CVDR431991_1Gedragscode integriteit raadsleden IJsselstein 2017nlregelingIJsselstein2017-01-01IJsselsteinOnbekendGedragscode integriteit raadsleden IJsselstein 2017Onbekendgemeenteraadbestuur en recht2016-12-15De tekst in dit document is vrij van auteursrecht en
databankrecht2017-01-012023-10-13nieuwe regeling386632Gedragscode integriteit raadsleden IJsselstein 2017Inleiding Deze inleiding maakt integraal onderdeel uit van deze gedragscode. Gedragscode integriteit, waarom en voor wie ?Goed bestuur is integer bestuur. Integriteit is een gezamenlijk belang voor
het hele bestuur en organisatie. Deze gedragscode is daarom voor individuele
politieke ambtsdragers én de bestuursorganen.Onze democratie kan niet zonder integer functionerende organen en
functionarissen. Politieke ambtsdragers vervullen een belangrijke rol in de
democratische rechtsstaat. Dat vereist van hen zorgvuldig handelen,
verantwoordelijkheid nemen en verantwoording afleggen. Aan
collega-bestuurders en/of (leden van) de volksvertegenwoordiging en bovenal
aan de burger. In de democratische rechtsstaat moet een ieder zich houden aan de wetten en
regels die op democratische wijze zijn vastgesteld. Dat geldt zeker voor de
politieke ambtsdragers die (mede)verantwoordelijk zijn voor de
totstandkoming van die wetten en regels. Zonder dat wordt het vertrouwen in
de democratische rechtsstaat ondermijnd en verdwijnt het draagvlak voor de
naleving van de wetten en regels. Vertrekpunt voor de politieke ambtsdrager
is dan ook de eed of gelofte die de politieke ambtsdrager bij de
ambtsaanvaarding aflegt. Integriteit gaat over regels en gedragIntegriteit is niet alleen een kwestie van regels, maar gaat ook om
onderlinge omgangsvormen. Een respectvolle omgang met burgers en
organisaties, tussen politieke ambtsdragers onderling en tussen politieke
ambtsdragers en medewerkers, met behoud van eigen politieke inhoud en stijl,
is van groot belang. De volksvertegenwoordiging stelt zowel voor de eigen leden als voor de
dagelijkse bestuurders (voorzitter en overige leden van het dagelijks
bestuur) een gedragscode vast. Dat is zo vastgelegd in de Gemeentewet. Deze
gedragscode is richtsnoer voor het handelen van individuele politieke
ambtsdragers. Het biedt ondersteuning bij de invulling van
verantwoordelijkheid voor de integriteit van het openbaar bestuur. Aparte gedragscodes voor volksvertegenwoordigers en dagelijkse
bestuurdersVoor de twee groepen van politieke ambtsdragers (volksvertegenwoordigers en
dagelijkse bestuurders) is er een afzonderlijke gedragscode. Deze
gedragscode heeft betrekking op de volksvertegenwoordigers: raadsleden.
