CVDR37058_1Handhavingsplan sociale zaken 2005nlregelingMidden-Delfland2018-03-06Midden-DelflandGemeenteblad, 2004, 6Handhavingsplan sociale zaken 2005Onbekendcollege van burgemeester en wethoudersmaatschappelijke zorg en welzijn2004-11-23De tekst in dit document is vrij van auteursrecht en
databankrecht2004-11-252014-01-02Nieuwe regelingGeenGeenHandhavingsplan sociale zaken 20051.Fraudebestrijding1.InleidingBurgemeester en wethouders zijn verantwoordelijk voor een doelmatige
en rechtmatige uitvoering van de Wet werk en bijstand. Voorkomen en
bestrijden van uitkeringsfraude maakt integraal onderdeel uit van
het bijstandsbeleid. Minimalisatie van de fraudemogelijkheden heeft
niet alleen een positief effect op de bijstandsuitgaven maar
appelleert ook aan het rechtvaardigheidsgevoel binnen de samenleving
en draagt daarmee ook in belangrijke mate bij aan de
maatschappelijke legitimatie van de bijstandsverlening. Overigens is
altijd sprake van een spanningsveld tussen maximale controle,
uitvoerbaarheid en leefbaarheid. Fraudebeleid is daarom altijd een
compromis tussen deze drie aspecten, een compromis overigens, dat
onder invloed van de “tijdgeest” steeds aan verschuivingen
onderhevig is.2.FraudeAlvorens tot een uitwerking te komen van het fraudepreventiebeleid
en het fraude- bestrijdingsbeleid, dient eerst het begrip fraude te
zijn afgebakend. De term fraude is geen juridisch begrip. Tevens
zijn er verschillende opvattingen ten aanzien van fraude en de
daarbij behorende definities. De definitie welke door de gemeente Midden-Delfland wordt gehanteerd
luidt:Fraude: Het bewust niet, onvolledig of
onjuist verstrekken van gegevens die ingevolge de wet (kunnen)
dienen ter vaststelling van een aanspraak op een uitkering, met als
oogmerk of als (mogelijk) gevolg het ontstaan of vergroten van een
aanspraak op een uitkering, danwel het verminderen of te niet gaan
van een afdrachtplicht.De fraude kan in grote lijnen worden verdeeld in 3 categorieën, te
weten:
woon- en leefvormenfraude;
vermogensfraude;
inkomensfraude; deze valt uiteen in twee soorten: witte
fraude en zwarte fraude.
Onder witte fraude wordt verstaan de benadeling welke ontstaat door
het verzwijgen van inkomsten verkregen uit loon of andere uitkering
die in aanmerking worden genomen door inkomstenbelasting. Zwarte
fraude betreft de benadeling welke ontstaat door het verzwijgen van
inkomsten welke verkregen worden uit werkzaamheden die niet in
aanmerking worden genomen door de inkomstenbelasting.De belangrijkste doelstelling van het fraudebeleid is in feite de
preventie van fraude met uitkeringen. Het achteraf moeten reageren
op gepleegde fraude moet zoveel mogelijk worden voorkomen. Wordt de
fraude (te) laat ontdekt dan zijn de benadelingsbedragen al snel zo
hoog dat terugbetaling van het totale ten onrechte ontvangen bedrag
de belanghebbende in een uitzichtloze situatie kan brengen.
