-€ 50.000,-€ 30.000,-
*1 realisatiekosten worden geraamd op basis van de betreffende
vooronderzoeken en uitwerkingsplannen*2 bij de fasering is aan projecten, waarbij met relatief weinig kosten
(i.c.m. subsidie(s)) een groot resultaat te behalen valt, de hoogste
prioriteit toegekend.
Adviesburo De Meent bv, Recreatief Medegebruik De
Kempen, eindrapportage, Samenwerkingsverband Regio
Eindhoven, 1996
Stichting het Noord-Brabants Landschap, Coördinatie Kleine
Landschapselementen, Behoud en Herstel van natuur en
landschap in de gemeente Reusel-De Mierden,
gemeente Reusel-De Mierden, 1992
Gemeente Reusel-De Mierden, Toeristisch-recreatief
Ontwikkelingsplan, Gemeente Reusel-De Mierden,
2007
Grontmij, Waterplan Reusel-De Mierden,
Waterschap De Dommel, Brabant Water en gemeente Reusel-De
Mierden, Eindhoven 2003
Jagt, J.L. van der et al, Geïntegreerd Bosbeheer,
praktijk, voorbeelden en achtergronden,
Expertisecentrum LNV, Wageningen 2000
Silve, Beheersplan Geïntegreerd Bosbeheer, Gemeente
Reusel-De Mierden 2002, Bosgebied de Mierden,
Gemeente Reusel-De Mierden, Wageningen 2003.
Silve, Beheersplan Geïntegreerd Bosbeheer, Gemeente
Reusel-De Mierden 2002, Bosgebied Reusel, Gemeente
Reusel-De Mierden, Wageningen 2002.
Sovon Vogelonderzoek Nederland, Soortbeschermingsplan
Nachtzwaluw Noord-Brabant, Provincie
Noord-Brabant, 2006
SRE, Beleidskader recreatieve poorten Reusel-De
Mierden, Gemeente Reusel-De Mierden, 2006
Stichting Ravon, Wie is er bang voor de gladde
slang, Beschermingsplan voor de gladde slang in
Noord-Brabant, Provincie Noord-Brabant, 2006
Stichting Recreatie, Kennis- en Innovatiecentrum, Vrij
spel voor het speelbos, in opdracht van het
Ministerie van LNV
Taken Landschapsplanning bv, Visie Reuseldal,
Waterschap de Dommel, 2006
Depositie : Het neerslaan van stoffen zoals ammoniak, stikstof en
fosfaat op een bepaald gebied.Ecologische verbindingszone : Ook EVZ genoemd. Een zone die is ingericht
ten behoeve van de migratie van flora en fauna tussen twee of meer
leefgebieden. Voor veel verbindingszones zijn specifieke doelsoorten
geformuleerd.Geïntegreerd bosbeheer : Geïntegreerd bosbeheer is er op gericht om in
een bos zowel natuur, bosbeleving als houtproductie tot hun recht te
laten komen. De beheermaatregelen sluiten zoveel mogelijk aan op
spontane processen en zijn bedoeld om de functies van het bos integraal
te verbeteren of daarin een beter evenwicht te brengen. Door een actief
beheer ontstaat een aantrekkelijk en een naar soorten en leeftijden
gemengd bos.Verbossing : Het verschijnsel waarbij open natuurterreinen door spontane
opslag van bomen langzaam bos worden. Het bos verdringt andere
vegetaties zoals heide.Vergrassing : Het verschijnsel waarbij in natuurgebieden enkele grassen
alle andere planten verdringen.Blessen : Het markeren van bomen die gekapt gaan worden.Vermesting : Het rijker worden van de bodem door depositie van met name stikstof. Door vermesting komen bijzondere vegetatietypen onder druk te staan.Versnippering : Het van elkaar verwijderd raken van natuurgebieden of
leefgebieden van soorten doordat tussen de gebieden wegen, bebouwing, landbouwgebieden en andere barrières liggen die moeilijk te passeren zijn voor soorten. Populaties van soorten kunnen hierdoor versnipperd raken en doordat deelpopulaties te klein worden uitsterven.Ringen : Het actief maken van dood hout door bomen onderaan de stam rondom in te zagen. De boom zal sterven omdat de sapstroom wordt onderbroken.Broedseizoen : Het broedseizoen is de periode waarbinnen veel
