CVDR42062_1Verordening Financieringsstatuut Gemeente Ridderkerk 2009nlregelingRidderkerk2017-05-16Ridderkerkgemeentejournaal, 11-06-2009Financieringsstatuut 2009Gemeentewet, art. 212, lid 3gemeenteraadfinanciën en economie2009-05-28De tekst in dit document is vrij van auteursrecht en
databankrecht2009-06-12nieuwe regelingGemeentestukken 2009-234financiën en economie1.GeenDe Verordening financieringsstatuut gemeente Ridderkerk 2001 wordt ingetrokken.
Verordening Financieringsstatuut Gemeente Ridderkerk 2009
De raad van de gemeente Ridderkerk;gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van
7 april 2009,nummer 234;gelet op artikel 212 lid 3 van de Gemeentewet;b e s l u i t :vast te stellen de: VERORDENING FINANCIERINGSSTATUUT GEMEENTE RIDDERKERK
20091In dit statuut wordt verstaan onder:
Financieringsfunctie: de functie diealle
activiteiten omvat die zich richten op het sturen en beheersen
van, het verantwoorden over en het toezicht houden op de
financiële vermogenswaarden, de financiële stromen, de
financiële posities en de hieraan verbonden risico's.
Financieringsbeleid: de uitgangspunten,
doelstellingen, richtlijnen en limieten, de organisatorische en
administratieve kaders, de informatievoorziening en de
administratieve organisatie ter uitvoering van de
financieringsfunctie.
Financieringsbeheer: de (beleids)uitvoering van de
financieringsfunctie, binnen de kaders van het
financieringsstatuut.
Risicobeheer:
renterisicobeheer
kredietrisicobeheer
koersrisicobeheer
intern liquiditeitsbeheer.
Kasbeheer:
geldstromenbeheer (inclusief betalingsverkeer)
saldobeheer op dagbasis
liquiditeitenbeheer (rentetypische looptijd korter dan een
jaar).
Gemeentefinanciering (corporate
finance):
financiering (rentetypische looptijd langer dan 1 jaar)
uitzettingen (rentetypische looptijd langer dan 1 jaar)
relatiebeheer.
Derivaten: financiële instrumenten die hun
bestaan ontlenen aan een bepaalde onderliggende waarde.
Deze onderliggende waarden kunnen reële producten zijn,
zoals grondstoffen of financiële producten (bijvoorbeeld
effecten). Derivaten kennen een breed toepassingsgebied
en worden onder andere gebruikt om valuta- en rente-
risico’s te sturen en financieringskosten te
minimaliseren.
Financieringsparagraaf: onderdeel van de
begroting en rekening, bedoeld als een belangrijk
instrument voor het sturen en beheersen van,
verantwoorden over en toezicht houden op de financieringsfunctie.
Kasgeldlimiet: een bedrag ter grootte van een
percentage van het totaal van de jaarbegroting van de gemeente
bij aanvang van het jaar.
Limiet: een limiet is een type richtlijn die de
(uiterste) grens aangeeft van een bepaalde handeling,
verantwoordelijkheid en/of bevoegdheid.
Nearbanking: het in- en doorlenen van middelen met
als doel hiermee inkomsten te genereren.
Prudente financiering: ‘verstandig’ omgaan met
uitzettingen en financieringen in die zin, dat voorwaarden
worden gesteld aan de kredietwaardigheid van de tegenpartij, aan
de producten en/of aan het gebruik van (financiële)
derivaten.
Rating: kwalificatie door een ratingbureau, waarin de
mate van kredietwaardigheid (lange termijn rating) of de
capaciteit voor tijdige betaling van rente en aflossing (korte
termijn rating) van een organisatie wordt gemeten en uitgedrukt
in een waarderingscijfer.
Renterisiconorm: een bedrag ter grootte van een
percentage van het
begrotings-totaal
van de gemeente bij aanvang van het jaar.
Rentetypische looptijd: het tijdsinterval gedurende
de looptijd van een geldlening, waarin op basis van de
leningvoorwaarden van de geldlening sprake is van een door de
verstrekker van een geldlening niet beïnvloedbare constante
rentevergoeding.
Rentevisie: toekomstverwachting over de
renteontwikkeling, uitgaande van een aantal rentebepalende
factoren, op basis waarvan een financierings- en
beleggingsbeleid wordt uitgevoerd.
Richtlijn: een richtlijn is een bindend voorschrift
c.q. aanwijzing van een te volgen handelswijze.
Risicoprofiel: geeft aan in welke mate een
organisatie financieringsrisico’s loopt.
Toezichthouder: het bestuursorgaan dat op grond van
enige wettelijke bepaling is belast met het toezicht op de
begroting van de gemeente.
Vermogenswaarde: het geheel van de in geld
uitgedrukte waarde van de bezittingen aan goederen en
vorderingen.
Waardepapier: verzamelnaam voor papieren met
geldswaarde, zoals bankbiljetten, cheques, effecten e.d.
2De financieringsfunctie kent de volgende doelstellingen:
Het verkrijgen en handhaven van de toegang tot de (Europese)
financiële markten tegen acceptabele condities.
Het zorgdragen voor een permanente beschikbaarheid van bancaire
en financiële diensten, zo mogelijk tegen een vooraf
overeengekomen kwaliteit en prijs.