Preventie is een doelstelling die niet los te denken is van de hele
wijze van uitvoering van de Wet werk en bijstand. Het betreft o.a. de verificatie van gegevens bij belanghebbenden en
bij andere instanties en ook de administratieve organisatie van
Sociale Zaken zelf, waarbij gedacht moet worden aan interne
procedures, richtlijnen e.d. Tevens dienen instrumenten aanwezig te
zijn om fraude, die ontstaat tijdens de uitkering, tijdig te
ontdekken. Verder kunnen contacten met de belanghebbende als preventief middel
worden gebruikt. De medewerkers van Sociale Zaken hebben een
belangrijke taak in de uitvoering van het beleid ter voorkoming van
fraude, onder meer door een adequate vastlegging van gemaakte
afspraken. Verder dient voorlichting plaats te vinden over
wederzijdse rechten en plichten en het sanctie-instrumentarium.Fraude kan op verschillende manieren opgespoord worden, in de meeste
gevallen op individuele basis maar ook op projectmatige basis zoals
bijvoorbeeld middels specifieke controle van doelgroepen,
steekproefsgewijze controle op bijvoorbeeld bedrijfstakgerichte
opsporing. De samenwerking met andere instanties is van belang zowel
voor de gegevensuitwisseling als voor de daadwerkelijke opsporing.
Daarbij is ook de samenwerking met het Openbaar Ministerie
belangrijk. De sociaal rechercheur is hierbij een schakel.
Fraude-alertheid blijft een aanhoudende zorg.De gemeente heeft verschillende mogelijkheden om te reageren op
fraude:
de bestuurlijke reactie: dit houdt de aanpassing van de
uitkering in. Afhankelijk van het soort fraude kan dat
betekenen een verlaging of intrekking van de uitkering.
de strafrechtelijke reactie: dit houdt aangifte bij het
Openbaar Ministerie in met als doel de verdachte
strafrechtelijk te doen vervolgen.
Beide reacties leiden altijd tot terugvordering van de ten onrechte
ontvangen uitkering.Sociale Zaken dient te beschikken over een frauderegistratiesysteem
waarin gegevens met betrekking tot fraude en de daaropvolgende
afhandeling worden geregistreerd en ten behoeve van de
fraudestatistiek worden verstrekt aan het Centraal Bureau voor de
Statistiek. De frauderegistratie is een onmisbaar instrument om
inzicht te krijgen in de omvang en ontwikkeling van de fraude om
zodoende een adequaat beleid op te kunnen stellen.3.VoorlichtingEen belangrijk aspect in het voorkomen en bestrijden van fraude is
algemene voorlichting. Bij fraude spelen omgevingsfactoren een niet
onbelangrijke rol. Een belanghebbende wordt gestimuleerd tot het
plegen van fraude indien mensen in zijn/haar omgeving twijfelen aan
zijn/haar houding ten opzichte van en/of aan de noodzakelijkheid van
het op correcte wijze verstrekken van inkomens- en of
vermogensopgave. Daarentegen wordt een belanghebbende geremd om
fraude te plegen indien mensen in zijn/haar omgeving wijzen op het
risico van het verzwijgen van inkomsten of de samenwoning (pakkans).
Zoals de burger voorgelicht wordt over de rechten, welke men in het
kader van het sociaal zekerheidsstelsel heeft, zal ook gewezen
moeten worden op verplichtingen en consequenties van het niet
nakomen daarvan. Met goede voorlichting kunnen misverstanden worden
voorkomen, en kan terugvordering van ten onrechte ontvangen
uitkering verminderd worden. Goede voorlichting heeft een
preventieve werking.Regelmatige publicaties van fraudezaken die zijn ontdekt kunnen
zowel een positief als een negatief effect hebben. Enerzijds wordt
duidelijk gemaakt dat fraude niet onopgemerkt blijft, anderzijds kan
het beeld ontstaan dat de gemeente Midden-Delfland kan worden
misleid en bestaat het risico van negatieve beeldvorming. Algemene
voorlichting over fraudebestrijding dient daarom gedoseerd en
functioneel gebracht te worden. Bijvoorbeeld bij de publicatie van
een jaarverslag, bij de presentatie van een beleidsnota, bij
wijzigingen in het beleid of in de algemene voorlichting aan de
daarvoor in aanmerking komende doelgroepen.In de voorlichting dient de nadruk te liggen op het feit dat de door
de belanghebbenden verstrekte informatie wordt geverifieerd middels
inlevering van bewijsstukken en gegevensuitwisseling met andere
instanties. Uitgelegd dient te worden dat er procedureafspraken
bestaan met de Belastingdienst, en dat informatie omtrent loon of
