48190_1Beleidsregels Wet bestrijding voetbalvandalisme en ernstige overlastnlregelingLeeuwarden2010-10-28burgemeesterHuis aan Huis; 27 oktober 20102010-10-19Beleidsregel aanpak overlastGemeentewet, art. 172a en bAlgemene Wet Bestuursrecht, art. 4:81algemeenDe tekst in dit document is vrij van auteursrecht en databankrecht2010-10-282012-02-16nieuwe regeling3353301.Geen. Geen.Beleidsregel aanpak overlastDe burgemeester van Leeuwardengelet op de artikelen 172a en 172b van de Gemeentewet en 4:81 van de Algemene Wet bestuursrecht;gehoord de beraadslaging in de driehoek van 29 september 2010; overwegende:overwegende dat voor het gebruik maken van zijn bevoegdheid zoals gegeven in artikel 172a en artikel 172b Gemeentewet tot het treffen van maatregelen ter bestrijding van voetbalvandalisme, ernstige overlast een beleidsregel noodzakelijk is; Besluit de volgende beleidsregels vast te stellen:Begripsomschrijvingen:B – wedstrijd: Voetbalwedstrijd van de BVO Cambuur Leeuwarden met een midden risico.C- wedstrijd: Voetbalwedstrijd van de BVO Cambuur Leeuwarden met een hoog risico.Groepsverbod1. Een overlastgever krijgt het bevel om zich niet in een bepaald deel of in bepaalde delen van de gemeente op straat, weg, plein, of een andere voor het publiek toegankelijke plaats te bevinden en daar zonder redelijk doel met meer dan drie andere personen aanwezig te zijn of zich daar voort te bewegen in hun gezelschap. 2. Het groepsverbod wordt opgelegd voor het gebied waar de overlast heeft plaatsgevonden. Indien het, gelet op de druk op openbare orde in een ander gebied noodzakelijk wordt geacht, wordt ook dit gebied aangewezen. 3. Het groepsverbod wordt opgelegd voor de duur van ten hoogste drie maanden. 4. De maatregel wordt uitgebreid ten nadele van de overlastgever of verlengd indien nieuwe feiten en omstandigheden daartoe aanleiding geven. In beginsel wordt een groepsverbod verlengd indien de maatregel voor de eerste keer wordt overtreden. De maatregel kan worden ingetrokken indien uit nieuwe feiten en omstandigheden er voldoende garanties aanwezig zijn dat herhaling is uitgesloten. 5. Indien sprake is van een persoon onder de 24 jaren wordt een groepsverbod alleen opgelegd indien minder vergaande middelen én de hulpverlening als integrale persoongebonden aanpak zijn ingezet.6. De termijn kan drie keer worden verlengd voor telkens ten hoogste drie maanden. Gebiedsverbod 7. Een overlastgever krijgt het bevel zich niet te bevinden in of in de omgeving van één of meer bepaalde objecten binnen de gemeente, dan wel in één of meer bepaalde delen van de gemeente. Indien dit noodzakelijk is wordt een route aangegeven waarlangs de overlastgever zich dient te begeven van en naar huis, werk, school of vrijetijdsbesteding.8. Het gebiedsverbod wordt in beginsel opgelegd voor het gebied waar de overlast heeft plaatsgevonden. Indien het, gelet op de druk op openbare orde in een ander gebied noodzakelijk wordt geacht, kan ook dat gebied worden aangewezen. 9. Het gebiedsverbod wordt opgelegd voor de duur van ten hoogste drie maanden.10. De maatregel kan worden uitgebreid ten nadele van betrokkene of verlengd indien nieuwe feiten en omstandigheden daartoe aanleiding geven. De maatregel kan worden ingetrokken indien uit nieuwe feiten en omstandigheden er voldoende garanties aanwezig zijn dat herhaling is uitgesloten. 11. Indien sprake is van een persoon onder de 24 jaar wordt een gebiedsverbod alleen opgelegd indien minder vergaande middelen én de hulpverlening als integrale persoonsgerichte aanpak zijn ingezet.12. De termijn kan drie keer worden verlengd voor telkens ten hoogste drie maanden. Duur van het bevel:12a De termijnen, zoals genoemd in de artikelen 3,6, 9 en 12 kunnen worden bepaald op basis van de volgende factoren:
Frequentie, aard en ernst van de overlast en/of;
Gedragingen in het recente verleden en/of
Achtergronden en karakter van de persoon en/of;
Gevoeligheid van de omgeving voor overlast
Meldingsplicht door de burgemeester Leeuwarden13. Aan de volgende personen kan een meldingsplicht worden opgelegd:
de persoon die voor de tweede maal een gebiedsverbod overtreedt,
de persoon bij de eerste overtreding van het gebiedsverbod een leidende rol heeft gehad. of
de persoon aan wie een gebiedsverbod is opgelegd tijdens een B of en C risicowedstrijd1.
De tijdstippen en plaats worden nader, per individueel geval, en indien nodig in overleg met de burgemeester van de gemeente waar de persoon woonachtig is, bepaald. 14. De meldingsplicht wordt opgelegd voor drie maanden, dan wel de duur van het evenement.15. De meldingsplicht wordt zoveel mogelijk opgelegd in de gemeente waar betrokkene woonachtig is, tenzij de aard van de omstandigheden zich hier tegen verzet. Hiervan is onder meer sprake indien de burgemeester van de plaats waar de persoon woonachtig is geen toestemming heeft gegeven voor de melding. Het oordeel van de burgemeester van die gemeente wordt verkregen door de sector Juridische en veiligheidszaken. De nader te bepalen plaats van melding worden geregeld in de werkafspraken.16. De burgemeester legt niet eerder een meldingsplicht op dan er vooraf afstemming heeft plaatsgevonden met politie Fryslân. 1 Beleidskader voetbal KNVB Intergemeentelijke meldingsplicht (verzoek andere gemeenten)17. De burgemeester van Leeuwarden geeft niet eerder toestemming aan de burgemeester van de verzoekende gemeente, om een ordeverstoorder in de gemeente Leeuwarden zich te laten melden, voordat de politie over het ingediende een positief advies heeft gegeven. De toestemming kan mondeling worden gegeven. Begeleidingsplicht minderjarige tot 12 jaar18. Een persoon die gezag uitoefent over een minderjarige die de leeftijd van 12 jaar nog niet heeft bereikt en herhaaldelijk groepsgewijs overlast pleegt krijgt een bevel opgelegd er voor te zorgen dat de minderjarige zich niet ophoudt in de openbare ruimte tussen 20.00 uur ’s avonds en 06:00 uur ’s ochtends zonder zijn begeleiding. De maatregel wordt slechts opgelegd indien de integrale persoonsgerichte aanpak is ingezet of deze is geweigerd.19. De begeleidingsplicht wordt in beginsel opgelegd voor de avonduren. Indien dit noodzakelijk wordt geacht, kan het bevel worden uitgebreid met het bevel dat de minderjarige zich op een aangewezen gebied niet zonder begeleiding mag begeven.20. De begeleidingsplicht wordt opgelegd voor de duur van drie maanden en kan niet worden verlengd. Dossiervorming en verslaglegging21. Voor het opleggen van een maatregel levert de politie Leeuwarden een dossier aan bij de sector juridische en veiligheidszaken van de gemeente Leeuwarden. De sector juridische en veiligheidszaken zorgt ervoor dat het veiligheidshuis wordt geïnformeerd. Dit dossier dient in ieder geval te bevatten:
het verzoek tot het nemen van een bestuurlijke maatregel;
de contactgegevens van de behandelend politieambtenaar;
de contactgegevens van de ordeverstoorder en bevat ten minste de naam, leeftijd, woonplaats (adres) en telefoonnummer en indien nodig de gegevens van de persoon die het gezag over de minderjarige uitoefent;
de registraties van minimaal twee ordeverstorende gedragingen;
de registraties (of sfeerrapportages) en eventuele informatie waaruit de vrees voor de verstoring van de openbare orde blijkt;
een duidelijke omschrijving van het gebied waarvoor het verbod zou moeten gelden en indien van toepassing de tijdstippen en plaats voor een meldingsplicht;
indien sprake is van een verzoek tot verlening van de maatregel, de registraties waaruit de hernieuwde vrees voor de verstoring van de openbare orde aannemelijk blijkt.
De dossiers mogen al informatie bevatten van een datum voor de inwerking treden van de wet per 1 september 2010. De ordeverstorende activiteiten zijn voor het bevel alleen relevant als deze zich binnen een termijn van 13 maanden voor de bekendmaking ervan hebben voorgedaan.Indien sprake is van een jeugdige onder de 24 jaar, en bij andere groepen indien noodzakelijk, wordt het dossier aangeleverd bij de sector juridische en veiligheidszaken en deze draagt zorg dat de voorzitter van het casusoverleg 18-23 jarigen in het veiligheidshuis Fryslân de zaak ontvangt. Door overige betrokken instanties, (alle partners van het casusoverleg jeugd 18-23 en Taskforce Jeugdoverlast) wordt het dossier aangevuld met de volgende registraties:
indien sprake is van groepsgerelateerde overlast, mutaties waaruit blijkt dat deze persoon onderdeel uitmaakt van de (BEKE2) groep, sfeerrapportages;
aanvullende informatie over de maatregelen die reeds zijn genomen en welke hulpverlening al dan niet is ingezet ten behoeve van deze persoon, zoals jeugdzorg, traject Stichting Aanpak Overlast Leeuwarden, veiligheidshuis of RMC3 trajecten etc.