Het beheersen van financiële risico's zoals renterisico's,
kredietrisico's en liquiditeitsrisico's. Het college
van b&w heeft op basis van advisering het laatste woord
hierover.
Het optimaliseren van het rendement van de beschikbare
liquiditeiten met als doelstelling een zo optimaal mogelijk
(rente)resultaat op bestaande en geprognosticeerde
liquiditeitsposities tegen aanvaardbare risico's.
Het minimaliseren van de interne verwerkingskosten en externe
kosten bij het beheren van de geldstromen en financiële posities
(rentekosten).
Het aantrekken van vreemd vermogen tegen zo laag mogelijke
kosten en aanvaardbare risico's.
3De financieringsfunctie kent de volgende uitgangspunten:
De gemeente kan uitsluitend leningen aangaan, middelen uitzetten
en garanties verlenen voor de uitoefening van de publieke taak.
Deze publieke taak wordt ingeperkt door een verbod
op de hypotheekverstrekking en het
garanderen hiervan aan
het eigen personeel en
aan politieke ambtsdragers;
Uitzettingen en derivaten moeten een prudent karakter hebben en
mogen niet gericht zijn op het genereren van inkomsten door het
aangaan van overmatige risico's;
Bij het gebruik van derivaten wordt aan de gemeenteraad een
afzonderlijk voorstel voorgelegd.
4Bij de uitoefening van de financieringsfunctie moet rekening worden
gehouden met de volgende richtlijnen en limieten:1. Algemeen
Tegenpartijen kunnen zijn:
Financiële instellingen binnen de Europese Unie
die onder Nederlands toezicht door bijvoorbeeld De
Nederlandse Bank of de Verzekeringskamer of anderszins
EU-toezicht vallen en die minimaal een
AA-rating hebben.
Een keer per jaar wordt de kredietwaardigheid van de
kredietnemers onderzocht.
Een keer per jaar vindt overleg plaats met de bankrelaties om te
toetsen of de met de bank afgesproken werkwijze voldoet en of
transacties volgens de vastgestelde procedures verlopen.
Contacten en afspraken met de verschillende relaties dienen
zodanig te zijn dat snel kan worden geanticipeerd op wisselende
(markt)omstandigheden.
Nearbanking is verboden.
Bij het opstellen van de financieringsparagraaf worden de
kasgeldlimiet en de rente- risiconorm in beeld gebracht.
De rentevisie van de gemeente is gebaseerd op de visie van drie
gezaghebbende instanties,waaronder die van de
huisbankier.
Het aantal door de gemeente Ridderkerk aan te houden
bankrekeningen is beperkt tot het voor een goede bedrijfsvoering
noodzakelijke aantal.
De beschikbare liquide middelen worden zoveel mogelijk
geconcentreerd op de hoofdbankrekening bij de huisbankier.
2. Kasbeheer
Op de korte termijn dienen voldoende liquide middelen
beschikbaar te zijn.
Renterisico's op de netto vlottende schuld zijn begrensd tot de
normen van de kasgeld- limiet.
De kasgeldlimiet mag niet worden overschreden.
3. Gemeentefinanciering
Het renterisico op de vaste schuld mag de renterisiconorm niet
overschrijden.
Bij het afsluiten van leningen moet de
liquiditeitstypischeen rentetypische looptijd zo gekozen
worden dat een gelijkmatige (renterisico)spreiding binnen de
gehele leningenportefeuille ontstaat.
Het aantrekken van langlopende leningen geschiedt door drie
offertes aan te vragen bij de huisbankier en twee andere
geldgevers.
De toegestane financieringsinstrumenten voor een periode van
minimaal twee jaren zijn in principe onderhandse geldleningen en
Medium Term Notes (MTN’s).
Indien de inzet van andere instrumenten noodzakelijk is, wordt
daartoe een voorstel voorgelegd aan de gemeenteraad.
4. Uitzettingen
De duur van de uitzetting dient zoveel mogelijk aan te
sluiten op de liquiditeitsprognose.
Uitzettingen in aandelen zijn uitgesloten, behalve voor
zover de aandelen gekocht worden in het kader van de
uitoefening van de publieke taak.
Aankopen van waardepapieren met een obligatiekarakter
(bijvoorbeeld staatsobligaties) dienen (in verband met
bijkomende kosten van aan-/verkoop) voor een periode van
minimaal een jaar te worden aangegaan.
Risico's worden beperkt doordat in vastrentende waarden
wordt uitgezet of doordat wordt uitgezet in producten
waarbij minimaal de hoofdsom wordt gegarandeerd.
Koersrisico's op uitzettingen in vastrentende waarden
worden beperkt door de omvang en de (resterende)
looptijd te matchen met de omvang en looptijd van de
beschikbare liquide middelen.
Bij het uitzetten van geldmiddelen voor een langere
periode (> 1 jaar) dienen drie offertes aangevraagd
te worden, bij de huisbankier en twee andere
banken.
5. Garantieverlening
Bij het verstrekken van gemeentegaranties aan een stichting of
vereniging dienen de extra jaarlasten van de aan te trekken lening te passen binnen
de exploitatie van de stichting of vereniging. Aan
woningbouwcorporaties wordt geen garantie verleend, omdat
het WSW deze taak heeft
overgenomen.
Jaarlijks vindt toetsing plaats van de financiële situatie van
de stichting of vereniging aan de hand van de door de stichting
of vereniging verplicht te overleggen jaarstukken.