uitkering kan worden opgevraagd bij werkgevers, bedrijfsverenigingen
e.d. Er moet op gewezen worden dat men, indien er duidelijke
aanwijzingen van misbruik of oneigenlijk gebruik zijn, het risico
loopt geconfronteerd te worden met een (justitieel) onderzoek door
de sociaal rechercheur.Als een bijstandsaanvraag wordt ingediend moet een belanghebbende
niet alleen geïnformeerd worden over de hoogte van de uitkering maar
ook hoe omgegaan moet worden met regels. Men moet weten welke
informatie, op welk moment en op welke wijze aan de gemeente
Midden-Delfland moet worden verstrekt en welke afspraken men dient
na te komen. Ook door gerichte publicaties (via folders en media)
over het beleidsplan, wettelijke bepalingen, en middels gedoseerde
publiciteit over fraudezaken, opgespoord door de sociale recherche,
kunnen belanghebbenden gewezen worden op hun verplichtingen.Bij de aanvraag worden door de klantmanager de wederzijdse rechten
en verplichtingen besproken. Bij ieder eerste contact wordt aan de
belanghebbende voorlichtingsmateriaal uitgereikt. Actieve voorlichting over het gehele bijstandsbeleid wordt
verzorgd.Een preventieverhogende uitwerking naar de belanghebbende toe.Meer betrokkenheid van de uitvoerders bij het beleid.4.Gegevensverzameling en verificatieIn het kader van fraudepreventie dient voorts nadruk te worden
gelegd op de gegevensverzameling en verificatie van gegevens door de
gemeente Midden-Delfland. Bij aanvragen om een uitkering en ook
tijdens de uitkering is het steeds van belang te onderzoeken of
informatie die door de belanghebbende zelf is verstrekt ook juist en
volledig is. Verder kan door stelselmatig gegevens te verifiëren bij
andere instanties fraude worden voorkomen. Verificatie geeft inzicht
in de juistheid en volledigheid van gegevens die door de
belanghebbende zijn verstrekt. Wij hanteren voor dit begrip het
vaststellen van de juistheid en volledigheid van de al dan niet
verstrekte gegevens en onderzoek naar en vergelijking van gegevens
bij andere instanties. Bij de indiening van aanvragen of bij heronderzoeken vindt een
gesprek plaats tussen de belanghebbende en de intaker van het CWI
dan wel de klantmanager. Aanvragers moeten zich identificeren aan de
hand van een geldig identiteitsbewijs. Gegevens zoals naam, adres,
burgerlijke staat, nationaliteit, en woonsituatie worden middels de
gemeentelijke basis administratie (GBA) geverifieerd. Gegevens
omtrent de verblijfstitel worden eveneens uit het GBA gehaald. De
belanghebbende wordt onder andere gevraagd recente bank- en/of
giroafschriften over te leggen, en bewijsstukken te tonen met
betrekking tot andere inkomensbronnen, zoals bijvoorbeeld
correspondentie van de UWV, loongegevens of beëindiging van een
eerdere uitkering. Voorts dienen gegevens te worden opgevraagd met
betrekking tot ondernomen pogingen tot inschakeling in het
arbeidsproces en toegepaste maatregelen tijdens de uitkeringsperiode
bij de UWV. Wanneer een uitkering wordt beëindigd wegens
werkaanvaarding wordt de ingangsdatum daarvan gecontroleerd bij het
beëindigingonderzoek. De belanghebbende moet een arbeidsovereenkomst
overleggen of er wordt navraag gedaan bij de werkgever zelf. De
verrekening van inkomsten tijdens de uitkeringsperiode vindt plaats
aan de hand van de ingeleverde periodieke verklaringen, waarbij als
bewijsstukken loonstroken e.d. worden gevraagd. Voor wat betreft gegevensuitwisseling met andere instanties zijn met
name de afspraken met het Inlichtingenbureau van belang. Bij de
belastingsignalen van de Belastingdienst werd na afloop van het
kalenderjaar aan de hand van opgave door deze dienst, nagegaan of
belanghebbende naast de uitkering nog andere inkomsten heeft
genoten, welke niet zijn opgegeven. De gegevensuitwisseling via het
Inlichtingenbureau geeft sneller informatie over (vermeende)
samenloop. De bestandsvergelijking wordt uitgevoerd door de gemeente
en in overleg met de sociaal rechercheurs wordt besloten of nadere
stappen ondernomen moeten worden. Door de aansluiting op het
landelijke Inlichtingenbureau is sprake van elektronische
gegevensuitwisseling tussen uitkeringsorganen. Hierdoor is sneller
dan voorheen informatie bekend inzake samenloop van uitkeringen
en/of loon. De verplichting tot het verstrekken van gegevens door
derden is in de wet opgenomen.