Integer gedrag wordt echter ook verwacht van de steunleden. Ook zij maken
daarom deel uit van deze gedragscode integriteit. Veel bepalingen zijn voor de volksvertegenwoordigers en de dagelijkse
bestuurders gelijk. Er zijn ook verschillen. Die hebben te maken met de
staatsrechtelijke posities en met de voor hen geldende wettelijke
(integriteits)regels. De gemeenteraad is een politiek orgaan. In de
volksvertegenwoordigingen worden specifieke of (partij-)politieke belangen
ingebracht voor het algemeen belang van de gemeente. Deze politieke
ambtsdragers krijgen het mandaat van hun kiezers en de gedragscode dient de
vervulling van het kiezersmandaat te ondersteunen. Het handelen van het dagelijks bestuur en van de bestuurders staat ten
dienste van de gemeente. De ambtsdragers aan wie en de organen waaraan het
dagelijks bestuur is opgedragen, zijn over hun bestuurlijke handelen en over
hun functioneren verantwoording schuldig aan de volksvertegenwoordigende
organen. Aan het dagelijks bestuur en de bestuurders worden ook in de
gedragscode bijzondere eisen gesteld om optimale openheid en
controleerbaarheid mogelijk te maken. RechtskarakterHet rechtskarakter van de gedragscode is dat van een interne regeling. Het
is een nadere invulling en concretisering van de wettelijke regels. De
gedragscode bevat gedragsnormen en regels over procedures die de
transparantie van het handelen van politieke ambtsdragers en van de
besluitvorming over en de naleving van de normen vergroten. Het is een
beoordelingskader en leidraad bij twijfel, vragen en discussies.Het niet naleven van de gedragscode heeft geen rechtsgevolgen. Het gaat om
zelfbinding. De regels worden in gezamenlijk debat vastgesteld door de
politieke ambtsdragers zelf. In dit licht moeten de regels in de code worden
gezien. Dat maakt de gedragscode evenwel niet vrijblijvend. De
volksvertegenwoordigers kunnen daarop worden aangesproken en zij dienen zich
over de naleving ervan te verantwoorden. Het niet naleven van de gedragscode
kan dus wel onderdeel worden van politiek debat en politieke gevolgen
hebben. Integriteit in de praktijkIntegriteit is een thema dat betekenis krijgt in het handelen. Een
integriteitsbeleid dat alleen op papier bestaat is slechts een dode letter.
Daarom moet het handelen van politieke ambtsdragers regelmatig onderwerp van
gesprek zijn, juist ook onderling, en ook daarbij geeft de gedragscode
ondersteuning. De code en de voorgestelde registraties zijn instrumenten.
Daadwerkelijke integriteit is uiteindelijk niet in regels te vangen.Openheid en waarden van goed bestuurInteger handelen kan alleen in een cultuur en organisatie waar ook de andere
waarden van goed bestuur worden nagestreefd. De Nederlandse Code voor Goed Openbaar Bestuur benoemt een aantal
kernwaarden van goed openbaar bestuur. Integriteit wordt hierin in één adem
genoemd met openheid. ‘Openheid en integriteit’: “het bestuur is open en
integer en maakt duidelijk wat het daaronder verstaat.“ De wetgeving (en de
gedragscode in aanvulling hierop) bevat diverse voorschriften inzake
openheid met het oog op de integriteit. Die voorschriften hebben betrekking op openbaarmaking van nevenfuncties
en/of neveninkomsten, van geschenken, buitenlandse reizen, excursies en
evenementen. De registraties in de codes zijn bedoeld om de transparantie te
bevorderen die belangenverstrengeling en onverantwoord en/of onjuist gebruik
van publieke middelen door politieke ambtsdragers moeten tegengaan. De
politieke ambtsdrager is primair zelf verantwoordelijk voor zijn integriteit
en hij zal zich daar in alle openheid over moeten verantwoorden. De Nederlandse Code voor Goed Openbaar Bestuur verbindt openheid en
integriteit met de kernwaarden participatie, behoorlijke contacten met
burgers, doelgerichtheid en doelmatigheid, legitimiteit, lerend en
zelfreinigend vermogen en verantwoording. Al deze kernwaarden klinken door
in de hierna volgende gedragscode. 1.Algemene bepalingenWettelijke grondslag De gemeenteraad stelt een gedragscode vast voor hun leden (Gemeentewet
artikel 15, lid 3). 1.1Deze gedragscode geldt voor de raadsleden en steunleden, maar richt zich
ook tot de bestuursorganen. 1.2Deze gedragscode is openbaar en via internet beschikbaar.2.Voorkomen van belangenverstrengelingWettelijk kader Afleggen eed of belofte (artikel 14 van de Gemeentewet) Alvorens hun functie te kunnen uitoefenen leggen de raadsleden in de
vergadering, in handen van de voorzitter, de volgende eed (verklaring en
belofte) af: “Ik zweer (verklaar) dat ik om tot raadslid te worden,
rechtstreeks noch middellijk, onder welke naam of welk voorwendsel ook,
enige gift of gunst heb gegeven of beloofd. Ik zweer (verklaar en
beloof) dat ik, om iets in dit ambt te doen of te laten, rechtstreeks
noch middellijk enig geschenk of enige belofte heb aangenomen of zal
aannemen. Ik zweer (beloof) dat ik getrouw zal zijn aan de Grondwet, dat
ik de wetten zal nakomen en dat ik mijn plichten als raadslid naar eer
en geweten zal vervullen.” Het afleggen van deze een c.q. verklaring en
belofte is in IJsselstein ook van toepassing op de steunleden. Persoonlijke belangen
Een lid van een volksvertegenwoordiging neemt niet deel aan de
stemming over:
een aangelegenheid die hem rechtstreeks of middellijk
persoonlijk aangaat of waarbij hij als vertegenwoordiger
is betrokken;
de vaststelling of goedkeuring der rekening van een
lichaam waaraan hij rekenplichtig is of tot welks
bestuur hij hoort (artikel 28 van de Gemeentewet).