5De taken met betrekking tot de uitvoering van de financieringsfunctie
zijn als volgt verdeeld:
De Gemeenteraad:
Stelt het financieringsbeleid vast.
Houdt toezicht op de uitvoering van het
financieringsbeleid.
Stelt de financieringsparagraaf vast, als onderdeel van de
begroting en de jaarrekening.
Het College van burgemeester en wethouders:
Draagt zorg voor de uitvoering van het financieringsbeleid.
Houdt toezicht op de financieringsactiviteiten.
Neemt besluiten over in préadviezen opgenomen
voorstellen.
Legt verantwoording af aan de gemeenteraad over de
financieringsactiviteiten.
Het
HoofdOndersteuning:
Voert het financieringsbeleid uit binnen de aan hem
gemandateerde bevoegdheden.
Zet een zodanige administratieve organisatie op (inclusief
functiescheiding) dat het bestaan en de goede werking van de
financieringsactiviteiten is gewaarborgd.
Toetst of de financieringsactiviteiten conform de opgezette
administratieve organisatie worden uitgevoerd.
Legt via het Hoofd Sturing en Beleid
verantwoording af over de uitvoering van zijn taken aan het college van burgemeester en wethouders.
De Procescoördinator Sturing:
Toetst het financieringsbeleid op actualiteit.
Toetst de aanwezigheid van een adequate administratieve
organisatie inzake de uitvoering van de
financieringsfunctie.
Beoordeelt de volledigheid en betrouwbaarheid van de
informatievoorziening over de financieringsactiviteiten.
61.Het college van burgemeester en wethouders
is bevoegd tot:
Het uitzetten van geldmiddelen, rekening houdend met de in
artikel 4 geformuleerde richtlijnen en limieten, zonder
maximum.
Het aantrekken van geldmiddelen, rekening houdend met de in
artikel 4 geformuleerde richtlijnen en limieten, zonder
maximum.
Het aangaan, wijzigen en beëindigen van rekening-courant
overeenkomsten rekening houdend met de in artikel 4
geformuleerde richtlijnen en limieten.
Het garanderen aan geldgevers van de betaling van rente en
aflossing van geldleningen door:
plaatselijke instellingen, werkzaam in het sociale en/of
culturele belang van Ridderkerk.
De in het kader van dit artikel genomen besluiten worden ter
kennisneming voorgelegd aan de raadscommissie belast met het
financieringsbeleid.
7
De planning en control voor de financieringsfunctie
sluiten aan op de reguliere begrotingscyclus van de gemeente
Ridderkerk.
Jaarlijks wordt aan de begroting en het jaarverslag van de
gemeente Ridderkerk een financieringsparagraaf toegevoegd.
8
Deze verordening treedt in werking op de eerste dag na de
bekendmaking.
De Verordening financieringsstatuut gemeente Ridderkerk 2001,
zoals vastgesteld op
16 juli 2001, wordt ingetrokken met ingang van de datum waarop deze
verordening in werking treedt.9Deze verordening kan worden aangehaald onder de titel:
Financieringsstatuut 2009.Ridderkerk, 28 mei 2009De raad voornoemd,de griffier, de voorzitter,jv/228 MEMORIE VAN TOELICHTING BIJ DE VERORDENING FINANCIERINGSSTATUUT
2009 GEMEENTE RIDDERKERK1 INLEIDING
7 ADMINISTRATIEVE ORGANISATIE EN INTERNE CONTROLE1 INLEIDING1.1.1AlgemeenDe financiering (treasury) bij de gemeenten heeft de laatste jaren sterk
aan betekenis gewonnen. Belangrijke redenen daarvoor zijn met name de
ontwikkelingen op de geld- en kapitaalmarkten die bovendien een Europese dimensie hebben gekregen, de
introductie van nieuwe financieringsinstrumenten, de verzelfstandiging van diensten van
de decentrale overheden en de voortschrijdende professionalisering die
voor de financiering in het algemeen wordt geëist. Financiering is een belangrijk aandachtsveld
geworden en krijgt daardoor steeds meer bestuurlijke betekenis. De
gemeenteraad zal als primaathouder zorg moeten dragen voor een
verantwoordelijke en professionele inrichting van de
financieringsfunctie, alsmede voor het scheppen van voorwaarden om deze
te kunnen uitvoeren. De Wet financiering decentrale overheden (Wet fido)
geeft daarvoor een belangrijk kader. Om de verantwoordelijkheid van de
gemeenteraad te continueren wordt voorgesteld het
Financieringsstatuut 2009 vast te stellen. De Memorie van Toelichting
beoogt meer inzicht te verschaffen in de doelstellingen van het
Financieringsstatuut 2009.1.2.1Bestuurlijke aansturingFinanciering lijkt in de praktijk door zijn aard vaak een technische
activiteit, die bovendien betrekkelijk afgezonderd uitgevoerd kan
worden. Niets is minder waar. Zoals bij praktisch alle gemeentelijke
activiteiten gaat het ook hier om een terrein dat bestuurlijk relevant
is. Kenmerkend voor de financieringsfunctie is dat de (uiteindelijk
budgettaire) risico's aanmerkelijk kunnen zijn. In de Wet fido wordt de financieringsfunctie als volgt
gedefinieerd:Financiering (treasury) is het sturen en beheersen van, het
verantwoorden over en het toezicht houden op de financiële vermogenswaarden, de financiële
geldstromen, de financiële posities en de hieraan verbonden risico's.Deze definitie kan als volgt worden toegelicht:Sturen is het proces waarbij het college van B&W richting
geeft aan het realiseren van de (beleid)doelstellingen voor de
financieringsfunctie die de raad heeft vastgesteld.Beheersen betreft het stelsel van maatregelen, systemen en
processen waardoor het college zorg draagt voor het blijvend realiseren van de vastgestelde
financieringsdoelen.Verantwoorden houdt in dat het college rekenschap aflegt over
de uitkomsten van de opgedragen financieringstaken en over het gebruik van de gedelegeerde
bevoegdheden ervan.Toezicht houden is de controlerende activiteit die de
gemeenteraad uitvoert om de resultaten van het financieringsbeleid te kunnen beoordelen.Uit de definitie blijkt dat financiering ook een bestuurlijk proces is.