2 Beke Groep: dit is een door politie gehanteerde methodiek om jeugdgroepen in kaart te brengen en te categoriseren 3 RMC is Regionaal meld en Coordinatiepunt voortijdig schoolverlaten. Zij organiseert trajecten voor jongeren die op school uit de boot (dreigen) te vallenZienswijzen22. De betrokkene aan wie mogelijk een maatregel wordt opgelegd wordt in de gelegenheid gesteld zijn zienswijze schriftelijk kenbaar te maken binnen een week na ontvangst van het voornemen. Indien sprake is van een minderjarige wordt ten minste één van de ouders of voogd van de minderjarige uitgenodigd voor een zienswijzengesprek. Bij het niet verschijnen zullen de laatsten nog eens een keer op korte termijn worden uitgenodigd. Gelet op artikel 4:11 Algemene wet bestuursrecht wordt van de mogelijkheid tot het horen van belanghebbende afgeweken indien de vereiste spoed zich hiertegen verzet en het beoogde doel niet wordt bereikt indien de belanghebbende van tevoren in kennis is gesteld. Dit kan het geval zijn bij evenementen. Bekendmaking besluit23. Het besluit wordt aan de betrokkene aangetekend per post toegezonden of in persoon uitgereikt. Indien sprake is van een minderjarige wordt het besluit ten minste aan de ouders of voogd van de minderjarige uitgereikt.Het verbod treedt in werking op het moment dat het besluit bekend is gemaakt. De gedragingen en aanwijzingen waarop de beschikking is gebaseerd worden in het besluit opgenomen. Bij een meldingsplicht worden de tijden en de plaats waar de betrokkene zich moet melden vermeld. Bij de meldingsplicht wordt een kopie van het besluit verzonden aan politie of een instantie waar de persoon in kwestie zich moet melden. Informatieplicht24. De burgemeester informeert het Openbaar Ministerie als hij voornemens is een maatregel voor te bereiden en op te leggen. Het Openbaar Ministerie informeert de burgemeester als zij voornemens is een gedragsaanwijzing op te leggen. In de maandelijkse driehoek worden (indien nodig) de casussen besproken. Jaarlijks wordt in de driehoek4 een rapportage besproken met het aantal opgelegde maatregelen door de burgemeester en de (hoofd)officier. Ook wordt gerapporteerd over de eventuele bezwaarschriften en/of gerechtelijke procedures en de uitkomsten daarvan.25. De burgemeester informeert de instantie die de bestuurlijke maatregel tegen een betrokkene heeft verzocht binnen 5 werkdagen over het voorgenomen besluit.26. Indien een andere instantie dan de politie overweegt een maatregel te verzoeken tegen een persoon, dient de politie om advies te worden gevraagd op haalbaarheid en handhaafbaarheid. 4 De driehoek bestaat uit de burgemeester van Leeuwarden, de officier van justitie en de teamchef van politie LeeuwardenRelatie burgemeester en Officier van Justitie27. Op grond van artikel 509hh Wetboek van Strafvordering is de Officier van Justitie (OvJ) bevoegd een gedragsaanwijzing te geven indien tegen betrokkene tegen wie ernstige bezwaren bestaan in geval van verdenking van een strafbaar feit waardoor de openbare orde ernstig wordt verstoord en waarbij grote vrees bestaat voor herhaling. Indien sprake is van ordeverstorend gedrag, niet zijnde een strafbaar feit, treedt de burgemeester op. Indien de OvJ vervolging instelt maar besluit geen gedragsaanwijzing te geven (zoals een meldingsplicht, gebiedsverbod of groepsverbod) of in zijn geheel geen maatregel treft, beoordeelt de burgemeester of hij gelet op de bescherming van de openbare orde en het woon- en leefklimaat een maatregel oplegt. Gedegen afstemming tussen beide is hiervoor noodzakelijk. Bijlagen bij de beleidsregel aanpak overlast.28. De beleidsregel aanpak overlast wordt vastgesteld inclusief de bijlagen 1 t/m 4Bijlage 1: handhavingsarrangement maatregelen bij herhaalde overlastBijlage 2: handhavingsarrangement maatregelen bij herhaalde overlast jeugdBijlage 3: instructie vervolging door Openbaar Ministerie (dit mede in relatie tot de bestuurlijke aanpak)Bijlage 4: nadere toelichting en explicatie op de aanpassing gemeentewet InwerkingtredingDeze beleidsregel treedt in werking op de dag na bekendmaking.CiteertitelDe beleidsregel wordt aangehaald als: Beleidsregel aanpak overlast.Aldus vastgesteld op 19 oktober 2010. De burgemeester van Leeuwardendrs. F.J.M. Crone* Het uitgangspunt is dat het OM in beginsel overgaat tot vervolging op grond van artikel 184 Wsr als de OM-criteria in bijlage 3 in acht zijn genomen. Hierbij zal getoetst worden aan de vereisten van proportionaliteit en subsidiariteit.*1 Indien de circulaire van het Ministerie van Justitie wat betreft 12-minners - welke bij de vaststelling van deze beleidsregels nog niet is uitgebracht - tegenstrijdig is aan deze beleidsregel, zal de beleidsregel z.s.m. worden aangepast conform de circulaire.Bijlage 3: Instructie vervolging OMOf het OM tot vervolging zal overgaan op grond van art. 184 WvSr wordt per zaak beoordeeld.Onderstaande criteria dienen hierbij als richtlijn.Bij drugsrunners en straatdealers:
sfeerverbaal over de buurt moet aanwezig zijn (inzoomen op drugs[runner]overlast in de wijk)
Strafrechtelijke en bestuurlijke aanpak moeten onvoldoende hebben opgeleverd (gebiedsgerichte aanpak)
Individuele antecedenten moeten er zijn, bestaande uit:
2 keer veroordeling/ overtreding 184 Wsr voor drugsgerelateerd (overtreding of misdrijf) delict over afgelopen 4 jaar
2 keer in het afgelopen jaar (na veroordeling) mutaties in het politiesysteem betreffende drugsgerelateerde delicten.
Zwervers, alcoholisten:
indien uit de mutaties onvoldoende duidelijk wordt wat de ernstige en herhaaldelijke overlast is in de buurt, is een sfeerverbaal noodzakelijk (inzoomen op drankgebruik en zwervers).
strafrechtelijke en bestuurlijke aanpak van het probleem moeten niet voldoende hebben opgeleverd (gebiedsgerichte aanpak en VAV aanpak)
de individuele hulpverlening bij deze persoon heeft de situatie niet verbeterd.
4 veroordelingen afgelopen 4 jaar (overtredingen)
2 mutaties het afgelopen jaar betreffende drank/zwerver.
Jeugd:
sfeerverbaal over de buurt waaruit blijkt dat het een wijk/buurt betreft waar sprake is van stelselmatige ernstige overlast, tenzij er zodanige mutaties aanwezig zijn waaruit deze signalen duidelijk naar voren komen.
er moet vastgesteld worden dat het gaat om een overlastgevende persoon; de jeugdige moet zich in elk geval 2 afzonderlijke keren zich schuldig hebben gemaakt aan overlast gerelateerde (strafbare) feiten (in de afgelopen 13 maanden) in een bepaald gebied/wijk.
de afweging moet gemaakt zijn of handhaving op grond van APV zinvol is of niet tot het gewenste resultaat heeft geleid.
Aanpak hulpverlening is aangeboden en/of opgestart en/of de aanpak heeft het overlastgevende/ strafbare gedrag niet doen ophouden.
Veelplegers:
indien uit de mutaties onvoldoende duidelijk wordt wat de ernstige en herhaaldelijke overlast is in de buurt, is een sfeerverbaal noodzakelijk.
er moet vastgesteld worden dat het gaat om een overlastgevende persoon; de veelpleger moet zich in elk geval 2 afzonderlijke keren (in de afgelopen 13 maanden) hebben schuldig gemaakt aan overlast gerelateerde strafbare feiten in een bepaald gebied/wijk.
eerdere/andere (gedrags)interventies hebben niet geleid tot het stop zetten van overlastgevende gedragingen.
Hooligans:
als er een eerdere persoonsgerichte aanpak heeft plaatsgehad op grond van een andere aandachtsgroep, bijv. jeugd, zijn de resultaten daarvan in het dossier neergelegd.
duidelijk moet worden dat betrokkene zijn ordeverstorend gedrag zal voortzetten als niet wordt ingegrepen en dat deze aanwijzingen kunnen zijn gelegen in het gedrag van betrokkene in de afgelopen periode.
indien er ernstige bezwaren bestaan tegen de verdachte (bijv. bij verdenking van een misdrijf waarop VH is toegelaten) en aanleiding bestaat voor een gedragsaanwijzing door de OvJ, volgt bespreking van de persoon in een casusoverleg waarbij gemeente, politie en OM zijn vertegenwoordigd.
12 minners:
sfeerverbaal over de buurt waaruit blijkt dat het een wijk/buurt betreft waar sprake is van stelselmatige ernstige overlast en wat hiervan de gevolgen zijn voor de omgeving. Indien er zodanige mutaties aanwezig zijn waaruit deze signalen duidelijk naar voren komen kan het sfeerverbaal achterwege gelaten worden.
er moet vastgesteld worden dat het gaat om een overlastgevende persoon; de 12 minner moet zich in elk geval 2 afzonderlijke keren (in de afgelopen 13 maanden) groepsgewijs hebben schuldig gemaakt aan overlast gerelateerde strafbare feiten in een bepaald gebied/wijk.
Kindgedrag zoals joelen, stoeien en belletje trekken wordt in beginsel niet als overlastgevend beschouwd.
Aanpak hulpverlening is aangeboden en/of opgestart en/of de aanpak heeft het overlastgevende/ strafbare gedrag niet doen ophouden.
Er is contact gezocht met ouders en hen is verzocht in te grijpen. Dit heeft niet tot het gewenste resultaat geleid.
Bijlage 4Nadere toelichting op en explicatie van de aanpassing GemeentewetOp 6 juli 2010 heeft de Eerste Kamer ingestemd met de Wet Maatregelen Bestrijding Voetbalvandalisme en Ernstige Overlast (WMBVEO). Deze beleidsregel ziet toe op het toepassen van de burgemeestersbevoegdheden bij herhaaldelijk ordeverstorend gedrag op grond van deze wet. De aanvullende bevoegdheden richten zich op het vroegtijdig kunnen stoppen, het preventief ingrijpen en het doorbreken van het ordeverstorend gedrag van een individu of van een groep. Het gaat om nieuwe bevoegdheden uit de Gemeentewet, artikelen 172a en 172b, op basis waarvan de burgemeester (preventief) kan ingrijpen bij ordeverstorend gedrag in bepaalde wijken of gebieden waar de openbare orde onder druk staat, of ten behoeve van het ordelijk verloop van evenementen, waaronder voetbalwedstrijden.Voor zover het jeugdoverlast betreft vergt de toepassing van deze bevoegdheden een andere afweging. In deze beleidsregel wordt daar waar nodig afzonderlijk op ingegaan, gelet op het specifieke karakter van deze problematiek. Naast deze nieuwe bevoegdheden blijft het mogelijk gebiedsontzeggingen en stadionomgevingsverboden op grond van de Algemene Plaatselijke Verordening Leeuwarden 2009 (hierna: APV) op te leggen voor eenmalige (ernstige) ordeverstorende gedragingen. Aanleiding voor de uitbreiding van de Gemeentewet is de toenemende mate van herhaaldelijke vormen van ordeverstorend gedrag, waarbij de huidige bestuurlijke en strafrechtelijke instrumenten onvoldoende toereikend zijn gebleken om de overlastgevende situatie of het geweld te beëindigen. De gevolgen van de overlast zijn voor de omgeving ingrijpend. Mensen voelen zich bedreigd en onveilig, wat bepalend is voor hun veiligheidsbeleving. Maatschappelijk is het onaanvaardbaar dat niet vroegtijdig en direct kan worden opgetreden tegen dit soort ordeverstorend gedrag.Met de toevoeging van artikel 172a in de Gemeentewet kan de burgemeester een gebiedsverbod, een groepsverbod en/of een meldingsplicht opleggen aan de personen die herhaaldelijk de orde verstoren. Op grond van artikel 172b Gemeentewet kan de burgemeester ook een soortgelijk bevel geven aan de ouders of voogd van een persoon die de leeftijd van 12 jaren nog niet heeft bereikt. Overtreding van de verboden is strafbaar gesteld op grond van artikel 184 Wetboek van Strafrecht en wordt door het Openbaar Ministerie (hierna: OM) in beginsel vervolgd overeenkomstig de richtlijnen van het OM (zie bijlage 3). Met deze bevoegdheden kan de burgemeester preventief ingrijpen als personen zich herhaaldelijk ordeverstorend gedragen, zowel individueel als groepsgewijs. De toepassing van deze bevoegdheden is mede afhankelijk van de context waarin de ordeverstorende handelingen worden gepleegd gelet op het beoogde effect van de maatregel.Samenhang overige bevoegdheden uit de Algemene Plaatselijke VerordeningArtikel 172a Gemeentewet doorkruist niet wat bij gemeentelijke verordening is bepaald. Dit betekent dat de huidige instrumenten tegen overlast en baldadigheid uit de APV blijven bestaan, zoals de gebiedsontzeggingen, waaronder ook het bestuursrechtelijk stadionomgevingsverbod (art. 2:26c APV) valt. Ook de inzet op grond van samenscholing en ongeregeldheden (artikel 2:1 APV) en de maatregelen tegen overlast en baldadigheid waaronder openlijk drankgebruik (artikelen 2:47, 2:50 en 2:48 APV) blijven onverminderd van kracht. De toepassing van artikel 172a Gemeentewet en 2:1b APV is verschillend. Op grond van artikel 172a Gemeentewet kan een gebiedsverbod worden opgelegd voor de duur van drie maanden. Het huidige instrument op grond van de APV maakt het mogelijk na een waarschuwing bij lichte ordeverstorende gedragingen direct een gebiedsontzegging voor zeer korte duur op te leggen. Op grond van de APV kan derhalve direct worden opgetreden op het moment dat een maatregel op dat moment, in dat gebied noodzakelijk wordt geacht voor het herstel van de openbare orde. Een gebiedsontzegging is daarom mogelijk bij een op dat moment manifesterend probleem, mits de betrokkene eerder is gewaarschuwd. Zoals bijvoorbeeld het stadionomgevingsverbod bij wedstrijden van de betaald voetbalorganisatie.De bevoegdheden op grond van artikel 172a en 172b uit de Gemeentewet kunnen alleen worden ingezet als de overtredingen een herhaaldelijk karakter hebben, waarbij tevens sprake moet zijn van een ernstige vrees voor een verdere verstoring van de openbare orde. Het mandateren van deze aanvullende bevoegdheden is niet toegestaan. De bevoegdheden zijn daardoor feitelijk niet geschikt om in een acuut zich manifesterend openbare orde probleem in te zetten. Hiervoor blijven de APV, bestuurlijk ophouden en het noodrecht (artikelen 172, 175-176a Gemeentewet) de meest geëigende instrumenten.De bevoegdheden op grond van de Gemeentewet worden dan ingezet op het moment dat de maatregelen op grond van de APV geen effect sorteren of niet toereikend worden geacht, gelet op de ervaringen of het karakter van de problematiek en er ernstige vrees bestaat voor een verdere verstoring van de openbare orde. De bevoegdheden op grond van 172a GemeentewetOp grond van artikel 172a eerste lid Gemeentewet kan de burgemeester aan een persoon die herhaaldelijk individueel of groepsgewijs de openbare orde heeft verstoord óf bij groepsgewijze verstoring van de openbare orde een leidende rol heeft gehad, bij ernstige vrees voor verdere verstoring van de openbare orde de volgende maatregelen opleggen:1. gebiedsverbod;2. groepsverbod;3. meldingsplicht.Ingevolge artikel 172b Gemeentewet is de burgemeester bevoegd om aan een persoon die het gezag uitoefent over een minderjarige die de leeftijd van 12 jaren nog niet heeft bereikt en herhaaldelijk groepsgewijs de openbare orde verstoort en bij ernstige vrees voor verdere verstoring van de openbare orde een bevel geven zorg te dragen dat de minderjarige:1. zich in bepaalde delen van de gemeente niet ophoudt, zonder begeleiding van die persoon die gezag over hem of haar uitoefent;2. zich tussen 20.00 uur ’s avonds en 06.00 uur ’s ochtends niet bevindt op voor het publiek toegankelijke plaatsen, tenzij de minderjarige wordt begeleid door de persoon die het gezag over hem of haar uitoefent. Voorwaarden bevoegdheden op grond van 172a en 172b GemeentewetDe burgemeester kan gebruik maken van zijn bevoegdheden indien voldaan is aan de volgende voorwaarden:
het gaat om een herhaaldelijke verstoring van de openbare orde;
er is een ernstige vrees voor verdere verstoringen van de openbare orde;
de overlast is gepleegd door het individu of door een groep; en bij 12 minners
groepsgewijze orde verstorende gedragingen.