vogelsoorten broeden en hun jongen grootbrengen. Als periode wordt 15
maart tot 15 juli aangehouden. Er zijn echter ook vogelsoorten die voor
of na deze periode broeden.Bijlage 1 Overzichtskaart
Wellenseind
De Flaes
NeterselscheHeide
visvijver
visvijver
Spartelvijver
Hoogenberg
Kattenbosch
crossterreinDe Wielewaal
Torenbroek
Peelsche Heide
KoppenaardscheHeide
BelevenscheHeide
Het Hoog
Hulsels venneke
Peelschebergen
(’t Goor)
Bijlage 2 Samenstelling kerngroep en klankbordgroepDe kerngroep is, naast enkele medewerkers van Staro, samengesteld uit
medewerkers van gemeente Reusel-De Mierden, werkzaam binnen de voor het
beleidsplan bos en natuur relevante beleidsterreinen. Binnen de kerngroep zijn
de beleidskeuzes gemaakt zoals die in dit plan zijn weergegeven. De klankbordgroep bestaat uit vertegenwoordigers van de verschillende
belanghebbende partijen. De klankbordleden hebben tijdens de beleidsvorming een
bijdrage geleverd aan het toetsen van het geformuleerde beleid aan de
maatschappelijke wensen en het externe beleid. De partijen als weergegeven in
onderstaand overzicht zijn uitgenodigd deel te nemen aan respectievelijk de
kerngroep en de klankbordgroep.
KerngroepNaamBeleidsveldJ.van de SandeWethouder Volkshuisvesting, Ruimtelijke ordening, Milieu,
Inrichting en beheer v/d openbare ruimteS.OomensProjectleider ten behoeve van het beleidsplan bos en natuur,
Bosbeleid, ontwikkeling en beheerW.PanjoelBeleidsmedewerker Recreatie en toerismeM.van MeijlAlgemeen beleidsmedewerker, afdeling woonomgevingG.LindenJuridisch beleidsmedewerker, bestemmingsplan buitengebied,
reconstructieH.WoutersNatuurontwikkelingJ.RotsBosgroep Zuid-Nederland, Regiobeheerder De Kempen
KlankbordgroepOrganisatieNaamDeelnameAdviescommissie WZW (WMO raad)A.van de VenAmef-Fortis, Landgoed De UtrechtB.WoltersSchriftelijke bijdrageBrabants LandschapH.SchepBrabantse MilieufederatieG.VersteegGemeente Arendonk (BE)College van B&SGemeente BladelCollege van B&WGemeente HilvarenbeekCollege van B&WGemeente Mol (BE)College van B&SGemeente Ravels (BE)College van B&SHeemkundewerkgroep De MierdenA.VerheesHeemkundewerkgroep ReuselL.VostersIVNJ.VerspaandonkLandgoed WellenseindK.van HaarenLocaal Toeristische AdviesraadA.van DoorenProvincie Noord-Brabant (streekhuis)StreekmanagerStaatsbosbeheerJ.G.H. SmitsRavonA.van RijsewijkSchriftelijke bijdrageVogelwerkgroep De KempenP.WoutersActieve deelname klankbordgroepWaterschap de DommelN.HeeghSchriftelijke bijdrageWerkgroep Weidevogelbescherming Reusel-De MierdenJ.van GompelActieve deelname klankbordgroepWildbeheereenheid ReuselA.J.M. de LaatActieve deelname klankbordgroepW.M. van de VoortActieve deelname klankbordgroepZLTO Reusel-De MierdenK.van Gestel
Bijlage 3 Landschappelijke relatiesBijlage 4 Hydrologische relatiesBijlage 5 Cultuurhistorie en archeologieBijlage 6 Bosontwikkeling in gemeente Reusel-De Mierden
2003-20081 InleidingIn 2002 en 2003 is voor de gemeentebossen van Reusel-De Mierden een tweetal
beheerplannen opgesteld. Als onderdeel hiervan is een bosbouwkundige
inventarisatie uitgevoerd. In het kader van het beleidsplan bos en natuur
2008-2020 is opnieuw een inventarisatie uitgevoerd. Beide inventarisaties geven
een momentopname van het bos. Een vergelijking van de twee opnamen geeft een
indruk van de ontwikkelingen die in de tussenliggende periode hebben