Het bestuursorgaan waakt ertegen dat tot het bestuursorgaan
behorende of daarvoor werkzame personen die een persoonlijk
belang bij een besluit hebben, de besluitvorming beïnvloeden
(artikel 2:4, tweede lid, van de Algemene wet bestuursrecht ).
Incompatibiliteiten en nevenfuncties
Verboden overeenkomsten/handelingen: volksvertegenwoordigers
mogen in geschillen, waar de gemeente(bestuur) partij is, niet
als advocaat, adviseur of gemachtigde werkzaam zijn. Zij mogen
bepaalde overeenkomsten, waar de gemeente bij betrokken is, niet
rechtstreeks of middellijk aangaan. Van verboden overeenkomsten
kan ontheffing worden verleend (artikel 15, eerste en tweede
lid, van de Gemeentewet).
Onverenigbaarheid van functies: het zijn van
volksvertegenwoordiger sluit het hebben van een aantal andere
functies uit (artikel 13 van de Gemeentewet ). Dat leidt er
uiteindelijk toe dat betrokkene ophoudt lid te zijn van de
volksvertegenwoordiging (artikel X1 van de Kieswet ).
Openbaarmaking nevenfuncties: volksvertegenwoordigers maken
openbaar welke nevenfuncties zij vervullen. De lijst met
nevenfuncties ligt ter inzage op het gemeentehuis (artikel 12
van de Gemeentewet).
2.11.Raadsleden en steunleden leveren de griffier de informatie aan over
de (neven)functies die openbaar gemaakt moeten worden bij aanvang
van het (steun)raadslidmaatschap. Als gaande het lidmaatschap nieuwe
(neven)functies aanvaard worden of de omstandigheden met betrekking
tot bestaande (neven)functies wijzigen, wordt de informatie die
hierop betrekking heeft binnen één week aangeleverd bij de griffier.
2.De informatie betreft in ieder geval:
de omschrijving van de (neven)functie;
de organisatie voor wie de (neven)functie wordt
verricht;
of het al dan niet een (neven)functie betreft uit hoofde van
het raadslidmaatschap; en
of de (neven)functie bezoldigd of onbezoldigd is.
3.De griffier legt hiervoor een register aan en beheert dit register.