Ordeverstorende gedragingenEen wettelijke definitie van het begrip ‘verstoring van de openbare orde’ is niet te geven. Of sprake is van een verstoring van de openbare orde en daarmee ordeverstorend gedrag hangt af van de specifieke omstandigheden van het geval en de intensiteit van de gedragingen. Het gaat om een afwijking van de normale gang van zaken in de publieke ruimte. Ordeverstorende gedragingen zijn in ieder geval strafbare gedragingen en overtredingen van de APV. De ordeverstoorder krijgt een proces-verbaal voor deze gedragingen. Daarnaast kunnen ook structurele ordeverstorende gedragingen die niet direct strafbaar zijn gesteld onder deze begripsbeschrijving vallen. Dit moet blijken uit een registratie van toezichthouders in de publieke ruimte. Voorbeelden van ordeverstorende gedragingen zijn:
het hinderlijk en zonder redelijk doel rondhangen;
joelen;
naroepen;
bespugen;
intimiderend overkomen;
wildplassen;
plakken en kladden;
hinderlijk drankgebruik;
vernieling van goederen;
ingooien van ruiten;
het aanbrengen van graffiti;
openbare dronkenschap;
schelden;
vernielingen;
wet Mulder feiten.
Hierbij wordt opgemerkt dat voor jeugdoverlast en de groep 12 minners in het bijzonder bij een groepsgewijze verstoring van de openbare orde een zwaardere afweging dient te worden gemaakt bij de beoordeling of het kindgedrag als overlastgevend kan worden aangemerkt. Joelen, stoeien en belletje trekken worden in beginsel niet als overlastgevende aangemerkt. Daarnaast dienen jongeren (tot 24 jaar) zich ten minste twee maal schuldig te hebben gemaakt aan overlast gerelateerde (strafbare) feiten wil er sprake zijn van een “overlastgevende” jongeren. De wet Mulder feiten, worden alleen dan meegenomen indien deze overtredingen een onevenredige druk leggen op de openbare orde in een bepaald gebied, denk hierbij aan het op de stoep rijden met een scooter.Herhaaldelijk Volgens de Van Dale wordt onder herhaaldelijk “meer dan eens” verstaan. Dit betekent dat sprake kan zijn van herhaaldelijk als een persoon meer dan één keer de openbare orde heeft verstoord. Herhaaldelijk houdt ook verband met de periode waarin de gedragingen hebben plaatsgehad. Om te kunnen spreken van herhaaldelijk moeten de gedragingen binnen een afzienbare tijd plaatsvinden. Of sprake is van een afzienbare tijd is weer afhankelijk van de context waarin de gedragingen hebben plaatsgevonden. Bij evenementen die op jaarlijkse basis plaatsvinden is een afzienbare tijd van 13 maanden redelijk, terwijl bij overlast door 12 minners in een bepaalde wijk een afzienbare tijd van 6 maanden redelijk is. In concrete gevallen moeten nadere afwegingen worden gemaakt.. In ieder geval zijn ordeverstorende gedragingen van langer dan 13 maanden geleden niet te kwalificeren als herhaaldelijk en blijft handhaving op grond van de APV mogelijk, zoals het inzetten van de gebiedsontzeggingen. Ernstige vreesOrdeverstorend gedrag welke herhaaldelijk wordt gepleegd door het individu of door groepen, binnen een afzienbare tijd, is ernstig gelet op het effect op de openbare orde en het woon- en leefklimaat. De ernstige vrees kan daarnaast worden afgeleid uit concrete aanwijzingen, bijvoorbeeld het feit dat een persoon reeds in het verleden betrokken is geweest bij ernstige ordeverstoringen, door verklaringen van betrokkenen, signalen of verwachtingen en overige voorzienbare omstandigheden. Groepsgerelateerde gedragingen en leidende rol Er is sprake van een groep bij drie of meer personen, waar de overlastgever onderdeel vanuit maakt. Als een persoon bij groepsgerelateerde overlast een leidende rol heeft gehad, kan direct - na de eerste overtreding - een bestuurlijke maatregel worden opgelegd. Het is moeilijke een leidende rol te typeren. Aansluiting kan worden gezocht bij rechterlijke uitspraken over openlijke geweldpleging in vereniging waar de leider niet zelf ordeverstorende gedragingen pleegt, maar ‘actief’, medestanders mobiliseert, voorop loopt, faciliteert, oproept (via sms, internet of anderszins) of op intimiderende wijze een bijdrage levert aan in groepsverband plegen van ordeverstoring 6Van een leidende rol kan dus sprake zijn indien de persoon anderen aanzet tot ongewenst gedrag die de openbare orde verstoord. Dit kan zich uiten in concrete gedragingen zoals het benaderen van anderen, het leggen van contact tussen leden van de groep, het initiatief nemen, een vertrouwensrelatie en/of gezag hebben. Ook kan de leidinggevende rol worden afgeleid uit verklaringen van getuigen of leden van de groep. Aantonen van een leidende rol is afhankelijk van de concrete casus. Naast de te treffen maatregelen van de burgemeester kan de ordeverstorende leider worden vervolgd.6Zie arrest Gerechtshof Amsterdam 30 juli 2009, Parketnummer: 21-004032-07Context van de gedragingenBij de juiste toepassing van de bevoegdheden is de context waarin de gedragingen hebben plaatsgehad zeer relevant. De context is tevens bepalend voor de subsidiariteit en proportionaliteit van de maatregel. De volgende toepassingsgebieden worden onderscheiden.1. Overlast in bepaalde wijkenGelet op de reikwijdte van de bevoegdheden, zoals groepsgerelateerde en individuele overlast zijn de maatregelen goed toepasbaar bij de bestrijding van onder andere straatdealers/drugsrunners, drugsverslaafden en veelplegers, welke in bepaalde gebieden in de gemeente een onaanvaardbare druk leggen op de openbare orde en veiligheid. Indien sprake is van overlast veroorzaakt door jeugd(groepen) wordt een andere afweging gemaakt. Drugsrunners of straatdealers hebben door hun (dealers)activiteiten een aanzuigende werking op allerlei vormen van criminaliteit in de openbare ruimte. Vaak gaat het om een bepaald gebied, waarbij door de aanzuigende werking in dat gebied een onaanvaardbaar openbaar orde probleem ontstaat. Deze personen zijn veelvuldig op de openbare weg aanwezig om, ofwel te handelen, ofwel klanten door te geleiden naar een drugshandelaar. Het alleen aanwezig zijn op de openbare weg, levert in veel gevallen geen strafbaar feit op, maar veroorzaakt veel overlast en levert bij buurtbewoners of aldaar aanwezigen gevoelens van onveiligheid op. Het veiligheidsgevoel wordt vergroot, als deze personen uit het straatbeeld verdwijnen. Wat betreft zwervers en alcoholisten is het feit dat een groepje zich verzameld -om al dan niet met elkaar alcoholische versnaperingen te nuttigen - in beginsel niet overlastgevend. De groep als geheel of het individu moet zich overlastgevend gedragen, en dat gebeurt bij deze ordeverstoorders, vaak door een combinatie van ordeverstorende gedragingen, zoals het intimideren van voorbijgangers, geluidsoverlast, vervuiling en wildplassen. Bij de groep veelplegers gaat het om het feit dat zij veelvuldig actief zijn al dan niet in eenzelfde gebied en (gedrags)interventies niet hebben geleid tot het stopzetten van hun overlastgevende gedragingen. 2. Overlast rond evenementenIn deze beleidsregel wordt van een evenement gesproken overeenkomstig de definitie van artikelen 2:24 en 2:25 en 2:25a van de APV. Dit betekent dat deze beleidsregel ook van toepassing is op voetbalwedstrijden. Deze beleidsregel is daarnaast van toepassing op betogingen en vergaderingen ingevolge de Wet openbare manifestaties en samenkomsten en demonstraties die gelet op hun aard een aantrekkende werking hebben op overlastgevende personen. Leeuwarden heeft een totaalaanbod aan gevarieerde en goed georganiseerde evenementen. De duizenden deelnemers en bezoekers bevestigen dit beeld en zorgen voor een feestelijke sfeer. Om dit beeld zo te houden is het belangrijk dat preventief wordt opgetreden tegen relschoppers die het voor een grote groep welwillende bezoekers bederven. De incidenten rondom voetbalwedstrijden leren dat steeds vaker bepaalde groepen personen evenementen bezoeken met het kennelijke doel de openbare orde te verstoren of te bedreigen. Evenementen waarbij tegelijkertijd grote groepen personen in de stad bijeenkomen, rechtvaardigen extra maatregelen ter voorkoming van wanordelijkheden. Dit betekent dat naast een goede voorbereiding het mede van belang is dat gerichte inzet plaatsvindt op bepaalde groepen/personen ter bescherming van de openbare orde en het woon- en leefklimaat. De bevoegdheden op grond van artikel 172a Gemeentewet kunnen aanvullende maatregelen bij evenementen inhouden. 