plaatsgevonden.Deze ontwikkelingen hebben een rol gespeeld bij de totstandkoming van het
bosbeleid. Niet alleen worden hiermee de huidige processen in beeld gebracht,
ook kan worden gevisualiseerd wat de resultaten zijn van het bosbeheer dat in de
afgelopen jaren is gevoerd. Tot slot bieden de gegevens een doorkijkje naar de
ontwikkelingsmogelijkheden voor de toekomst. In dit laatste ligt het
belangrijkste raakvlak met het beleid.2 MethodeDe bosinventarisatie is uitgevoerd volgens de methode Woodstock. Hierbij wordt
een ruitennet over het te inventariseren boscomplex gelegd, waarbij op elk
knooppunt van lijnen een meetpunt (plot) wordt gelegd. Door de systematische
plaatsing van de plots geven alle plots gezamenlijk een representatief beeld van
de werkelijke situatie. In 2003 is in totaal 870 hectare bos betrokken bij de
inventarisatie. In 2008 zijn ook diverse kleinere bospercelen opgenomen waardoor
de totale oppervlakte 923 hectare bedroeg. Om ondanks het verschil in
oppervlakte een goede vergelijking te kunnen maken, zijn de resultaten in
onderstaande tekst zo veel mogelijk weergegeven als gemiddelde waarden per
hectare.De grootte van een plot is variabel. De straal van de plot ligt tussen de 5 en
20 meter en wordt zó gekozen dat er minimaal 20 bomen binnen het plot vallen.
Van elke plot wordt bepaald in welke ontwikkelingsfase het bos zich bevindt en
over welke oppervlakte deze fase zich uitstrekt. Per plot wordt van elke boom,
met een dbh van minimaal 5 cm, genoteerd wat de soort is. Daarnaast wordt van
elke boom de dbh en de dominantie ten opzichte van de omringende bomen
opgenomen. Van elke boomsoort binnen een plot wordt van één boom de hoogte en de
toename in dikte over de afgelopen 5 jaar bepaald. Tot slot wordt gekeken naar
de aanwezigheid van dood hout en de aanwezigheid en samenstelling van de
struiklaag, bestaande uit bomen en struiken met een dbh van minder dan 5
cm.Omdat niet het gehele bos wordt geïnventariseerd, maar alleen slechts kleine,
verspreid liggende deeltjes (de plots) daarvan, spreken we van een steekproef.
Zoals elke andere steekproef, heeft ook deze te maken met een zekere mate van
betrouwbaarheid. De resultaten van de inventarisaties kunnen dan ook niet als
absolute getallen worden beschouwd, maar dienen als indicatie te worden
gebruikt. De daarvan afgeleide ontwikkelingen geven een trend weer. 3 Resultaten3.1 HoutvoorraadIn 2003 bedroeg de houtvoorraad 156,3m3/ha. In 2008 bleek de gemeten
houtvoorraad gedaald tot 153,0m3/ha. Met het oog op de uitgevoerde
dunningen en de kap van een flink aantal verjongingsgaten, is de daling van de
voorraad niet groot.3.2 BoomsoortenverdelingIn de onderstaande cirkeldiagrammen is de verdeling van de houtvoorraad per
boomsoort weergegeven. De soortgroep den overig betreft weymouthden,
Oostenrijkse den en zeeden. De soortgroep overig naald betreft Japanse lariks,
fijnspar, douglas en Abies grandis. De soortgroep overig loof betreft als
belangrijkste soort de berk en daarnaast een klein aandeel populier, zwarte els,
beuk, wilg en robinia. De soortgroepen zijn niet nader uitgesplitst omdat de
betrouwbaarheid van de steekproef daarmee te klein wordt.cirkeldiagram Houtvoorraad per boomsoort (groep) in % in 2003 en 2008
In beide diagrammen blijkt dat naaldsoorten en met name grove den het
gemeentebos domineren. De staande houtvoorraad van grove den is tussen de twee
opnames gedaald met 4%. Dit is te verklaren door de gekapte verjongingsgaten.