Het register is openbaar en via internet beschikbaar. 2.2Raadsleden en steunleden doen opgave van hun financiële belangen in
ondernemingen en organisaties waarmee de gemeente zakelijke betrekkingen
onderhoudt. De opgave is openbaar en door derden te raadplegen.ToelichtingArtikel 2.1Het betreft een uitwerking van de wettelijke verplichting om
nevenfuncties openbaar te maken. De informatie wordt neergelegd in een
openbaar register. Het raadslid is verantwoordelijk voor de tijdige
aanlevering van de informatie en voor de actualiteit daarvan. Artikel 2.2Conform de ‘oude’ gedragscode is een bepaling opgenomen over het melden
van financiële belangen in ondernemingen waarmee de gemeente zakelijke
betrekkingen onderhoudt.3.InformatieWettelijk kader Informatieplicht Het college en elk van zijn leden zijn verplicht alle inlichtingen te
geven die de volksvertegenwoordiging nodig heeft voor de uitoefening van
zijn taak. Het betreft zowel een actieve als een passieve
informatieplicht. Ook als individuele volksvertegenwoordigers informatie
vragen zal die informatie aan de volksvertegenwoordiging moeten worden
verstrekt.De informatie kan alleen worden geweigerd als die in strijd is met het
openbaar belang (artikel 169 van de Gemeentewet ). Het mede door de gemeenteraad vastgesteld ‘Handvest
informatievoorziening van het college van burgemeester en wethouders
c.q. de burgemeester aan de raad’ en het ‘Reglement van orde voor de
vergaderingen van de gemeenteraad’ bevat bepalingen die betrekking
hebben op informatieverstrekking en de omgang met informatie. Geheimhouding
Een ieder die is betrokken bij de uitvoering van de taak van een
bestuursorgaan en daarbij de beschikking krijgt over gegevens
waarvan hij het vertrouwelijke karakter kent of redelijkerwijs
moet vermoeden, en voor wie niet reeds uit hoofde van ambt,
beroep of wettelijk voorschrift ter zake van die gegevens een
geheimhoudingsplicht geldt, is verplicht tot geheimhouding van
die gegevens, behoudens voor zover enig wettelijk voorschrift
hem tot mededeling verplicht of uit zijn taak de noodzaak tot
mededeling voortvloeit (artikel 2:5 van de Algemene wet
bestuursrecht).
Burgemeester en wethouders kunnen op grond van een belang,
genoemd in artikel 10 van de Wet openbaarheid van bestuur,
geheimhouding opleggen. Ook de burgemeester heeft die
bevoegdheid. De geheimhoudingsplicht moet worden bevestigd door
de volksvertegenwoordiging. Ook de gemeenteraad,
onderscheidenlijk (de voorzitter van) een commissie kan
geheimhouding opleggen (artikelen 25, 55 en 86 van de
Gemeentewet).
Het schenden van de geheimhoudingsplicht is een misdrijf
(artikel 272 van de Wetboek van Strafrecht).
3.1Het raadsleden en steunleden zorgen ervoor dat vertrouwelijke en geheime
informatie waarover wordt beschikt veilig wordt bewaard. 3.2Raadsleden en steunleden maken niet ten eigen bate of ten bate van
derden gebruik van in de uitoefening van het ambt verkregen niet
openbare informatie. ToelichtingArtikel 3.1Het is belangrijk de juiste maatregelen te treffen om te voorkomen dat
onbevoegden vertrouwelijke en/of geheime gegevens kunnen bezitten,
raadplegen of beschadigen. Daarbij moet in de digitale setting worden
gedacht aan de beveiliging van de computer, smartphones e.d. met
wachtwoorden en het niet onbeheerd achterlaten van USB-sticks met
vertrouwelijke/geheime informatie.4.Omgang met geschenken en uitnodigingenWettelijk kader Afleggen eed of belofte De eed of belofte die raadsleden en steunleden op grond van de
Gemeentewet respectievelijke het Reglement van Orde voor de
vergaderingen van de gemeenteraad moeten afleggen heeft onder meer
betrekking op het geven, aannemen of beloven van giften, gunsten of
geschenken. Zie voor de wetstekst inzake de eed of belofte het wettelijk
kader onder 2 voor de bepalingen ter voorkoming van
belangenverstrengeling. 4.11.Raadsleden en steunleden accepteren geen geschenken, faciliteiten en
diensten als hun onafhankelijke positie hierdoor kan worden
beïnvloed. 2.Onverminderd het eerste lid kunnen raadsleden en steunleden
incidentele geschenken die een geschatte waarde van ten hoogste € 50
vertegenwoordigen behouden. 3.Geschenken die raadsleden en steunleden uit hoofde van hun ambt
ontvangen en die een geschatte waarde van meer dan € 50
vertegenwoordigen worden, als zij niet worden teruggestuurd,
eigendom van de gemeente. 4.De griffier legt een register aan van de geschenken met een
geschatte waarde van meer dan € 50. In het register is aangegeven
welke bestemming de gemeente hieraan heeft gegeven. Het register is
openbaar en via internet beschikbaar. 5.Geschenken worden niet op het huisadres ontvangen. 4.21.Deelname aan excursies en evenementen voor rekening van anderen dan
de gemeente maken raadsleden en steunleden binnen één week na
deelname openbaar. Daarbij wordt ook openbaar gemaakt wie de kosten
voor zijn rekening heeft genomen. 2.De informatie is openbaar en via internet beschikbaar. 4.31.Raadsleden en steunleden melden bij de griffier de ondernomen
buitenlandse reizen voor rekening van anderen dan de gemeente binnen
één week na terugkeer in Nederland. Zij melden in ieder geval het
doel, de bestemming en de duur van de reis en wat daarvan de kosten
waren. 2.De griffier legt hiervoor een register aan en beheert dit register.