3. Voetbalgerelateerde overlast Leeuwarden heeft een Betaald Voetbal Organisatie (BVO), sc Cambuur. Verreweg de meeste voetbalsupporters veroorzaken geen problemen op het gebied van de openbare orde en veiligheid en dragen bij aan een goed imago van hun club. Maar het supporterslegioen kent ook een schaduwzijde, gepersonifieerd door de harde kern en meelopers. Het aanstichten van voetbalvandalisme en/ -criminaliteit gebeurt merendeels door (groepen) relschoppers die regelmatig de openbare orde ernstig verstoren in of rondom het voetbalstadion of bij voetbalgerelateerde evenementen, zoals een huldiging. Tot het begin van de jaren negentig vonden de meeste incidenten plaats in en rondom de voetbalstadions. Mede door de toegenomen veiligheidsmaatregelen in en rondom het stadion heeft het voetbalvandalisme en –criminaliteit zich niet alleen geleidelijk verplaatst naar de omgeving buiten het stadion. In de afgelopen periode heeft dit naast een toenemend aantal (civiele) stadionverboden ook geleid tot een toename van het aantal bestuurlijke maatregelen, zoals de stadionomgevingsverboden.Daarnaast is de doelgroep qua samenstelling heterogener geworden (en dus minder overzichtelijk). Er zijn meerdere subgroepen die losse verbanden met elkaar hebben en die elkaar ontmoeten bij het voetbal, maar ook daarbuiten contact met elkaar kunnen hebben, bijvoorbeeld in het uitgaansleven. Bij de jongere generaties valt op dat, in vergelijking met de oudere generaties, het gedrag is verhard, zij minder benaderbaar zijn en de tolerantie tegenover de autoriteiten, maar ook andere (supporters)groepen is verminderd. De combinatie van overmatig alcohol- en drugsgebruik kan daarbij een negatieve rol spelen. Bij de groep zogenaamde voetbalsupporters gaat het derhalve om die personen die veelal in een groep in en rond een voetbalstadion en/of bij evenementen de openbare orde verstoren of dreigen te verstoren. Het gaat om die gevallen waarbij aannemelijk is, gelet op de reeds ervaren overlast, dat het ordeverstorende gedrag aanhoudt.4. JeugdoverlastJongeren verdienen een tweede kans. Van jongeren is in ieder geval sprake indien de persoon of de personen de leeftijd van 24 jaar nog niet hebben bereikt. Wat betreft de aanpak van jeugd of jeugdgroepen is het noodzakelijk dat het inzetten van een maatregel een onderdeel moet vormen van een geïntegreerde, persoonsgebonden aanpak. Bevoegdheden specifiek bij jeugdoverlast zullen pas worden ingezet indien deze geïntegreerde persoongerichte aanpak van minder vergaande middelen én de hulpverlening zijn ingezet. Pas als jongeren deze kansen niet hebben aangegrepen om hun gedrag te verbeteren is een harde aanpak wat nog rest. Om die reden is voor jeugdige een apart handhavingsarrangement opgenomen.Toepassing van de bevoegdheden bij overlast De bevoegdheden van de WMBVEO houden een beperking in van de bewegingsvrijheid van het individu, hetgeen betekent het recht om zich zonder inmenging van de overheid te verplaatsen (vrijheidsbeperking). Een juiste toepassing van de bevoegdheden moet daarom zijn gewaarborgd. Dit betekent dat de maatregel een legitiem doel moet dienen, waarbij tevens wordt voldaan aan de proportionaliteit en subsidiariteit. In deze beleidsregel geeft de burgemeester aan op welke wijze hij van de aanvullende bevoegdheden gebruik zal maken. Dit laat onverlet dat de burgemeester een afwijkingsbevoegdheid heeft indien dit door de bijzondere omstandigheden gelet op de openbare orde noodzakelijk is.1. Ordeverstorende gedragingen bij evenementen Indien een persoon binnen 13 maanden herhaaldelijk ordeverstorend gedrag vertoont tijdens evenementen kan een gebiedsverbod worden opgelegd voor de duur van drie maanden, waarbinnen het verboden is om zich op een nader te bepalen plaats te begeven. De plaats waar het ordeverstorende gedrag heeft plaatsgevonden, is niet bepalend voor het gebied waarvoor het verbod wordt opgelegd. Zo kan het verbod, gelet op de evenementenkalender, voor meerdere gebieden tegelijkertijd in de stad gelden. Indien (ook) sprake is van voetbalgerelateerde overlast kan conform artikel 2:26c APV een stadionomgevingsverbod worden opgelegd voor de duur van maximaal twee jaar. Indien een stadionomgevingsverbod wordt overtreden kan een meldingsplicht worden opgelegd voor de duur van drie maanden. Bij B en C risico voetbalwedstrijden 7 kan naast een gebiedsverbod ook direct een meldingsplicht worden opgelegd voor de duur van het evenement, dan wel maximaal voor de duur van drie maanden.Daarnaast kan de burgemeester indien de feiten en omstandigheden dat noodzakelijke maken bij evenementen een groepsverbod opleggen voor de duur van een evenement, dan wel maximaal drie maanden. 7Of een wedstrijd als categorie A (wedstrijd met een laag risico), B (wedstrijd met een midden risico), of C (wedstrijd met een hoog risico) - wedstrijd moet worden aangemerkt, kan onder meer bepaald worden aan de hand van de in het beleidskader betaald voetbal opgenomen risicofactoren. Het bepalen van de categorie van een wedstrijd zal aan de orde moeten komen in de lokale driehoek. De uiteindelijke beslissing ligt het meest in het verantwoordelijkheidssfeer van de burgemeester.2. Ordeverstorende gedragingen in groepsverband Indien een persoon herhaaldelijk orderverstorend gedrag vertoont en het merendeel van de gedragingen in groepsverband hebben plaatsgevonden zal aan de persoon een groepsverbod worden opgelegd. Als een persoon bij groepsgerelateerde overlast een leidende rol heeft gehad, kan direct - na een eerste ordeverstorende gedraging - een groepsverbod worden opgelegd. Indien bijzondere omstandigheden van het geval dat noodzakelijk maken, zoals de geografische ligging van het gebied, de bestaande druk op de openbare orde of de ernst van de gedragingen kan direct een gebiedsverbod worden opgelegd. 3. Ordeverstorende gedragingen door het individuIndien een persoon herhaaldelijk individueel ordeverstorende gedragingen pleegt zal aan die persoon een gebiedsverbod worden opgelegd. Indien bijzondere omstandigheden van het geval dat noodzakelijk maken, zoals de handhaafbaarheid van het opgelegde verbod kan direct een meldingsplicht worden opgelegd. Hierbij wordt gedacht aan B of C risicowedstrijden.4. Overtreding opgelegd bevelBij een eerste overtreding van het groepsverbod wordt het verbod:
verlengd met drie maanden indien de overtreding niet gepaard gaat met ordeverstorende gedragingen of kan het gebied waarvoor het groepsverbod geldt ten nadele van betrokkene worden uitgebreid.
een gebiedsverbod worden opgelegd indien de overtreding van het groepsverbod gepaard gaat met ordeverstorende gedragingen.
Bij een tweede overtreding van een groepsverbod zonder ordeverstorende gedragingen wordt er een gebiedsverbod opgelegd voor de duur van drie maanden.Bij een tweede overtreding gaat de politie over tot aanhouding op grond van artikel 184 Sr en gaat het OM over tot vervolging mits de richtlijnen van het OM in bijlage 3 in acht zijn genomen.Bij een eerste overtreding van het gebiedsverbod wordt het verbod:
verlengd voor de duur van drie maanden indien geen sprake is van ordeverstorende handelingen of kan het gebied worden uitgebreid;
opleggen van een meldingsplicht indien naast de overtreding sprake is van ordeverstorende handelingen.
Bij een tweede overtreding gaat de politie over tot aanhouding op grond van artikel 184 Sr en gaat het OM over tot vervolging op deze grond mits de richtlijnen van het OM in bijlage 3 in acht zijn genomen.5. Verlengingsmogelijkheden bij groepsgerelateerde en individuele overlastDe maatregelen worden voor de duur van drie maanden opgelegd. De maatregelen kunnen worden verlengd of ten nadelen van betrokkene worden uitgebreid indien uit nieuwe feiten en omstandigheden blijkt dat er hernieuwde vrees is voor het verstoren van de openbare orde. Nieuwe feiten en omstandigheden zijn onder andere het overtreden van de opgelegde maatregel. Deze ernstige (hernieuwde) vrees kan ook worden afgeleid uit ordeverstorende gedragingen in andere gebieden dan het gebied waar het verbod voor geldt. De plaats waar het ordeverstorende gedrag heeft plaatsgevonden, is niet bepalend voor het gebied waarvoor de maatregel wordt opgelegd. De maatregel kan gelet op de druk op de openbare orde op een bepaald gebied en gelet op de mobiliteit van (jeugd)groepen tegelijkertijd voor meerdere gebieden in de stad gelden. Indien de maatregel wordt verlengd terwijl de termijn van een eerder opgelegde maatregel nog niet is verstreken gaat de nieuwe maatregel pas in na afloop van de termijn van de eerder opgelegde maatregel. Gedurende de looptijd van een maatregel kan slechts één keer een maatregel worden verlengd. Indien er sprake is van een ordeverstorende gedraging binnen drie jaar nadat een maatregel is verstreken kan direct een stap in het handhavingsarrangement (zie bijlage 1) worden overgeslagen. Wanneer later bekend geworden feiten en omstandigheden hiertoe aanleiding geven en voldoende garanties aanwezig zijn dat herhaling is uitgesloten, kan de bestuurlijke maatregel worden opgeheven.6. Ordeverstorend gedrag door jeugd Indien een jongere tot 24 jaar binnen een afzienbare tijd herhaaldelijk de openbare orde heeft verstoord zal een groepsverbod, dan wel een gebiedsverbod worden opgelegd. Hiervoor gelden de zelfde uitgangspunten als bij 2, 3, 4 en 5, mits de minder vergaande middelen én de hulpverlening als integrale persoongebonden aanpak zijn ingezet. Bij een overtreding van een bevel, zal indien dit niet gepaard gaat met ordeverstorende handelingen de maatregel worden verlengd met drie maanden. Indien het bevel wordt overtreden en dit gepaard gaat met ordeverstorende handelingen, zal de duur van de maatregel worden verlengd, tenzij de maatregel het eventuele hulpverleningstraject in de wegstaat. 7. Ordeverstorend gedrag door 12 minnersIndien een minderjarige die de leeftijd van 12 jaar nog niet heeft bereikt binnen een termijn van zes maanden herhaaldelijk groepsgewijs de openbare orde verstoord is sprake van herhaaldelijke overlast en wordt aan het ouderlijk gezag van de minderjarige een bevel opgelegd, waarbij de minderjarige zich gedurende een periode van drie maanden niet tussen 20.00 uur een 06.00 uur mag begeven op voor het publiek toegankelijke plaatsen zonder begeleiding van het ouderlijk gezag. De maatregel wordt alleen dan opgelegd indien minder vergaande middelen én de hulpverlening als integrale persoongebonden aanpak zijn ingezet. Indien het bevel wordt overtreden zal de maatregel voor de resterende duur worden uitgebreid met het bevel dat de minderjarige zich te allen tijde niet zonder het ouderlijke gezag zich in een nader te bepalen gebied mag begeven.Indien de minderjarige binnen zes maanden na het verstrijken van de maatregel opnieuw overlastgevend gedrag vertoont zal opnieuw een maatregel worden opgelegd. In dat geval zal aan de persoon die het gezag over de minderjarige uitoefent:
het bevel worden gegeven dat de minderjarige in een nader aan te wijzen gebied zich niet mag ophouden zonder begeleiding van de persoon die gezag over hem heeft, én
het bevel worden gegeven dat de minderjarige tussen 20.00 uur en 06.00 uur niet zonder begeleiding mag komen op voor het publiek toegankelijke plaatsen.