De gemeenteraad dient daarbij het primaat te hebben en geeft de
financieringsfunctie een beleidsmatige inkadering door het vaststellen
van een financieringsstatuut. De Wet fido is daarbij een bepalend
kader.1.3Kwaliteitseisen financieringDe financieringsactiviteiten staan tegenwoordig bloot aan snelle
interne- en externe ontwikkelingen. Hierdoor zijn de (budgettaire)
risico’s die aan de financieringsfunctie verbonden zijn aanmerkelijk
groter geworden. Dit betekent dat de gemeenteraad duidelijke
doelstellingen moet formuleren voor de financieringsfunctie. Tevens moet de gemeenteraad limieten en richtlijnen vastleggen voor het
uitvoeren van de financieringsactiviteiten om ongewenste risico's te
voorkomen. Een nieuw instrument is de financieringsparagraaf in de begroting en de
rekening. Naast algemene ontwikkelingen en concrete beleidsvoornemens
worden in deze paragraaf de liquiditeitsprognose en de prognose of uitkomst van de kasgeldlimiet en
de renterisiconorm opgenomen. 2 BEGRIPPENKADER2.1 AlgemeenOm aan de kwaliteitseisen te kunnen voldoen moet een beleid onder andere
helderheid scheppen over de gehanteerde begrippen. Deze begrippen worden
onderscheiden in vier categorieën:
Algemene begrippen financiering (financieringsfunctie, -beleid
en –beheer, zie 2.2);
Begrippen per financieringsdeelfunctie (risicobeheer, kasbeheer
en financiering, zie 2.3);
Begrippen van de Wet fido (kasgeldlimiet, renterisiconorm,
toezichthouder, zie 2.4);
In de volgende paragrafen behandelen we deze begrippen. 2.2 Algemene begrippen financieringDe financieringsfunctie omvat alle activiteiten die zich
richten op het sturen en beheersen van, het verantwoorden over en het
toezicht houden op de financiële vermogenswaarden, de financiële
stromen, de financiële posities en de hieraan verbonden risico's.Het financieringsbeleid bestaat uit de uitgangspunten,
doelstellingen, richtlijnen en limieten, de organisatorische en
administratieve kaders, de informatievoorziening en de administratieve
organisatie ter uitvoering van de financieringsfunctie. Het beleid wordt
vastgelegd in een financieringsstatuut.Het financieringsbeheer is de (beleid)uitvoering van de
financieringsfunctie, binnen de kaders van het financieringsstatuut. De beleidsuitvoering vindt zijn
weerslag in specifieke beleidsplannen. Deze beleidsplannen en de
uitvoering daarvan komen aan de orde in de financieringsparagraaf van
achtereenvolgens de begroting en de rekening.2.3 Begrippen per financieringsdeelfunctieDe financieringsfunctie bestaat uit drie
financieringsdeelfuncties:
Risicobeheer
Kasbeheer
Gemeentefinanciering 2.3.1Risicobeheer
Het risicobeheer is een deelfunctie van de
financieringsfunctie en omvat alle activiteiten die zich richten op het
beheersen van financiële risico's, te weten renterisico's,
kredietrisico's, koersrisico's en interne liquiditeitsrisico's.
Renterisicobeheer is het beheersen van de risico's
die voortvloeien uit de mogelijkheid dat in de toekomst de
rentelasten van het vreemd vermogen hoger respectievelijk dat de
renteopbrengsten van activa lager zullen zijn dan een
bestuurlijk wenselijk geacht niveau, c.q. het in de
(meerjaren)begroting geraamde niveau.
Kredietrisicobeheer (of debiteurenrisicobeheer) is
het beheersen van de risico's die voortvloeien uit de
mogelijkheid op een waardedaling van de vorderingspositie ten
gevolge van het niet (tijdig) na kunnen komen van de verplichtingen door
de tegenpartij als gevolg van insolventie of deficit.
Koersrisicobeheer is het beheersen van de risico's
die voortvloeien uit de mogelijkheid dat de financiële activa
van de organisatie in waarde verminderen door negatieve
koersontwikkelingen.