Het register is openbaar en via internet beschikbaar. ToelichtingArtikel 4.1In de gedragscode is uitgangspunt dat geschenken, faciliteiten en
diensten niet worden geaccepteerd als hiermee de onafhankelijke
positie van het (steun)raadslid kan worden beïnvloed. Dat is in
ieder geval aan de orde in onderhandelingssituaties. Is daarvan geen sprake dan kunnen om praktische redenen incidentele
kleine geschenken (met een geschatte waarde van € 50 of minder) door
het (steun)raadslid worden aanvaard, echter nooit op het huisadres.
Duurdere geschenken worden niet aanvaard. Zij worden teruggestuurd
of eigendom van de gemeente die zorgt voor een goede bestemming van
het geschenk. In een openbaar register worden opgenomen welke
geschenken van meer dan € 50 de gemeente heeft aanvaard en welke
bestemming daaraan is gegeven.Artikelen 4.2 en 4.3Het gaat hier om excursies, evenementen en buitenlandse reizen die
betrokkene als (steun)raadslid aanvaardt. Excursies, evenementen en
buitenlandse reizen in de hoedanigheid van lid van een politieke
partij vallen hier dus niet onder.5.Gebruik van voorzieningen van de gemeenteWettelijk kader Procedure van declaratie Er zijn voor (steun)raadsleden voorschriften opgenomen in de
gemeentelijke Verordening rechtspositie wethouders, raads- en
commissieleden IJsselstein over de wijze van declaratie (inclusief het
overleggen van bewijsstukken) van vooruit betaalde (zakelijke) kosten en
over rechtstreekse facturering van (zakelijke) kosten. Buitenlandse excursie of reis voor raadsleden (modelverordening
VNG ) De gemeenteraad kan een raadscommissie (of een delegatie daaruit)
toestemming verlenen voor een excursie of reis naar het buitenland. Die
excursie/ reis moet zijn georganiseerd door of vanwege de gemeente. De
in redelijkheid gemaakte reis- en verblijfkosten komen voor rekening van
de gemeente. De gemeenteraad kan aan de toestemming voorwaarden
verbinden. 5.11.Het bestuursorgaan richt de financiële en administratieve
organisatie zodanig in dat er een getrouw beeld mogelijk is van de
juistheid en rechtmatigheid van de uitgaven en hanteert heldere
procedures over de wijze waarop functionele uitgaven rechtstreeks in
rekening worden gebracht of kunnen worden gedeclareerd bij de
gemeente . 2.Raadsleden en steunleden verantwoorden zich over hun gebruik van de
voorzieningen volgens de in het kader van het eerste lid vastgelegde
regels en procedures. 5.2Raadsleden en steunleden declareren geen kosten die reeds op andere
wijze worden vergoed. 5.3Gebruik van voorzieningen en eigendommen van de gemeente ten eigen bate
of ten bate van derden is niet toegestaan, tenzij hier andere afspraken
over gemaakt zijn. ToelichtingArtikel 5.1Aan (steun)raadsleden worden rechtspositionele voorzieningen,
vergoedingen en andere verstrekkingen geboden die een goed functioneren
van de volksvertegenwoordigers mogelijk maken. Eén en ander is
vastgelegd in de gemeentelijke Verordening rechtspositie wethouders,
raads- en commissieleden IJsselstein 2014. Het (steun)raadslid zal zich