De verkregen gegevens worden uitputtend geverifieerd met
gebruikmaking van de mogelijkheden die er zijn voor
gegevensuitwisseling. Dit wordt gewaarborgd door het
hanteren van een inlichtingen- en rapportageformulier aan de
hand waarvan aan het gegevensverkeer met derden gestalte
wordt gegeven en waardoor alle verificaties zichtbaar worden
in het dossier.
De periodieke verklaringen zullen betrokken worden bij de
heronderzoeken.
Ten aanzien van de verificatie van gegevens wordt vastgelegd
welke gegevens op welk moment, van welke belanghebbende zijn
geverifieerd en bij welke instanties dit heeft plaats
gevonden. Dit wordt zichtbaar in het persoonsdossier.
Zowel tijdens het entreeonderzoek als tijdens heronderzoeken
zullen de afschriften van de bekend zijnde bank- en/of
girorekeningen gecontroleerd worden over een periode van
tenminste 3 voorafgaande maanden.
Indien de gevraagde inlichtingen tegenstrijdig of
onduidelijk zijn, wordt nadere informatie gevraagd. Zolang
er geen duidelijkheid is verschaft, wordt de uitkering
opgeschort dan wel beëindigd.
Indien bij verificatie blijkt dat de door de belanghebbende
geleverde informatie onjuist is, wordt deze in de
gelegenheid gesteld om aan te tonen dat de geleverde
informatie wel juist is.
Met de instanties die de gegevens kunnen leveren ter
verificatie van informatie die van de belanghebbende werd
verkregen, worden afspraken gemaakt met het doel ervoor zorg
te dragen hoe en op welke wijze, alsmede binnen welke
termijn de gemeente Midden-Delfland de gewenste informatie
verkrijgt. Tevens worden afspraken gemaakt op welke wijze en
wanneer mededeling wordt gedaan aan de gemeente over
tussentijdse wijzigingen in de reeds eerder gemelde
gegevens.
Bereikt moet worden dat in een zo vroeg mogelijk stadium
correct wordt vastgesteld of en in hoeverre het recht op
uitkering bestaat.
Er moeten afspraken met andere instellingen worden gemaakt,
zodat de informatieverstrekking zo snel mogelijk kan
plaatsvinden.
5.OnderzoeksmethodenDe juistheid en volledigheid van de verkregen gegevens dient
onderzocht te worden en zonodig wordt een onderzoek ingesteld naar
andere gegevens die noodzakelijk zijn voor de verlening dan wel van
de voortzetting van de bijstand.Het doel van een entreeonderzoek is na te gaan of, en zo ja in
hoeverre, een belanghebbende recht heeft op bijstand. In dit
onderzoek wordt nagegaan of alle van belang zijnde informatie door
de belanghebbende is geleverd en of deze inlichtingen ook juist en
volledig zijn. Het doel is een zo volledig mogelijke beschouwing van
de situatie van de belanghebbende te verkrijgen.