Intern liquiditeitsrisicobeheer is het beheersen van
de risico's van mogelijke wijzi-gingen in de
liquiditeitenplanning en meerjaren investeringsplanning,
waardoor als gevolg daarvan de financieringskosten hoger kunnen
uitvallen.2.3.2Kasbeheer
Het kasbeheer is een deelfunctie van de financieringsfunctie en omvat
het beheer van de geldstromen en daaruit voortvloeiende saldi en
liquiditeitsposities tot één jaar.·Geldstromenbeheer omvat al die activiteiten die nodig zijn
om liquiditeiten te transfereren zowel binnen de organisatie zelf als tussen de organisatie
en derden (betalingsverkeer).·Liquiditeitenbeheer is het financieren en uitzetten van
middelen voor een periode tot één jaar.2.3.3Gemeentefinanciering (corporate finance)Gemeentefinanciering (corporate finance) is een deelfunctie
van de financieringsfunctie en omvat de activiteiten die gericht zijn op
het beheren van de liquiditeitsposities voor een termijn vanaf één jaar
en het voorzien in de benodigde liquiditeiten (minimaal 1 jaar) voor de
realisatie van voorgenomen investeringen en activiteiten alsmede het
onderhouden van relatie met financiële instellingen.
Financiering omvat het aantrekken van de benodigde
financiële middelen voor een periode van minimaal één jaar. Deze
middelen kunnen bestaan uit zowel eigen vermogen als vreemd
vermogen. Het aantrekken van financiële middelen voor een
periode tot één jaar behoort tot het liquiditeitenbeheer.
Uitzetting omvat het beheren van het eigen vermogen
en andere financiële middelen voor een periode van minimaal één
jaar. Uitzettingen kunnen intern en extern plaats
vinden. Externe uitzettingen kunnen bestaan uit het uitzetten van
financieringsmiddelen of bij financiële instellingen en andere externe
partijen (bijv. MTN’s). Het uitzetten van financiële middelen voor een periode tot één jaar behoort tot het
liquiditeitenbeheer.·Relatiebeheer omvat het onderhouden van de relaties met
financiële instellingen.2.4 Begrippen van de Wet fidoDe begrippen van de Wet fido die voor de financieringsfunctie van belang
zijn, zijn de volgende:·Openbare lichamen: provincies, gemeenten, waterschappen,
regio's bedoeld in artikel 21 (eerste lid) van de Politiewet 1993,
lichamen ingesteld met toepassing van de Wet gemeenschappelijke
regelingen die bevoegd zijn tot het aangaan, garanderen en verstrekken van geldleningen door Onze Ministers aan te wijzen andere
bij wet ingestelde lichamen en organen.
Rentetypische looptijd: het tijdsinterval gedurende
de looptijd van een lening, waarin op basis van de
leningvoorwaarden van de geldlening sprake is van een door de
verstrekker van de geldlening niet beïnvloedbare constante
rentevergoeding (Wet fido artikel 1, lid c).
Netto-vlottende schuld: het gezamenlijk bedrag
van:
de opgenomen gelden met een oorspronkelijke rentetypische
looptijd van korter dan één jaar;
de schuld in rekening-courant;
de voor een termijn van korter dan één jaar ter bewaring in de
kas gestorte gelden van derden, en
overige geldleningen die geen onderdeel uitmaken van de vaste
schuld, verminderd met het gezamenlijke bedrag van:
de contante gelden in kas;
de tegoeden in rekening-courant, en
de overige uitstaande gelden met een rentetypische looptijd van
korter dan één jaar.
De gemiddelde netto-vlottende schuld per kwartaal:
het gemiddelde van de netto-vlottende schuld op de eerste dag
van iedere maand in het desbetreffende kwartaal.
De kasgeldlimiet: een bedrag ter grootte van een
percentage van het totaal van de
jaarbegroting van het openbare lichaam bij aanvang van het jaar.
Het renterisico op de vaste schuld: de mate waarin
het saldo van rentelasten en rentebaten van een openbaar lichaam
verandert door wijzigingen in het rentepercentage op leningen en
uitzettingen met een oorspronkelijke rentetypische looptijd van
één jaar of langer.
De renterisiconorm: een bedrag ter grootte van een
percentage van het begrotingstotaal van het
openbare lichaam bij aanvang van het jaar.
3%-norm voor het EMU-saldo van de overheid: de
referentiewaarde voor het vorderingensaldo van de overheid zoals
vastgelegd in artikel 104C en Protocol nr. 5 van het
Verdrag betreffende de Europese Unie.
Toezichthouder: het bestuursorgaan dat op grond van
enige wettelijke bepaling is belast met het toezicht op de
begroting van een openbaar lichaam.2.5Overige begrippen
Vermogenswaarde: het geheel van de in geld
uitgedrukte waarde van de bezittingen aan goederen en
vorderingen (activa en passiva).
Richtlijn: een richtlijn is een bindend voorschrift
c.q. aanwijzing van een te volgen
handelswijze.
Limiet: een limiet is een type richtlijn die de
(uiterste) grens aangeeft van een bepaalde handeling,
verantwoordelijkheid en/of bevoegdheid.
Risicoprofiel: geeft aan in welke mate een
organisatie risico's loopt.