uiteraard nauwgezet moeten houden aan de regels en procedures die er met
het oog hierop voor hem of haar gelden. Artikel 5.3Stelregel is dat privégebruik van gemeentelijke voorzieningen niet is
toegestaan. Wel hebben organisaties mogelijk een specifieke regeling die
privégebruik van bedrijfsmiddelen reguleert, zoals privégebruik van een
tablet.6.Uitvoering gedragscode6.1De gemeenteraad bevordert de eenduidige interpretatie van deze
gedragscode. Ingeval van leemtes en onduidelijkheden in de gedragscode
voorzien zij daarin. 6.21.Op voorstel van de burgemeester maakt de gemeenteraad in ieder geval
afspraken over:
De periodieke bespreking van het onderwerp integriteit in
het algemeen en van de gedragscode in het bijzonder;
De aanwijzing van contactpersonen of aanspreekpunten
integriteit;
De processtappen die worden gevolgd ingeval van een
vermoeden van een
Integriteitsschending door een politieke ambtsdrager van de
gemeente.
2.De afspraken, bedoeld in het eerste lid, maken deel uit van deze
gedragscode.ToelichtingArtikel 6.1De gemeenteraad is het hoogste bestuursorgaan en als zodanig
verantwoordelijk voor de inhoud van de gedragscode, voor een
eenduidige interpretatie daarvan en voor wijziging/aanvulling
daarvan bij onduidelijkheden of leemtes. Artikel 6.2De Gemeentewet verplicht de gemeenteraad om voor zichzelf en voor de
bestuurders een gedragscode vast te stellen. Aanvullend op de wettelijke regels die gelden voor politieke
ambtsdragers, bevat de gedragscode een aantal materiële normen
waaraan de politieke ambtsdragers zich committeren. De burgemeester krijgt de wettelijke taak om de bestuurlijke
integriteit van zijn of haar gemeente te bevorderen. Hiermee is de
verantwoordelijkheid voor de portefeuille ‘integriteit’ duidelijk
belegd. De wettelijke bepalingen bieden de ruimte om naar gelang de
situatie handelend op te treden, waarbij niet alleen gedacht moet
worden aan het optreden bij incidenten. Belangrijk onderdeel is ook de preventie: ervoor te zorgen dat
integriteit en integriteitsbewustzijn in de bestuurlijke gremia een
plek krijgen en daarbij afspraken te maken over een regelmatige
bespreking van het thema integriteit, zowel in de
volksvertegenwoordiging als met het bestuur. De burgemeester hoeft hier niet alleen voor te staan. Een daartoe
aangewezen contactpersoon of vertrouwenspersoon (bijvoorbeeld de
griffier) kan hier in relatie tot de gemeenteraad eveneens een
belangrijke rol in spelen. Goed denkbaar is ook dat de gemeenteraad
met de burgemeester nadere afspraken maakt over de werkwijze die
wordt gevolgd ingeval zich een incident of een vermoeden van een
integriteitsschending voordoet. Dat geeft houvast en rust op het
moment dat er gehandeld dient te worden. Al deze processuele en procedurele afspraken kunnen onderdeel
uitmaken van de gedragscode. De onderwerpen, genoemd in artikel 6.2,
eerste lid, zijn niet uitputtend.Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van de gemeenteraad van
IJsselstein d.d. 15 december 2016A.J.O.van KooijDe griffiermr. P.J.M.van DomburgDe voorzitter