Indien de persoon inmiddels de leeftijd van 12 jaren heeft bereikt kan bij een volgende overtreding binnen zes maanden na het aflopen van de maatregel direct een gebiedsverbod worden opgelegd voor de periode van drie maanden, dan wel de eerste stap uit het handhavingsarrangement worden overgeslagen. Wanneer later bekend geworden feiten en omstandigheden hiertoe aanleiding geven en voldoende garanties aanwezig zijn dat herhaling is uitgesloten, kan de bestuurlijke maatregel worden opgeheven.Bijlage A DaderanalyseDADERANALYSEEen onderzoek naar de verdachten van de ongeregeldheden rond de wedstrijd SC Cambuur Leeuwarden - Roda JC op 3 juni 2009.Gemeente Leeuwarden/Politie Fryslânapril 2010VoorwoordOp 3 juni 2009 vonden er na de voetbalwedstrijd SC Cambuur Leeuwarden - Roda JC openbare orde verstoringen plaats. Op aanraden van het Auditteam Voetbalvandalisme (dat in oktober 2009 een onderzoeksrapport uitbracht over de ongeregeldheden), namen de Gemeente Leeuwarden en de Politie Fryslân in januari 2010 het besluit om een inventariserend onderzoek te laten verrichten naar de aangehouden verdachten. Dit document moest inzicht geven in de achtergronden van de daders. Aan mij, masterstudent Sociologie van de Rijksuniversiteit Groningen en informatie-makelaar van het casusoverleg overlastgevende personen voetbal gerelateerd bij het Veiligheidshuis Fryslân, werd de opdracht gegeven om dit onderzoek uit te voeren. Voor het onderzoek is gebruik gemaakt van verschillende bronnen. Voor het verschaffen van gegevens in dit onderzoek wil ik in het bijzonder bedanken: de afdeling Statistiek en Onderzoek van de Gemeente Leeuwarden, de voetbal unit van de Politie Fryslân (team Leeuwarden), de afdeling ticketing van SC Cambuur Leeuwarden, de officiële supportersvereniging van SC Cambuur Leeuwarden: de Kern van Cambuur, en de collega’s van het Veiligheidshuis Fryslân. Zonder hun medewerking was het onderzoek niet mogelijk geweest. Namens de onderzoeker,S.M. Tromp april 20101Inleiding1.1 Aanleiding tot het onderzoekOp 3 juni 2009 spelen SC Cambuur Leeuwarden en Roda JC in Leeuwarden de beslissende play-off wedstrijd in het kader van promotie/degradatie naar de eredivisie. Direct na de wedstrijd (Cambuur verliest na strafschoppen) ontstaan er zowel binnen als buiten het stadion ongeregeldheden tussen aanhangers van Cambuur en de beveiligers en de politie. Naar aanleiding van deze openbare ordeverstoringen heeft het Auditteam Voetbalvandalisme 8 op verzoek van de burgemeester van Leeuwarden een onderzoek ingesteld om de feitelijke gebeurtenissen op een rij te zetten en concrete aanbevelingen te doen9 Eén van de aanbevelingen die het Auditteam Voetbalvandalisme deed, was om een inventariserend onderzoek te verrichten naar de samenstelling van de groep relschoppers. In de periode februari tot en met april 2010 heeft de gemeente Leeuwarden, in samenwerking met de Politie Fryslân, dit onderzoek laten uitvoeren en zijn de achtergronden van de verdachten in kaart gebracht.8 Het Auditteam Voetbalvandalisme dat in 2003 is ingesteld door de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, doet onderzoek naar ingrijpende incidenten van voetbalvandalisme in Nederland en legt daarbij een relatie met het Beleidskader Bestrijding Voetbalvandalisme en Voetbalgeweld 2005.9 Zie voor het volledige rapport: Auditteam Voetbalvandalisme. Ongeregeldheden rond de wedstrijd SC Cambuur Leeuwarden - Roda JC op 3 juni 2009.1.2 Doelstelling van het onderzoekHet doel van het onderzoek is tot een scherper beeld te komen van degenen die bij de ‘rellen’ op 3 juni 2009 betrokken waren. Tevens wordt ingegaan op de vraag of er mogelijk sprake is geweest van gelegenheidsgeweld.1.3 Uitvoering van het onderzoek In totaal zijn ruim 77 personen aangehouden voor de ongeregeldheden en zijn van 69 personen politiedossiers aangelegd. Deze dossiers bevatten processen verbaal van verhoor en verklaringen van dienstdoende beveiligers en politiemedewerkers. 65 politiedossiers werden geschikt geacht voor de analyse. Deze gegevens zijn aangevuld met informatie uit het politieregistratiesysteem de Basisvoorziening Handhaving (BVH), het Herkenningsdienstsysteem (HKS), het Justitieel Documentatie Systeem (JDS) en informatie uit registraties van het Centraal Informatiepunt Voetbalvandalisme (CIV) uit het Voetbal Volg Systeem (VVS). Met deze informatie kan de betrokkenheid van de verdachten bij eerdere (gewelds)antecedenten worden beschreven. Ook zijn, in het kader van het onderzoek, gegevens gebruikt uit de Gemeentelijke Basisadministratie (GBA) en van het Regionaal Meld- en Coördinatiepunt (RMC), het Uitvoering Werknemers-verzekeringen WERKbedrijf (UWV WERKbedrijf), SC Cambuur Leeuwarden en de officiële supportersvereniging de Kern van Cambuur. Informatie over de achtergronden van de geweldplegers wordt door de politie vaak beperkt vastgelegd in processen verbaal van het verhoor. Door gebruik te maken van bovengenoemde bronnen, konden betere uitspraken worden gedaan over de achtergrondkenmerken van de verschillende daders. 1.4 Veronderstellingen en analysestappenOp basis van literatuur over voetbalgeweld zijn voorafgaand aan het onderzoek een aantal veronderstellingen geformuleerd over de achtergronden van de bij voetbalrellen betrokken geweldplegers en ordeverstoorders. Om deze veronderstellingen te toetsen, zijn een aantal risicofactoren gekozen in relatie tot (voetbal gerelateerd) geweld. Het gaat daarbij om de woonsituatie, het opleidingsniveau, het gebruik van alcohol en verdovende middelen, de aanwezigheid van problemen in de gezinssituatie, de betrokkenheid bij voetbal en criminele antecedenten 10. Aan de hand van deze factoren, is gekeken of de hierop volgende veronderstellingen juist waren.Voetbalvandalisme is minder territoriaal gebonden dan vroeger. Grote betaald voetbalclubs hebben vaak een aantrekkingskracht op jongeren die niet uit de directe omgeving van de club komen (COT, 1999) en ook supporters van kleinere betaald voetbalclubs zoeken aansluiting bij hooligans van grotere clubs. Het is onduidelijk of Cambuur tot de grotere of kleinere betaald voetbalclubs behoort (Bieleman et al., 2000). Daarom is zonder hypothese, middels woonadres, nagegaan waar de aangehouden verdachten vandaan komen. Komen zij uit de stad of uit de omgeving en in welke wijken zijn zij woonachtig?Uit onderzoek van onder anderen Adang (1998), is gebleken dat hooligans bijna altijd laagopgeleide mannen zijn. Voetbal lijkt een erg belangrijke factor te zijn in de leefwereld van de lower-lower working class (Verleyen et al, 1996). Ook in dit onderzoek wordt deze aanname gedaan. Hypothese 1 veronderstelt dan ook het volgende: Onder de aangehouden verdachten bij voetbalrellen zijn laagopgeleiden sterker vertegenwoordigd dan hoger opgeleiden. Om dit na te gaan is gekeken naar het opleidingsniveau en de arbeidssituatie van de verdachten en is een vergelijking gemaakt met cijfers over het opleidingsniveau van de totale Nederlandse bevolking.Een algemene aanname is dat alcohol- en drugsgebruik een ontremmend effect heeft op het gedrag van mensen (Ferwerda, 2009). Daardoor is men bij voetbalrellen sneller geneigd deel te nemen. Op basis van deze aanname is hypothese 2 opgesteld: Het alcohol- en drugsgebruik van de aangehouden verdachten bij voetbalrellen is van invloed op hun betrokkenheid bij de ongeregeldheden. Als uit de analyse blijkt dat de daders onder invloed waren, hoeft dat de hypothese overigens niet te bevestigen. Er is niet bekend hoeveel van de supporters die geen deel namen aan de ongeregeldheden onder invloed waren (Bieleman et al., 2000). Bovendien is de betrouwbaarheid van politiegegevens over alcohol- en drugsgebruik matig. Tijdens verhoren kunnen verdachten sociaal wenselijke antwoorden geven. Men kan overmatige alcoholconsumptie als excuus gebruiken of juist ontkennen, in de hoop zo een hogere straf te vermijden.Een volgende bevinding van onderzoekers, is dat voetbalvandalisme steeds meer gelegenheidsdaders 11 aantrekt. De bij voetbal behorende randverschijnselen als openbare ordeverstoringen blijken podia voor gewelddadige acties door personen die niets met voetbal hebben. Daarom wordt in hypothese 3 het volgende verwacht: Voetbalvandalisme wordt door niet-voetbalsupporters aangegrepen om de orde te verstoren en strafbare feiten te plegen. Dit is nader geanalyseerd door te kijken naar de binding die de aangehouden verdachten hebben met Cambuur, tezamen met het feit of ze de voetbalwedstrijd hebben bijgewoond.In verschillende onderzoeken (COT, 1999) wordt aangenomen, dat voetbalgeweld steeds meer lijkt te vermengen met andere typen ordeverstoringen en delicten zoals jeugdcriminaliteit, drugshandel en drugsgebruik en uitgaansgeweld. Op basis van deze constatering, wordt in hypothese 4 het volgende verondersteld: Aangehouden verdachten bij voetbalrellen maken zich ook buiten de context van het voetbal schuldig aan het plegen van geweld. Om dit te achterhalen, is nagegaan hoeveel van alle aangehouden verdachten criminele (gewelds)antecedenten hebben. Om verder te controleren in hoeverre de aangehouden verdachten recidivisten zijn op het gebied van voetbal gerelateerd geweld, is onderzocht hoeveel personen eerder een voetbal gerelateerd geweldsdelict hebben gepleegd. Daarnaast is gekeken in hoeverre de aangehouden verdachten al eerder een strafrechtelijke of civielrechtelijke uitsluiting hebben gehad.10 Risicofactoren zijn afgeleid uit het onderzoek: De bal of de man? Profielen van verdachten van voetbal gerelateerde geweldscriminaliteit. Tilburg: IVA, 2003.11Personen die geen enkele verbinding hebben met voetbalclubs en supporters. Bron: Bieleman, B., C. Hoogeveen, G. Meijer e.a. Voetbalgeweld of uitgaansgeweld: onderzoek rellen Groningen-Sparta. Groningen: Stichting Intraval/Rijksuniversiteit Groningen, mei 2000.2Daders2.1 InleidingDit hoofdstuk begint met een beschrijving van de leeftijdsverdeling van de 65 aangehouden verdachten waarvan een politiedossier is aangelegd. Deze verdeling wordt vergeleken met de leeftijdsverdeling van aangehouden verdachten uit het CIV jaarverslag seizoen ’08-’09. Vervolgens wordt nagegaan wat de woonsituatie is van de aangehouden verdachten en in welke wijken zij wonen. Daarna wordt ingegaan op de problematiek in de gezinssituatie. Verder wordt bekeken hoe groot het aandeel van middelengebruik was onder de aangehouden verdachten. Om te controleren in hoeverre er sprake was van gelegenheidsdaders, wordt nagegaan of de verdachten regelmatig voetbalwedstrijden bezoeken, of zij aanwezig waren bij de voetbalwedstrijd en of zij binding hebben met de cafés waar supporters elkaar ontmoeten. Tenslotte wordt gekeken naar de (gewelds)antecedenten van de daders en hoe de spreiding van criminele antecedenten is over de verschillende leeftijdscategorieën. 2.2 Geslacht en leeftijdDe 65 aangehouden verdachten behoorden allemaal tot het mannelijk geslacht. De in totaal 77 aangehouden personen, waren tevens allemaal mannen. Drie verdachten waren tijdens de wedstrijd in het stadion in het gezelschap van hun vrouwelijke partner. De gemiddelde leeftijd van de aangehouden verdachten bedroeg 24 jaar en 4 maanden Van de aangehouden verdachten was 37 procent jonger en 63 procent ouder dan 21 jaar. Deze cijfers worden gedeeld met jaarcijfers over het seizoen ‘08-‘09 van het CIV, waaruit blijkt dat 41 procent van de aangehouden personen bij voetbalvandalisme onder de 21 jaar was en 59 procent ouder was dan 21 jaar. De groep van 25 jaar en ouder is sterk vertegenwoordigd (tabel 2.1). Dit blijkt tevens uit de cijfers van het jaarverslag. Een zeer kleine minderheid van de verdachten was jonger dan 15 jaar.