3 FINANCIERINGSBELEID3.1 AlgemeenIn het financieringsstatuut wordt het financieringsbeleid vastgelegd.
Dat geschiedt in de eerste plaats door het aangeven van de doelstellingen van het
financieringsbeleid en van de richtlijnen en limieten voor de dagelijkse
uitvoering van het financieringsbeleid. Met name voor deze onderdelen
van het financieringsstatuut heeft de Wet fido op onderdelen een bepalend en bindend karakter. Alvorens meer specifiek op de
doelstellingen, richtlijnen en limieten in te gaan, komen in deze
paragraaf daarom eerst een aantal hoofdpunten van de Wet fido aan de
orde, die van invloed zijn op het financieringsbeleid van de
gemeente.3.1.1 Publieke taakDe gemeente Ridderkerk kan uitsluitend leningen aangaan, middelen
uitzetten en garanties verlenen voor de uitoefening van de publieke
taak. De Wet fido geeft aan het begrip publieke taak een beperkte
invulling. Bankachtige activiteiten – zoals in de zin van aantrekken en
uitzetten van middelen met als doel het genereren van inkomen – worden
volgens de Wet fido in elk geval niet tot
de publieke taak van gemeenten gerekend en zijn verboden.Het is de gemeenteraad die in belangrijke mate het kader van de publieke
taak bepaalt. De gemeentebegroting en de begrotingswijzigingen bepalen
daarbij het budgettaire kader voor de uitoefening van de publieke taak.
Dit zal ook de context moeten zijn voor garanties aan instellingen die
bijdragen aan de publieke taak. De gemeente(raad) moet zorgen voor een
duidelijke en transparante motivering van waarom iets als publieke taak
wordt beschouwd.Overigens is het beleid van de gemeente Ridderkerk om geen
leningen en garanties te verstrekken aan woningbouwcorporaties. Voor deze taak is
(landelijk) het Waarborgfonds
Sociale Woningbouw (WSW)
opgericht. In die gevallen waarbij de gemeente garant staat voor een
geldlening van een derde-organisatie die naar het oordeel
van de gemeenteraad de publieke zaak dient (zoals een sportvereniging of
een bibliotheek) kan de geldverstrekker gunstiger
financieringsvoorwaarden met deze organisatie
afspreken dan zonder gemeentegarantie
het geval zou zijn.3.1.2 Prudent karakterUitzettingen en derivaten moeten een prudent karakter hebben en mogen
niet gericht zijn op het genereren van inkomsten door het aangaan van
overmatige risico's. Het gaat hierbij om het uitzetten van tijdelijk
overtollige middelen, die niet direct ten behoeve van de publieke taak
worden aangewend (uit hoofde van de financieringsfunctie).Bij het prudent uitzetten van middelen en het afsluiten van derivaten
zijn in ieder geval twee aspecten in het geding. Dat zijn een voldoende
kredietwaardigheid van de tegenpartij en een beperkt marktrisico van de
uitzetting. Marktrisico uitzettingen De waarde van de financiële activa dient zo min mogelijk gevoelig te
zijn voor marktbewegingen. Voorwaarde hierbij dient te zijn dat minimaal
de hoofdsom van de lening intact blijft. Hiervan is sprake bij de
volgende (soorten) uitzettingen:
Daggeld;
Deposito's;
Producten waarbij de hoofdsom is gegarandeerd
Uitzettingen in de vorm van vastrentende waarden, bijvoorbeeld
obligaties.
Uitzettingen in de vorm van aandelen zijn niet toegestaan. Het kopen van
aandelen van ondernemingen uit hoofde van de publieke taak is wel toegestaan
(bijvoorbeeld aandelen van de Bank Nederlandse Gemeenten). DerivatenDerivaten kunnen een waardevolle rol vervullen bij het risicomanagement,
mits er voldoende deskundigheid bij de gemeente aanwezig is. De
derivatenproducten en hun (risico)effecten zijn namelijk uitermate
complex. Indien het gebruik van derivaten gewenst is zal per geval een
voorstel worden voorgelegd aan de gemeenteraad. Voor het gebruik van
derivaten wordt gehandeld volgens de geldende ministeriële
richtlijnen.Prudent gebruik van derivaten houdt met name het volgende in:
Derivaten zijn alleen toegestaan voor het afdekken van
financiële risico's (hedgen);
Gesloten positie. De onderliggende waarde waarop het derivaat
betrekking heeft, heeft gelijke modaliteiten (in omvang,
looptijd) als de bijbehorende financieringsbehoefte of
bijbehorende overtollige middelen. 3.2 Doeleinden, richtlijnen en limieten3.2.1 InleidingDe financieringsactiviteiten staan aan snelle interne - en externe
ontwikkelingen bloot. Dit betekent dat de gemeenteraad duidelijke
doelstellingen moet formuleren voor de financieringsfunctie. Deze
doelstellingen hebben betrekking op zowel de hele financieringsfunctie
als op de speciale financieringsactiviteiten. Het financieringsstatuut
bevat de richtlijnen en limieten om ongewenste risico's te voorkomen.3.2.2 Richtlijnen en limieten algemeenDoor middel van het financieringsstatuut geeft de gemeenteraad op
hoofdlijnen aan volgens welke richtlijnen en binnen welke limieten de
geformuleerde doelstellingen moeten worden gerealiseerd. Een richtlijn
is een bindend voorschrift voor een handelwijze die gevolgd moet worden
en een limiet is een type richtlijn die een uiterste grens aangeeft. Een belangrijk deel van de richtlijnen en limieten is bepaald door de
Wet fido. De wettelijke voorschriften van de Wet fido komen daarom
herkenbaar als richtlijnen in het financieringsstatuut naar voren. Een
voorbeeld hiervan is de kasgeldlimiet. Ter verdere invulling van de Wet
fido worden in het Financieringsstatuut de richtlijnen en limieten
vastgelegd, uiteraard binnen de wettelijke kaders die hiervoor gelden. De richtlijnen en limieten bepalen het aanvaardbare
financiële en
interne risicoprofiel van de gemeente.