Er wordt een aanvraagprocedure gehanteerd waarbij de
behandelend klantmanager door middel van een verplicht
inlichtingenformulier langs alle voor het recht op bijstand
vast te stellen, relevante vragen wordt geleid; bij
onduidelijkheid m.b.t. de woon- of leefsituatie wordt altijd
een huisbezoek afgelegd.
Bij weigering tot medewerking wordt geen bijstand
verstrekt.
Het voorkomen van toekenningen van bijstand op basis van
onvolledige gegevens.
Het voorkomen van uitkeringssituaties waarin aan de hand van
nadere gegevens met betrekking tot de woon- en leefsituatie
later moeten worden overgegaan tot terugvordering van de
verleende bijstand.
Het voorkomen van misbruik en oneigenlijk gebruik van de
bijstand.
Aan de belanghebbende wordt maandelijks een rof toegestuurd welke
volledig ingevuld, gedagtekend en ondertekend moet worden ingeleverd
op een vastgestelde datum. De controle heeft mede tot doel de
belanghebbende te herinneren aan de inlichtingenverplichting en deze
ertoe te brengen melding te maken van ontvangen inkomsten, verkregen
vermogen en alle andere opgetreden wijzigingen in omstandigheden
welke relevant zijn voor de (her-)beoordeling van het recht op
bijstand.De controle van een rof dient er in te resulteren dat tijdig kan
worden beoordeeld of (nog) recht op bijstand bestaat.Het tijdig opsporen van ten onrechte ontvangen bijstand alsmede het
terugdringen van het misbruik en oneigenlijk gebruik. Het bereiken van minder terugvorderingen, minder maatregelen, minder
aangiften bij het Openbaar Ministerie, lagere
terugvorderingsbedragen en bevordering van de fraude-alertheid van
de klantmanager.Regelmatig wordt een heronderzoek gehouden naar de gegevens die van
belang zijn voor het opnieuw vaststellen van het recht op bijstand
en de naleving van de aan de bijstand verbonden verplichtingen.
Tevens wordt er beoordeeld of er aanleiding bestaat de
verplichtingen aan te vullen dan wel te wijzen. De frequentie van
heronderzoeken van de belanghebbende van de gemeente Midden-Delfland
is vastgelegd in afdeling 2 van dit handhavingsplan.Een heronderzoek vindt in ieder geval plaats indien daartoe
aanwijsbare redenen zijn zoals bij vermeende fraude of indien de
periodieke verklaring daartoe aanleiding geeft dan wel een andere
reden welke een onderzoek rechtvaardigen. Bij een integraal
heronderzoek wordt gebruik gemaakt van een vastgesteld formulier,
vergelijkbaar met het formulier zoals dit gebruikt wordt bij een
entreeonderzoek. Bij een buiten de risicogroep vallende
belanghebbende wordt deze van tevoren op de hoogte gebracht van de
voor het heronderzoek van belang zijnde inlichtingen en bescheiden
welke ter verificatie dienen te worden overgelegd. Bij een
heronderzoek worden alle formulieren, welke sinds de aanvraag of
sinds het vorige heronderzoek zijn verstrekt, in het onderzoek
betrokken. Bij ieder heronderzoek wordt de burgerlijke staat van
belanghebbende middels de gemeentelijke basisadministratie (de GBA)
gecontroleerd. Alle gegevens van het heronderzoek, al dan niet tot
wijziging leidend, moeten bij registratie worden vastgelegd. De bij
het heronderzoek geverifieerde gegevens worden in het
persoonsdossier vastgelegd en voorzien van data.Het tijdig opsporen van onregelmatigheden met alle hieraan
gekoppelde positieve effecten.Een efficiënte wijze van verificatie ter bevordering van de
zelfcontrole.Doorgaans is de situatie van de belanghebbende voldoende duidelijk
aan de hand van gesprekken, formulieren, bewijsstukken en gegevens
van derden. Wanneer ondanks het gebruik van deze mogelijkheden toch
nog onduidelijkheid blijft bestaan over de woon- en leefsituatie van
betrokkene, wordt een huisbezoek afgelegd. Het afleggen van een
huisbezoek als middel in de bevordering van de rechtmatigheid is dus
eerder uitzondering dan regel. Een huisbezoek kan aangekondigd of
onaangekondigd plaatsvinden. Het hanteren van huisbezoek als middel
kent vier begrenzingen:
de zorgvuldigheid moet in acht worden genomen, daarbij
lettend op de feiten en omstandigheden in het individuele
geval;
de gemeente moet oog hebben voor de privacy van de
belanghebbende en dat er niet binnen getreden wordt tegen de
wil van de belanghebbende;
op een verzoek daartoe aan de legitimatieverplichting wordt
voldaan;
uit een oogpunt van efficiency moet Sociale Zaken afwegen in
welke gevallen huisbezoek aangewezen is.