Tabel 2.1: Leeftijd van de aangehouden verdachten opgedeeld in zes leeftijdsklassenLeeftijd in klassenAangehouden verdachtenAantalPercentage12-15 jarigen23,1%16-18 jarigen1421,5%19-21 jarigen812,3%22-24 jarigen1320,0%25-30 jarigen1827,7%ouder dan 31 jaar 1015,4%Totaal65100%
2.3 Etnische afkomst, woonplaats en huidige leefsituatieVan de 65 aangehouden verdachten hadden 61 personen alleen de Nederlandse nationaliteit. Drie verdachten hadden nog een andere nationaliteit (twee Marokkanen en één Tunesiër). Deze verdachten waren allemaal geboren in Nederland. Slechts één persoon was van allochtone afkomst (Bosniër). Etnische minderheden zijn sterk ondervertegenwoordigd onder de aangehouden verdachten. Tabel 2.2 laat zien dat 42 procent van de aangehouden verdachten nog in het ouderlijk gezin woonde. Daarvan was 74 procent jonger dan 21 jaar. In totaal woonden 32 van de 65 verdachten nog in het ouderlijk gezin of bij grootouders of overige familie. Daarvan was 71 procent jonger dan 21 jaar. Van de verdachten die alleen woonden was 71 procent ouder dan 25 jaar. Van de verdachten die 18 jaar en jonger waren (n=16) woonde niemand op zichzelf.
Tabel 2.2: Huidige leefsituatie van de aangehouden verdachtenLeefsituatie Aangehouden verdachtenAantalPercentagePartner1116,9%Alleen wonend2132,3%Ouderlijk gezin2741,5%Grootouders/overige familie57,7%Zwervend bestaan11,5%Totaal65100%
De meerderheid van de aangehouden verdachten woonde in de stad Leeuwarden, namelijk 75 procent. Het overige deel van de aangehouden verdachten was voornamelijk woonachtig in dorpen ten noorden en zuiden van Leeuwarden. Eén persoon woonde buiten Friesland (tabel 2.3).
Tabel 2.3: Woonplaats van de aangehouden verdachtenWoonplaatsAantalPercentageBerlikum11,5%Britsum11,5%Burgum11,5%Drachten11,5%Franeker11,5%Goutum11,5%Groningen11,5%Gytsjerk11,5%Ysbrechtum11,5%Leeuwarden4975,4%Mûnein11,5%Sint Annaparochie11,5%Wergea23,1%Wynjewâld11,5%Wirdum (fr)23,1%Totaal65100%
Tabel 2.4 laat zien hoe de spreiding van de aangehouden verdachten van de stad naar de buurt is.
Tabel 2.4: Overzicht van wijken en omgeving waar de aangehouden verdachten wonen WoonwijkAantalPercentageBinnenstad11,5%Muziek-, Transvaal- en Vogelwijk34,6%Oldegalieeen-Bloemenbuurt34,6%Tjerk Hiddes- Cambuursterhoek34,6%Vlietzone57,7%Achter de Hoven23,1%Huizum-West23,1%Huizum-Oost46,2%Valeriuskwartier46,2%Bilgaard en Havankpark23,1%Vrijheidswijk34,6%Heechterp-Schieringen23,1%Camminghaburen69,2%Wielenpolle11,5%Aldlan34,6%Nijlan46,2%Goutum11,5%Zuiderburen11,5%Wirdum, Swichum23,1%Buitengebieden1320,0%Totaal65100%
2.4 Opleidingsniveau en arbeidssituatieHet opleidingsniveau van de aangehouden verdachten was vrij laag (tabel 2.5). 83 procent van de verdachten heeft een relatief laag opleidingsniveau (lager of middelbaar beroepsonderwijs). Maar 4,6 procent volgde hoger beroepsonderwijs. Geen enkele verdachte genoot universitair onderwijs. Van vijf personen is het opleidingsniveau onbekend. Ten opzichte van de Nederlandse populatie is het onderwijsniveau onder de aangehouden verdachten in dit onderzoek laag. Uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) blijkt dat in 2008 26 procent van de Nederlandse bevolking hogeropgeleid was 12
Tabel 2.5: Overzicht van het opleidingsniveau van de aangehouden verdachtenOpleidingsniveauAangehouden verdachtenAantal PercentageBasisonderwijs11,5%Speciaal onderwijs710,8%Voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs1421,5%Voortgezet onderwijs34,6%Middelbaar beroepsonderwijs3249,2%Hoger beroepsonderwijs34,6%Universitair onderwijs00%Onbekend57,7%Totaal65100%
De arbeidssituatie is inzichtelijk gemaakt in tabel 2.6. Twee dominante groepen kunnen worden onderscheiden: arbeiders en studenten. Binnen de arbeiders verrichtten 15 van de 20 verdachten (75 procent) zwaarder lichamelijk werk, zoals houtkapper, timmerman, lasser of schilder. Van de 65 verdachten waren er 12 werkloos.
Tabel 2.6 Overzicht van de arbeidssituatie van de aangehouden verdachtenArbeidssituatie Aangehouden verdachten Aantal PercentageWerkloos1218,5%Arbeider2030,8%Bediende 13812,3%Zelfstandige11,5%Ambtenaar11,5%Student1421,5%Scholier710,8%Onbekend23,1%Totaal65100%
12 Totale bevolking 15-65 jarigen in Nederland13Onder bediende wordt verstaan: werknemers die geacht worden denkwerk uit te voeren2.5 Burgerlijke staat ouders en problemen in de gezinssituatieVan de ouders was 59 procent gehuwd en 39 procent gescheiden (tabel 2.7). In twee gevallen was de moeder of vader van de aangehouden persoon overleden.
Tabel 2.7: Burgerlijke staat van de oudersBurgerlijke staatAangehouden verdachtenAantalPercentageGehuwd3858,5%Gescheiden2538,5%Moeder/vader overleden23,0%Totaal65100%
Over de opvoeding viel het volgende te zeggen. 42 verdachten (65 procent) zijn door beide ouders opgevoed. Twee verdachten zijn opgevoed door de grootouders, omdat de ouders niet in staat waren om de opvoeding op zich te nemen wegens psychische problemen. Vier personen zijn alleen door moeder opgevoed. Zes personen werden opgevoed door moeder en stiefvader. Eén persoon werd door zijn vader opgevoed. Bij tien personen is dit onbekend. Opmerkelijk is dat de zes personen die door hun moeder en stiefvader werden opgevoed, niet goed konden opschieten met hun stiefvader of aangaven dat de stiefvader een slechte invloed had op het gezin. In onderzoek van het CBS 14 is aan volwassenen die thuis als kind met een stiefouder (meestal stiefvader) te maken hebben gehad, gevraagd hoe ze de nieuwe situatie hebben ervaren. Hieruit bleek dat bijna de helft van de 217 ondervraagden de nieuwe gezinssituatie als goed beoordeelde, een kwart als redelijk en een derde als slecht. In dit onderzoek beoordeelden alle personen de situatie met stiefvader als slecht. 14Bron: CBS, Onderzoek Gezinsvorming 2003Tabellen 2.8 en 2.9 gaan dieper in op de problemen binnen het ouderlijk gezin. In totaal ondervond 55 procent van de aangehouden verdachten (op het moment van verhoor) problemen in de gezinsituatie. De meeste moeilijkheden (28 procent) hadden de verdachten met ouders/stiefouders, gevolgd door problemen met zichzelf (25 procent). Twee personen hadden problemen met de partner.
Tabel 2.8: Overzicht van problemen in de gezinssituatie Aangehouden verdachtenAantalPercentageJa3655,4%Nee1827,7%Onbekend1116,9%Totaal65 100%
Tabel 2.9: Overzicht van problemen in de gezinssituatie Problemen met:Aangehouden personenAantalVerdachtenNiemand1827,7%Zichzelf1624,6%Ouders/Stiefouders1827,7%Partner23,0%Onbekend1117,0%Totaal65100%
In tabel 2.10 is te zien dat vooral de leeftijdscategorie 16 tot en met 18 jaar problemen had met ouders of stiefouders. Als oorzaken werden waargenomen: psychische problemen en agressie bij de (stief)vader, overmatig alcoholgebruik bij de (stief)vader of onhandelbaarheid van de jongere en ten opzichte van de ouders.
Tabel 2.10: Overzicht van problemen met ouders/stiefouders opgedeeld in zes leeftijdsklassenAangehouden verdachtenAantalPercentage12-15 jarigen23,1%16-18 jarigen812,3%19-21 jarigen11,5%22-24 jarigen57,7%25-30 jarigen11,5%ouder dan 3111,5%Totaal18100%
Vooral de groep 25 tot en met 30 jaar had problemen met zichzelf (tabel 2.11). De problemen die werden gesignaleerd, hadden met name te maken met overmatig drank- en drugsgebruik. Van de 12 personen die 25 jaar en ouder waren, hadden acht personen (75 procent) problemen met alcohol- en of drugsgebruik.
Tabel 2.11: Overzicht van problemen met zichzelf opgedeeld in zes leeftijdsklassenAangehouden personenAantalPercentage12-15 jarigen00%16-18 jarigen212,50%19-21 jarigen16,25%22-24 jarigen16,25%25-30 jarigen850%ouder dan 31425%Totaal16100%
2.6 Alcohol- en drugsgebruik tijdens de wedstrijddag en in het verledenIn tabel 2.12 wordt zichtbaar hoeveel er is gedronken gedurende de wedstrijddag (voor, tijdens en na de wedstrijd). In totaal was 83 procent van de aangehouden verdachten onder invloed van alcohol. 40 procent van de aangehouden personen was sterk onder invloed van alcohol gedurende de wedstrijddag.
Tabel 2.12: Overzicht van de mate van alcoholgebruik tijdens de wedstrijddagMate van gebruikAangehouden personenAantalPercentageVeel (10 drankjes of meer)2640%Matige (tussen 5 en 9 drankjes)1624,6%Weinig (minder dan 5 drankjes)1218,5%Niet812,3%Onbekend34,6%Totaal65100%
Het aantal aangehouden verdachten dat veel alcohol nuttigde, is oververtegenwoordigd in de leeftijdscategorie 25 tot en met 30 jaar (tabel 2.13). Ook behelst deze leeftijdscategorie de meeste drinkers, gevolgd door de leeftijdscategorie 16 tot en met 18 jaar, waarin in totaal 14 aangehouden verdachten alcohol hadden gehad. Vooral in de leeftijdsgroep 22 jaar en ouder werd veel alcohol gedronken.