Dit is veelal in grove dennenvakken is gebeurd. Hoewel ook verjongingsgroepen
zijn gemaakt in vakken met Corsicaanse den, heeft de hoge bijgroei van deze
soort zorg gedragen voor een stijging van het aandeel in de totale
houtvoorraad.Ten opzichte van 2003 is in 2008 een toename van het aandeel inheems loofhout
(loof overig en inlandse eik) waar te nemen. Deze toename is gedeeltelijk
veroorzaakt door het feit dat in 2008 meer landschappelijke elementen zijn
opgenomen dan in 2003. Deze elementen bevatten vaak veel inlandse eik en hebben
daarmee een positieve invloed op het gemiddelde van het gemeentebos.3.3 DiameterverdelingOnderstaande grafieken tonen de verdeling van de houtvoorraad per diameterklasse
in 2003 en 2008. Let bij de interpretatie van de grafieken op de verschillende
schaalverdeling. Grafiek Houtvoorraad per soort per diameterklasse in 2003 en
2008Een vergelijking van beide grafieken leert dat er een verschuiving is opgetreden
in de diameterverdeling. Daar waar de diameterklassen 5 tot 20 en 20 tot 30 cm
in aandaal zijn afgenomen, zijn de klassen 30 tot 40 en 40+cm juist toegenomen.
De bomen in het bos worden dus over het algemeen dikker.Opvallend is onder ander dat in de meeste diameterklassen het aandeel
Amerikaanse eik is afgenomen. Deze afname is vooral sterk in de klasse 40+. Deze
uitheemse soort is de afgelopen jaren sterk benadeeld vanwege het woekerende
karakter ervan.Om nader inzicht te krijgen in de verschuiving in voorraad per diameterklasse
zijn in de volgende grafieken de gegevens van enkele afzonderlijke boomsoorten
weergegeven. Grafiek voorraad Amerikaanse eik en inlandse eik per
diameterklasseDoor het benadelen van de Amerikaanse eik is de totale voorraad duidelijk
gedaald. De verdeling over de diameterklassen is echter minder sterk veranderd,
hoewel verhoudingsgewijs een daling is waar te nemen in de ingroei in klasse 5
tot 20 cm. Bij de inlandse eik is juist een algehele toename van de voorraad te
zien. Ook hier is de verdeling over de diameterklassen verhoudingsgewijs weinig
veranderd.Bij de grafiek voor de soortgroep overig loof, waarin berk het grootste aandeel
heeft, is in de verdeling over de diameterklassen wel een verschil waar te
nemen. Mede door het vrijstellen van inheems loofhout is de berk in aandeel
sterk toegenomen in de hogere diameterklassen. Ten opzichte van 2003 zijn veel
bomen doorgegroeid in een volgende klasse. Grafiek voorraad overig loof, grove den en Corsicaanse den per
diameterklasseDe voorraad van de meest voorkomende soort grove den is in totaal afgenomen.
Deze afname is het sterkst in de klasse 20 tot 30cm, die het meest voorkomt.
Juist in die vakken zijn vaak verjongingsgaten gekapt en dunningen uitgevoerd.
De soort Corsicaanse den vertoont een soortgelijke verschuiving van de voorraad
per diameterklasse. Door de sterke bijgroei van deze soort is vooral in de
klasse 30 tot 40cm, een flinke toename opgetreden, wat heeft geleid tot een
stijging van de totale voorraad Corsicaanse den.3.4 BijgroeiDe toename van de houtvoorraad als gevolg van de groei van bomen is uitgedrukt
in kubieke meter per hectare per jaar en wordt de bijgroei genoemd.
Veranderingen in bijgroei kunnen iets zeggen over de wijze waarop het bos
reageert op beheermaatregelen, maar zijn ook het gevolg van de natuurlijke
dynamiek zoals weersomstandigheden en calamiteiten. In 2003 is de totale bijgroei van het bos vastgesteld op
7,43m3/ha/jr. Uit de meting in 2008 is gebleken dat dit is gedaald
naar 6,25 m3/ha/jr. Dit heeft te maken met het verlagen van de totale
voorraad, maar ook met het feit dat die daling vooral is bewerkstelligd bij de
productieve soort grove den. Hieronder is in een staafdiagram weergegeven wat de
verschillen zijn in bijgroei per boomsoort tussen 2003 en 2008. Grafiek Bijgroei per hectare per jaar3.5 BosstructuurOnder bosstructuur wordt hier verstaan de ruimtelijke verdeling van
verschillende bosontwikkelingsfasen binnen het totale bosareaal. Om deze
verdeling meetbaar te maken is onderscheid gemaakt tussen een zestal
ontwikkelingsfasen:
Kale fase: permanente open plekken of kapvlaktes waarin boomvormende
planten (nog) afwezig zijn
Jonge fase: open terrein waarin jonge bomen nog niet in sluiting
staan
Dichte fase: fase waarin jonge bomen een gesloten begroeiing vormen
Stakenfase: fase waarin de lengtegroei van de bomen sterk toeneemt
Boomfase: de nadruk ligt op de diktegroei, doorgaans de langst durende
fase
Oude of vervalfase: komt in Nederland nauwelijks voor, fase waarin bomen
aftakelen en vervolgens sterven.