Onder het financiële risicoprofiel worden
de volgende financiële risico's verstaan: het renterisico, het
koersrisico, het kredietrisico, het interne liquiditeitsrisico en het
financieringsrisico. Het interne
risicoprofiel heeft betrekking op de kwaliteitseisen van de
gemeentelijke organisatie in het kader van de financieringsfunctie. De richtlijnen en limieten in relatie tot het financiële
risicoprofiel
hebben vooral betrekking op
toegestane (financierings)tegenpartijen
toegestane technieken
toegestane financiële instrumenten
kasgeldlimiet
renterisico
maximale omvang van transacties per tegenpartij
benodigde informatie.
Risicobeheer
Renterisicobeheer
Doelstellingen:1.Het zoveel mogelijk beperken van de (negatieve) invloeden van
toekomstige rentewijzigingen op het resultaat van de (gemeentelijke)
organisatie en op de waarde van rentedragende activa en passiva;2.Het minimaliseren van de rentekosten en het optimaliseren van de
rentebaten.3.3.3KredietrisicobeheerDoelstelling:Het beschermen van de organisatie tegen ongewenste financiële risico's
als gevolg van onvoldoende kredietwaardigheid van tegenpartijen.Voor het verstrekken van leningen en garanties aan derden wordt
onderscheid gemaakt tussen partijen die een binding hebben met de gemeente (zoals
bijvoorbeeld een sportvereniging) en partijen bij wie tijdelijk
overtollige geldmiddelen kunnen worden uitgezet.Voor het verstrekken van leningen aan en het afgeven van
garanties ten behoeve van partijen die een binding
met de gemeente hebben is het van belang dat in overleg met de
betrokken (beleids)afdeling een advies aan het college van
burgemeester en wethouders
wordt voorgelegd. Het advies wordt uitgebracht door de afdeling
Financiën & Control (F&C). De betrokken
beleidsafdeling is verantwoordelijk voor de
aanlevering van het
beleidsinhoudelijke deel van
het advies. De afdeling F&C is
verantwoordelijk voor het onderdeel inzake de financiële
consequenties. Het hoofd Ondersteuning toetst het
voorstel integraal op
naleving van de financiële - en beleidsmatige richtlijnen,
alsmede op de volledigheid van
de informatieverschaffing. Het college zal op basis van de in het
advies opgenomen voorstellen
een besluit nemen.3.3.4KoersrisicobeheerDoelstelling: Het beschermen van de organisatie tegen ongewenste financiële risico's
als gevolg van koersschommelingen. Door te kiezen voor Euro’s
van financiële instellingen binnen de Europese Unie is dit
risico uitgesloten (zie artikel 4a van het statuut).Koersrisico’s buiten de Eurolanden kunnen voorkomen op verhandelbare
waardepapieren zoals aandelen en obligaties. De Wet fido sluit de
aankoop van aandelen in het algemeen nadrukkelijk uit. Het aankopen van
aandelen van ondernemingen uit hoofde van de publieke taak is wel
toegestaan, mits voldoende en transparant onderbouwd. (bijvoorbeeld
aandelen BNG).3.3.4Intern liquiditeitsrisicobeheerDoelstelling:Het beheersen van de risico's van mogelijke wijzigingen in de
liquiditeitenplanning en middellange investeringsplanning. KasbeheerHet kasbeheer omvat het beheer van de
geldstromen en daaruit voortvloeiende saldi en liquiditeitsposities tot één jaar.Renterisico's op de netto vlottende schuld zijn begrensd tot de normen
van de kasgeldlimiet van de Wet fido (per 1-1-2009: 8,5% van het totaal
van de jaarbegroting).3.4.1GeldstromenbeheerGeldstromenbeheer omvat alle activiteiten die nodig zijn om het interne
- en externe betalingsverkeer te beheersen. Het gaat dan vooral om het
verplaatsen van geldstromen binnen de gemeentelijke organisatie en
tussen de organisatie en derden.Geldstromenbeheer heeft tot doel:
Het contante betalingsverkeer binnen de organisatie zoveel
mogelijk te beperken.
De externe bankkosten te minimaliseren door het beperken van het
verlies aan valuta-dagen, te betalen provisies en kosten van
betalingsverkeer.
Het minimaliseren van de interne verwerkingskosten door de
administratie zo efficiënt mogelijk op te zetten.3.4.2Liquiditeitenbeheer
Onder liquiditeitenbeheer verstaan we het
financieren en uitzetten van middelen met een rentetypische looptijd
korter dan één jaar. De treasurer moet
er onder meer voor zorgen dat te allen tijde over voldoende dagelijks
opvraagbare liquiditeiten kan worden beschikt om te garanderen dat de
organisatie haar korte termijnverplichtingen kan nakomen.Het uitzetten van overtollige geldmiddelen gebeurt door de treasurer
voor de gehele gemeentelijke organisatie. Overwegingen om geldmiddelen gedurende een
periode tot één jaar uit te zetten worden gemaakt op het moment dat er
sprake is van overliquiditeit voor langer dan één maand en op het moment
dat er een deposito afloopt. Per geval dient bekeken te worden op welke
wijze en voor welke termijn geldmiddelen kunnen worden weggezet.3.5Gemeentefinanciering (Corporate finance)3.5.1FinancieringFinanciering omvat het aantrekken van de benodigde financiële middelen
met een rente-typische looptijd vanaf één jaar. Onder de financiering
valt ook de inzet van eigen vermogen. De doelstelling van deze deelfunctie kan als volgt worden
geformuleerd:
Het voorzien in de toekomstige behoefte aan vreemd vermogen
tegen zo laag mogelijke kosten.