Tabel 2.13: Alcoholgebruik tijdens de wedstrijddag opgedeeld in zes leeftijdsklassenMate van gebruik Leeftijd in klassen12-15 jr16-18 jr19-21 jr22-24 jr25-30 jr 31+jrTotaalVeel (10>)023710426Matige (5-9) 04234316Weinig (<5)05022312Niet2131108Onbekend0200103Totaal214813181065
Tabel 2.14 laat het drugsgebruik gedurende de wedstrijddag zien. Het gebruik van drugs was gering gedurende de wedstrijddag. 40 personen gaven aan geen drugs te hebben gebruikt. Zeven personen gaven aan wel drugs te hebben gebruikt, waarvan vijf softdrugs en twee harddrugs.
Tabel 2.14: Drugsgebruik tijdens de wedstrijddag Soort drugs Leeftijd in klassen (jaren)12-15 16-1819-2122-2425-3031+NietOnbek.TotaalSofdrugs001211005Harddrugs000011002Niet00000040040Onbekend00000001818Totaal001222401865
Wat betreft drugsgebruik in het verleden werd onderscheid gemaakt tussen harddrugs, matig gebruik van softdrugs (geregeld gebruik van softdrugs) en weinig gebruik van softdrugs (sporadisch gebruik van softdrugs) (tabel 2.15). 25 procent van de verdachten gebruikte harddrugs in het verleden. Vooral de aangehouden verdachten van 22 jaar en ouder gebruikten harddrugs in het verleden. Ook werd door hen in het algemeen de meeste drugs gebruikt.
Tabel 2.15: Drugsgebruik in het verleden Soort drugs Leeftijd in klassen12-1516-1819-21 jr22-24 jr25-30 jr31+TotaalHarddrugs01046516Matig softdrugs0103116Weinig softdrugs05322012Niet23423317Onbekend04126114Totaal214813181065
Een ander gegeven is dat vier personen aangaven een harddrugsverslaving te hebben gehad, waarvan twee in combinatie met een drankverslaving. Eén persoon heeft een drankverslaving gehad. Vooral onder de werklozen en arbeiders werd harddrugs gebruikt in het verleden. Van de 12 werklozen gebruikten zeven in het verleden harddrugs. Van de 20 arbeiders gebruikten zeven harddrugs in het verleden. Over de mate van alcoholgebruik in het verleden, kon op basis van de verhoren niets worden gezegd. Daarover was te weinig informatie beschikbaar. Hoewel het merendeel van de aangehouden verdachten aangaf onder invloed te zijn van alcohol, en een minderheid aangaf geen drugs te hebben gebruikt, kunnen er geen stellige uitspraken worden gedaan over de invloed van alcohol- en drugsgebruik op de betrokkenheid bij de rellen. Er is namelijk niet bekend of de supporters die geen aandeel hadden in de ongeregeldheden onder invloed waren. Daarnaast zijn de gegevens over alcohol- en drugsgebruik matig betrouwbaar. Vragen over alcohol- en drugsgebruik kunnen niet naar waarheid zijn beantwoord. Zo kan overmatig alcohol- en drugsgebruik door verdachten als excuus zijn gebruikt of kan het gebruik daarvan zijn ontkend, in de hoop zo een hogere straf te vermijden. 2.7 Binding met Cambuur In de literatuur over voetbalgeweld wordt vaak verondersteld dat relschoppers geen binding hebben met de voetbalclub en dat voetbalrellen veel gelegenheidsdaders aantrekken. Een noemenswaardige bevinding is dat 22 van de 65 aangehouden verdachten lid zijn van een (amateur)voetbalclub. Deze personen hebben dus wel degelijk binding met voetbal. Om te controleren in hoeverre de aangehouden verdachten binding hadden met Cambuur en of er sprake was van gelegenheidsdaders, zijn de volgende factoren onderzocht: de regelmatigheid van wedstrijdbezoeken, het bezoek aan uitwedstrijden en of er binding was met één van de cafés waar de supporters elkaar treffen. Ook is ingegaan op de motivatie van de verdachten voor hun daden. Van de aangehouden verdachten is eerst nagegaan of zij lid waren van de supportersvereniging. De supportersvereniging telt ruim 800 leden. Tabel 2.16 laat zien dat 94 procent van de aangehouden personen geen lid was van de supportersvereniging.
Tabel 2.16: Lid van supportersvereniging in 2008-2009 Aangehouden verdachtenAantalPercentageJa46,2%Nee6193,8%Totaal65100%
Ook is onderzocht wat de vaste plaats was op de tribune tijdens wedstrijden. Gemiddeld zitten er 8000 mensen op de tribune bij een thuiswedstrijd van Cambuur. 75 procent van de aangehouden verdachten zat tijdens wedstrijdbezoek op de noordtribune. Vak 11, 12 en 13 werden het meest genoemd.
Tabel 2.17: Vaste plaats op tribuneAangehouden verdachtenPlaats op tribuneAantalPercentageNoordtribune4975%Elders in stadion812%Geen vast plaats35%Onbekend58%Totaal65100%
Tabel 6.3 laat zien hoeveel personen in het bezit waren van een seizoenskaart voor het seizoen 2008-2009.
Tabel 2.18: In het bezit van seizoenskaart Cambuur 2008-2009 Aangehouden verdachten AantalPercentageJa1624,6%Nee4975,4%Totaal65100%
Hoewel het merendeel van de aangehouden verdachten niet in het bezit was van een seizoenskaart, gaf 66 procent van de aangehouden verdachten aan vaste bezoeker te zijn van Cambuur en wedstrijden op regelmatige basis te bezoeken, dan wel met een seizoenskaart of losse kaart (tabel 2.19). 55 procent van de aangehouden verdachten bezocht tevens uitwedstrijden (tabel 2.20).
Verder had 54 procent van de verdachten binding met de cafés (Cafe Cambuur, Café-bar Claus en supportershome Het Hertje15), waar supporters elkaar ontmoeten voor, tijdens en na de wedstrijd (tabel 2.21). Van de 36 personen die aangaven dat zij binding hadden metéén van de cafés, zijn er 17 personen die Café Cambuur bezochten. Tien personen gaven aan Het Hertje te bezoeken en zes personen gaven aan zowel Café Cambuur als hetHertje te bezoeken, twee personen bezochten zowel Café-bar Claus als Café Cambuur en één persoon bezocht Café-bar Claus. Van 26 personen was niets bekend over het café bezoek.
Tabel 2.21: Binding met caféAangehouden verdachtenAantalPercentageJa3553,8%Nee46,2%Onbekend2640%Totaal65100%
Om na te gaan in hoeverre er gelegenheidsdaders aanwezig waren onder de aangehouden verdachten, is gekeken naar de hoeveelheid verdachten aanwezig in het stadion tijdens de rellen (tabel 2.22). 85 procent van de aangehouden personen was tijdens de rellen aanwezig in het stadion. Het grootste deel heeft de wedstrijd in het stadion bekeken.
Tabel 2.22: Tijdens rellen aanwezig in stadion Aangehouden verdachtenAantalPercentageJa5584,6%Nee1015,4%Totaal65100%
Als motivatie voor hun handelen, gaven 24 van de 65 personen (37 procent) aan dat zij dit deden uit frustratie vanwege het verlies. Acht personen lieten zich meeslepen in het groepsgebeuren, negen personen deden mee uit sensatie, 13 personen ontkenden iets te hebben gedaan, twee personen waren agressief door de opgefokte sfeer en één persoon gaf de invloed van drank op als reden. Van acht personen was de motivatie onbekend.Gelet op de binding met Cambuur en de aanwezigheid in het stadion tijdens de rellen, kan worden geconstateerd dat het grootste deel van de aangehouden supporters binding had met voetbal en met Cambuur.Bij deze vaststelling moet wel een kanttekening worden geplaatst. Er is niet onderzocht hoeveel van de personen die niet zijn aangehouden, maar wel deelnamen aan de ongeregeldheden, binding hebben met Cambuur. Het is mogelijk dat zij geen enkele binding hadden met de voetbalclub en de rellen hebben aangegrepen om strafbare feiten te plegen 1615Cafe Cambuur en Cafe-bar Claus, worden bezocht door (risico)supporters, waaronder een groep met stadionverboden. In deze cafes wordt stevig ingedronken en drugs gebruikt. Het hertje is de bar van het supportershome, gevestigd in het stadion. De supportersvereniging Kern van Cambuur is uitbater en er wordt evenementenbier geschonken. Er is controle op leeftijd en bewaking. Bron: Auditteam Voetbalvandalisme. Ongeregeldheden SC Cambuur Leeuwarden - Roda JC 2009.16 De commandant van de ME heeft geschat dat er 600/700 personen aanwezig waren tijdens de rellen waarvan er 100/200 actief stenen hebben gegooid. De groep relschoppers bestond uit een mix van stadionbezoekers, buurtbewoners en jongeren uit andere wijken van Leeuwarden. Bron: Auditteam Voetbalvandalisme. Ongeregeldheden rond de wedstrijd SC Cambuur Leeuwarden - Roda JC op 3 juni 2009.2.8 AntecedentenOm een indicatie te krijgen van het strafbare verleden van de aangehouden personen is gekeken naar de criminele antecedenten. Het doel was inzicht krijgen in feiten waarbij de persoon betrokkenheid heeft gehad als verdachte en waarvoor de politie voldoende reden had om tot aanhouding en verhoor over te gaan. Daarom wordt het begrip antecedenten als volgt gedefinieerd: “Alle strafbare feiten waarvoor de aangehouden personen de afgelopen vijf jaar zijn aangehouden en gehoord als verdachte door de politie en die staan geregistreerd in het basisregistratiesysteem van de politieregio waar de bewuste persoon is aangehouden terzake voetbal gerelateerd geweld”17. De categorie waarvoor de meeste personen werden aangehouden, betrof openlijke geweldpleging cq poging tot zware mishandeling 18 (tabel 2.23).
Tabel 2.23: Strafbare feiten voor aanhouding Aangehouden verdachtenAantalPercentageSR 141 1/302 1 Openlijke geweldpleging cq poging tot zware mishandeling6498,5%SR 184 Niet voldoen aan bevel11,5%Totaal 65100%
17 Bron: Bogaerts, S., A.C. Spapens en M.Y. Bruinsma. De bal of de man? Profielen van verdachten van voetbal gerelateerde geweldscriminaliteit, Tilburg: IVA, 2003.18 Dit kan tevens in combinatie zijn geweest met de volgende overtredingen: Wet wapens en munitie (WWM 27/1) (dragen van steen in beide handen), niet voldoen aan bevel of vordering (SR 184), wederspannigheid (SR 180) en/of vernieling (SR 350).Tabel 2.24 toont aan dat bijna 70 procent van de aangehouden verdachten al eerder is verhoord door de politie alszijnde verdachte en dus eerder met de politie in aanraking is geweest voor een strafbaar feit. Dit kan ook voor niet gewelds gerelateerde delicten zijn geweest, bijvoorbeeld overtredingen van de verkeerswet of drugsdelicten. 36 personen (55 procent) zijn eerder aangehouden voor een geweldsdelict, zowel voetbal- als niet voetbal gerelateerd. Hiervan maakten negen personen zich eerder schuldig aan een geweldsdelict met letsel.