Onderstaande schijfdiagrammen geven de verdeling van de totale bosoppervlakte
over de verschillende bosfasen weer in 2003 en 2008. De aftakelingsfase is in de
gemeentebossen niet aanwezig.Schijfdiagram Bosfaseverdeling 2003 en 2008De kale fase is tussen 2003 en 2008 sterk toegenomen. Dit is vooral het gevolg
van het grote aantal kleinschalige kapvlakten die zijn gecreëerd ten behoeve van
de verjonging. Een gevolg hiervan is tevens een afname van het aandeel van de
boomfase. Een deel van de bomen in de stakenfase is doorgegroeid in de boomfase
waardoor ook deze fase in aandeel is afgenomen.Schijfdiagram fase grootte verdeling 2003 en 2008Tijdens de inventarisatie is per plot opgenomen hoe groot de aaneengesloten oppervlakte is van de ontwikkelingsfase waarin het betreffende
bos zich bevindt. Naarmate deze oppervlakte groter is kan worden gesproken over
grootschaliger bos. Bovenstaande diagrammen geven voor 2003 en 2008 de verdeling
weer van de totale bosoppervlakte over de grootteklassen. Hierin wordt zichtbaar
dat de lage klassen toenemen, wat duidt op de ontwikkeling van een kleinschalig
bos. De grootste klasse blijft echter vooralsnog de klasse van bos dat zich voor
100 of meer aaneengesloten aren in eenzelfde bosfase bevindt.Onderstaande afbeeldingen tonen een gecombineerd beeld van de faseverdeling en
de verdeling van de fasegrootte. De toename van de kleinschalige bosdelen in een
vroege ontwikkelingsfase, is een direct gevolg van de gemaakte
verjongingsgaten.Grafiek Verdeling bosfase en fase grootte 20033.6 MengingEen bos wordt gemengd genoemd als 20% of meer van het totale grondvlak bestaat
uit een andere dan de dominante boomsoort. Daarbij wordt geen onderscheid
gemaakt tussen inheemse of uitheemse soorten of tussen naald- of
loofboomsoorten. Hieronder staan de resultaten weergegeven uit 2003 en 2008. De
cirkeldiagrammen geven het percentage van het aantal plots weer dat bestaat uit
gemengd of ongemengd bos.Schijfdiagram Menging 2003Het is duidelijk dat het aandeel gemengd bos is toegenomen. Dit is vooral
veroorzaakt doordat tijdens de dunningen veel aandacht besteed is aan het
vrijstellen van inheemse loofboomsoorten en mengsoorten in het algemeen. 3.7 Dood houtDe aanwezigheid van dood hout is van belang voor vele organismen waaronder
mossen, korstmossen, insecten en de diverse vogels die hierdoor worden
aangetrokken. Bij de meting van de hoeveelheid dood hout is onderscheid gemaakt
tussen staand en liggend dood hout. Hier onder is het aandeel staand dood hout
af te lezen in de situaties van 2003 en 2008. Meteen wordt duidelijk dat de
hoeveelheid dood hout is toegenomen. Dit is vooral bewerkstelligd door het
ringen van bomen en het niet ruimen van stormhout. Grafiek staand en liggend dood houtNaast het staande dode hout is ook het liggend dode hout opgenomen. De wijze van
inventariseren maakt echter dat de resultaten van de opname uit 2008 en die van
2003 niet met elkaar te vergelijken zijn. Onderstaande grafiek toont daarom
uitsluitend het in 2008 gemeten liggend dode hout per groep boomsoorten.