Het (gedeeltelijk) voorzien in de toekomstige
financieringsbehoefte door het intern beleggen van het eigen
vermogen
Het aantrekken van vreemd vermogen met een rentetypische
looptijd van minimaal 1 jaar tegen aanvaardbare risico's.
UitzettingUitzetting omvat het beheren van het eigen vermogen en andere financiële
middelen met een rentetypische looptijd vanaf één jaar. Het uitzetten
van financiële middelen met een rentetypische looptijd korter dan één jaar behoort tot het
liquiditeitenbeheer.3.5.2RelatiebeheerRelatiebeheer omvat het onderhouden van relaties met financiële
instellingen. Hierbij stelt de gemeente zich als doel om de positie,
naamsbekendheid en financiële betrouwbaarheid als klant (in de ogen van
de geldgevers) te behouden en indien mogelijk te verbeteren, gericht
op:·Het realiseren van marktconforme condities op producten en diensten
geleverd door financiële instellingen.·Het zorgdragen voor een permanente beschikbaarheid van bancaire en
financiële diensten, zo mogelijk tegen een vooraf overeengekomen kwaliteit en
prijs.4 ORGANISATIE FINANCIERINGSFUNCTIEIn Ridderkerk is ervoor gekozen de financieringsfunctie onder te brengen
bij de afdeling Financiën & Control (F&C). De wijze waarop de
financieringsfunctie is ingericht wordt in de beschrijving van de
administratieve organisatie vastgelegd.5 PLANNING EN CONTROLJaarlijks wordt in de (meerjaren)begroting en in de gemeenterekening een
financierings-paragraaf opgenomen. De planning & control voor de
financieringsfunctie hangt nauw samen met die van de “normale” planning-
& controlcyclus. 6 INFORMATIEVOORZIENING6.1 AlgemeenDe kernelementen bij de financieringsfunctie zijn zoals eerder
aangegeven sturen, beheersen, verantwoorden en toezicht houden. Bij de
eerste twee elementen gaat het met name om de operationele informatie
passend bij het systeem van Planning & Control. Bij de elementen van
verantwoorden en toezicht houden staat de verantwoordingsinformatie
centraal.De voorziening van juiste, tijdige, volledige en relevante
verantwoordingsinformatie moet gerekend worden tot de belangrijkste
voorwaarden voor het kunnen beheersen van de financiële en interne risico's. De administratieve organisatie en de
interne controle dienen de adequate informatie te waarborgen.6.2 Beleidsmatige informatieDe beleidsmatige informatie bestaat vooral uit de concrete
beleidsplannen en de uitvoering ervan zoals opgenomen in de
financieringsparagraaf. De beleidsmatige informatie beoogt een
transparant besluitvormingsproces mogelijk te maken.6.3 VerantwoordingsinformatieDe verantwoordingsinformatie is met name de informatie die aangeeft of
de gestelde doelen gerealiseerd zijn en of de uitvoering van de
financieringsfunctie heeft plaatsgevonden binnen de kaders van het
financieringsstatuut. In het laatste geval is ook de rechtmatigheid van
de uitvoering van de financieringsfunctie aan de orde. De
verantwoordingsinformatie speelt op elk niveau van de organisatie.De verantwoordingsinformatie voor de raad zal met name zijn weerslag
vinden in de financieringsparagraaf van de gemeenterekening. 7 ADMINISTRATIEVE ORGANISATIE EN INTERNE CONTROLEIn de administratieve organisatie komt
praktisch de gehele financieringsfunctie aan de orde. De richtlijnen en
limieten, de verdeling van taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden,
de delegatie en mandateringen, al deze zaken vinden hun vastlegging en
neerslag in de administratieve organisatie. In relatie daarmee zal de administratieve
organisatie ook de adequate beleids-, operationele- en verantwoordingsinformatie moeten
kunnen leveren aan de betrokkenen.De administratie bevat daarnaast als kernonderdeel ook de maatregelen
voor de interne controle om daarmee te bewerkstelligen en
te bevestigen dat de uitvoering van de financieringsfunctie conform de
gestelde regels geschiedt. Daartoe dienen interne controles plaats te
vinden op:
de juistheid, tijdigheid, volledigheid en relevantie van de
managementinformatie;
de juistheid, volledigheid en tijdigheid van de administratieve
verwerking;
de naleving van preventieve maatregelen;
de uitvoering van het vastgestelde beleid.
Een en ander betekent dat de administratieve organisatie en de interne
controle moeten waarborgen dat:
de uitvoering rechtmatig en doelmatig is;
de financieringsactiviteiten adequaat kunnen worden uitgevoerd
en bijgestuurd;
de risico's kunnen worden beheerst;
de juistheid, tijdigheid en volledigheid van de informatie
verzekerd is.