Tabel 2.24: Overzicht van criminele antecedenten op grond van de basisregistratiegegevens van de aangehouden verdachtenCriminele antecedentenAangehouden verdachtenAantalPercentageGeen antecedenten2030,8%Wel antecedenten, maar geen geweld913,85%Geweldsantecedenten2233,85%Voetbal gerelateerd geweld69,2%Combinatie voetbal/niet voetbal gerelateerd geweld812,3%Totaal65100%
Uit tabel 2.24 blijkt eveneens wie een first offender 19 was op het gebied van voetbal gerelateerd geweld. 51 van de 65 verdachten (78 procent) zijn niet eerder aangehouden voor voetbal gerelateerd geweld. Dit percentage komt overeen met de cijfers uit het CIV jaarverslag seizoen 2008-2009. Over dat jaar was ruim 75 procent van het totaal aangehouden supporters first offender. Dit percentage is ten opzichte van andere jaren gelijk gebleven. Het merendeel van de verdachten in dit onderzoek is dus first offender op het gebied van voetbal gerelateerd geweld. Wel is 55 procent een recidivist op het gebied van geweldsdelicten. Uit tabel 2.25 blijkt dat de leeftijdscategorie 25 tot en met 30 jaar de leeftijdscategorie is, waarin personen met de meeste geweldsantecedenten voorkomen. De leeftijdsgroep 12 tot en met 15 jaar omvat de personen met de minste geweldsantecedenten.Dit is geen opmerkelijke uitkomst, gezien de oudere groep ook meer tijd heeft gehad om antecedenten op te bouwen en meer kans heeft gehad om voor een geweldsdelict gearresteerd te worden.19 First offenders zijn supporters die bij voetbalwedstrijden voor het eerst door de politie zijn aangehouden. Bron: Centraal Informatiepunt Voetbalvandalisme (CIV). Jaarverslag seizoen 2008-2009.
Tabel 2.25: Criminele antecedenten in relatie tot leeftijdsklassenCriminele antecedenten Leeftijd in klassen (jaren)12-1516-1819-2122-2425-3031+TotaalGeen antecedenten04435420Wel antecedenten, maar geen geweld2211129Geweldsantecedenten07175222Voetbal gerelateerd geweld0010225Combinatie voetbal/niet voetbal gerelateerd geweld0112509Totaal214813181065
Dat het merendeel van de aangehouden verdachten first offender is op het gebied van voetbal gerelateerd geweld, blijkt ook uit gegevens uit het VVS over straf- en civielrechtelijke uitsluitingen. 52 van de 65 aangehouden verdachten hadden niet eerder een stadion verbod gehad. 13 personen hadden eerder een stadionverbod gehad. Opmerkelijk is dat iemand zelfs negen keer een stadionverbod heeft gehad. Op basis van deze gegevens wordt nogmaals geconstateerd dat het merendeel van de verdachten geen recidivist is op het gebied van voetbal gerelateerd geweld. Over de doeltreffendheid van het stadionverbod zeggen deze uitkomsten niets.
Tabel 2.26: Overzicht van het aantal civiele uitsluitingen in het verledenAantal uitsluitingen Aangehouden personenAantalPercentage05280%169,2%211,5%346,2%400%511,5%600%700%800%911,5%Totaal65100%
3ConclusiesDit onderzoek ging nader in op de achtergrondkenmerken en het criminele verleden van de aangehouden verdachten bij de ongeregeldheden rond de wedstrijd SC Cambuur Leeuwarden - Roda JC op 3 juni 2009. Daarbij is gekeken naar een aantal risicofactoren voor (voetbal gerelateerd) geweld: woonsituatie, het opleidingsniveau, het gebruik van alcohol en verdovende middelen, de aanwezigheid van problemen in de gezinssituatie, de betrokkenheid bij voetbal en criminele antecedenten. Uit dit onderzoek kwam naar voren dat het aantal 25 tot en met 30 jarigen oververtegenwoordigd was onder de aangehouden personen. De jongste persoon was 14 jaar en de oudste persoon was 45 jaar ten tijde van de rellen. De gemiddelde leeftijd van de aangehouden verdachten was 24 jaar 4 maanden. De betrokkenen bij voetbal gerelateerd geweld kunnen gerekend worden tot de ‘oudere jongeren’ 20. Alle aangehouden verdachten waren van het mannelijk geslacht. Een tweede vaststelling had betrekking op de woonsituatie van de verdachten. Driekwart van de aangehouden verdachten (75 procent) woonde in de stad Leeuwarden. Het merendeel van de aangehouden verdachten was afkomstig uit de stad. De overige verdachten waren voornamelijk woonachtig in dorpen ten noorden en zuiden van Leeuwarden. Een derde vaststelling was dat het opleidingsniveau en de arbeidssituatie van de verdachten vrij laag was. 83 procent had een relatief laag opleidingsniveau (lager of middelbaar beroepsonderwijs) en 75 procent verrichtte zwaarder lichamelijk werk. Dit bevestigt hypothese 1: Onder de aangehouden verdachten bij voetbalrellen zijn laagopgeleiden sterker vertegenwoordigd dan hoger opgeleiden.Een vierde vaststelling is dat 55 procent van de verdachten problemen in de gezinssituatie ervoer. Vooral de leeftijdsklasse 16 tot en met18 jaar ervoer problemen met ouders/stiefouders en de leeftijdsklasse 25 tot en met 30 jaar problemen met zichzelf. Voor de problemen in de eerstgenoemde leeftijdsklasse werden verschillende redenen genoemd: psychische problemen bij de ouders, overmatig alcoholgebruik bij de (stief)vader en onhandelbaarheid van de jongere ten opzichte van de ouders. In de leeftijdsgroep 25 tot en met 30 jaar hadden de problemen met name te maken met overmatig gebruik van alcohol en drugs.Een vijfde constatering was dat ruim 83 procent van de aangehouden verdachten onder invloed van alcohol verkeerde gedurende de wedstrijddag. 40 procent van de aangehouden personen was sterk onder invloed van alcohol. Hoewel de meerderheid onder invloed was, werd er geen significant verband gevonden tussen de hoeveelheid drank die de verdachten hebben gedronken en de mate van betrokkenheid bij de rellen. Hypothese 2- het alcohol- en drugsgebruik van de aangehouden verdachten bij voetbalrellen is van invloed op hun betrokkenheid bij de ongeregeldheden - werd niet bevestigd. Ondanks dit resultaat kunnen geen harde uitspraken worden gedaan over de invloed van alcohol- en drugsgebruik op de betrokkenheid van de rellen, gezien de geringe betrouwbaarheid van de gegevens. Een zesde vaststelling was dat 66 procent van de aangehouden verdachten met regelmaat wedstrijden bezocht en 55 procent bezocht uitwedstrijden. Bijna 85 procent van de verdachten was tijdens de rellen aanwezig in het stadion. Geconstateerd wordt dat het merendeel wel degelijk binding heeft met Cambuur, omdat deze personen zowel thuis- als uitwedstrijden op regelmatige basis bezoeken en/of binding hebben met cafés waar supporters elkaar ontmoeten. Ruim eenderde deel van de verdachten noemde als reden voor het handelen: frustratie vanwege het verlies. Hypothese 3 – voetbalvandalisme wordt door niet-voetbalsupporters aangetrokken om strafbare feiten te plegen – wordt niet bevestigd. Het overgrote deel van de aangehouden personen was geen gelegenheidsdader. Wel moet hierbij de nuance worden aangebracht dat niet duidelijk is hoeveel personen buiten het stadion - die niet zijn aangehouden voor de rellen - gelegenheidsdaders waren. Tenslotte werd geconstateerd dat 36 van de 65 personen eerder werd aangehouden voor een geweldsantecedent, dan wel voetbal- als niet voetbal gerelateerd. Hypothese 4 – aangehouden verdachten bij voetbalrellen maken zich ook buiten de context van het voetbal schuldig aan het plegen van geweld - wordt daarmee bevestigd. Hoewel de meerderheid eerdere betrokkenheid heeft gehad bij geweldsdelicten, was het aantal personen dat eerder een voetbal gerelateerd geweldsdelict had gepleegd 22 procent. Ook blijkt uit de cijfers uit het VVS, dat 80 procent van de personen niet eerder een stadionverbod heeft gehad.Gebleken is dat vooral de leeftijdscategorie 25 tot en met 30 jaar de meeste problemen ervaart met het gezag. In deze leeftijdsklasse komen de personen met de meeste geweldsantecedenten voor, zowel voetbal- als niet-voetbal gerelateerd. Deze leeftijdscategorie heeft tevens de meeste problemen met zichzelf en de meeste problemen met alcohol- en drugsgebruik.20 In het onderzoek 'De bal of de man?' van het IVA Tilburg, wordt dezelfde leeftijdcategorie gevonden en worden personen uit deze leeftijdsgroep tot 'oudere' jongeren gerekend.LiteratuurAdang, O. Hooligans, autonomen, agenten. Geweld en politieoptreden in relsituaties, Alphen aan den Rijn: Samsom, 1998.Auditcommissie Voetbalvandalisme. Ongeregeldheden rond de wedstrijd SC Cambuur Leeuwarden – Roda JC op 3 juni 2009. Den Haag, oktober 2009.Bieleman, B., C. Hoogeveen, G. Meijer, e.a. Voetbalgeweld of uitgaansgeweld? Onderzoek rellen Groningen-Sparta. Groningen: Stichting Intraval/Rijksuniversiteit Groningen, mei 2000.Bogaerts, S., A.C. Spapens en M.Y. Bruinsma. De bal of de man? Profielen van verdachten van voetbal gerelateerde geweldscriminaliteit. Tilburg: IVA, 2003.Bol, M. en C. van Netburg. Voetbalvandalen/voetbalcriminelen. Den Haag: Ministerie van Justitie, WODC, 1997.Centraal Informatiepunt Voetbalvandalisme (CIV). Jaarverslag seizoen 2008-2009.Crisis Onderzoek Team (COT). Voetbal en geweld. Onderzoek naar aanleiding van rellen en plunderingen bij een huldiging in Rotterdam (25 april 1999). Alphen aan de Rijn: Samsom: 1999.Graaf de, A. Scheiden: motieven, verhuisgedrag en aard van de contacten. Bevolkingstrends 53 (4), 2005.Leiden van, I., N. Arts, H. Ferwerda. Rellen om te rellen. Een studie naar grootschalige openbare orde verstoringen en notoire ordeverstoorders. Amsterdam: Reed Business, 2009.Verleyen, K., S. de Smet. Hooligans. Leuven: Uitgeverij Davidsfonds, 1999. Website: http://www.cbs.nlBIJLAGE B inzet politie, stewards, beveiligingspersoneel en medisch personeel
Inzet politieToestemming voor het seizoen 2009/2010 wordt gegeven door ondertekening van de VeiligheidsverklaringA-categorieB-categorieC-categoriesoort politie1x Flex ME groep 2x Flex ME groep 1 sectie Flex MEsoort politie1 hondengeleiders2 hondengeleiders2 hondengeleiderssoort politie1 coördinator voetbal1 coördinator voetbal1 coördinator voetbalsoort politie1 operationeel commandant1 operationeel commandant *1 operationeel commandantsoort politie1 algemeen comm op afroep1 algemeen comm op afroep1 algemeen comm aanwezigSoort politie2 bedienaar video2 bedienaar video 2 bedienaar video
Minimale inzet veiligheidspersoneel BVO CambuurToestemming voor het seizoen 2010/2011 wordt gegeven door ondertekening van de VeiligheidsverklaringUitgaande van 9.000 toeschouwers per wedstrijdA-categorieB-categorieC-categorieStewards en particulier beveiligingspersoneel70 personen!70 personen70 personen + Pm (al naar gelang de situatieVerkeersbegeleiders en toezichthouders p-terreinenZie boven (gezamenlijke taak)Zie boven (gezamenlijke taak)Zie boven (gezamenlijke taak)Medisch personeel202020