Dit houdt in dat bij de beslissing de belanghebbende, dan wel
aangekondigd of onaangekondigd, thuis te bezoeken, gelet dient te
worden op de ernst van de situatie, aangezien de persoonlijke
levenssfeer van de belanghebbende geëerbiedigd dient te worden.De gemeente kan huisbezoeken uitvoeren in de volgende gevallen:
bij onduidelijkheid omtrent de woonleefsituatie;
in het geval van in- of externe signalen dat mogelijk
misbruik of oneigenlijk gebruik wordt gemaakt van een
voorziening;
indien er een aanvraag om leenbijstand voor woninginrichting
of vervanging van duurzame gebruiksgoederen is gedaan;
bij entree- of heronderzoek.
Bij een (onaangekondigd) huisbezoek vindt legitimatie en
doelvermelding plaats. Van ieder afgelegd huisbezoek wordt een
rapport opgemaakt, met hierin de bevindingen gedurende het
huisbezoek en het resultaat van de bespreking van de bevindingen met
de belanghebbende. Een huisbezoek wordt aangekondigd afgelegd,
indien tijdens het entreeonderzoek of bij de verwerking van de
periodieke verklaring blijkt dat het noodzakelijk is dat de
thuissituatie wordt bekeken. Het huisbezoek wordt zo spoedig
mogelijk na het bekend worden van de noodzaak daartoe gehouden. Een
huisbezoek wordt onaangekondigd gehouden, indien er op enig moment
aanwijzing verkregen wordt dat er mogelijk sprake zou zijn van
misbruik of oneigenlijk gebruik. Met betrekking tot een
onaangekondigd huisbezoek wordt indien nodig overleg gevoerd met de
sociaal rechercheur, ter bepaling van de grens tussen controle en
opsporing. In het geval er slechts een aanwijzing bestaat, wordt het
huisbezoek afgelegd door de klantmanager en in het geval dat er
verdenking is van een vervolgbaar strafbaar feit, wordt het
onderzoek verricht door de sociaal rechercheur.De preventie in het bijzonder van woon- en leefvormfraude en het
bestrijden van zwart werk. De ernst van de aanwijzing wordt
afgewogen tegen de inbreuk op de privacy, die onaangekondigde
huisbezoeken met zich meebrengen. Het vragen van inlichtingen wordt
op een correcte manier afgescheiden van het afnemen van een
verhoor.Bij beëindiging van de bijstand moeten, na onderzoek, burgemeester
en wethouders tijdig een besluit nemen met betrekking tot de
wederzijdse resterende verplichtingen tussen de gemeente en de
belanghebbende en de afwikkeling daarvan. In het bijzonder moet
aandacht besteedt worden aan het correct vaststellen van de
beëindigingdatum en dat de belanghebbende in de totale
bijstandsperiode aan uitkering heeft ontvangen waarop hij/zij in die
periode recht op kon doen gelden. Een beëindigingprocedure te hanteren waarbij de behandelend
klantmanager aan de hand van een formulier tot beëindiging van de
bijstand, geleid wordt langs alle relevante vragen voor de
beëindiging van de bijstand. Er wordt verificatie uitgevoerd van en
gerapporteerd over:
de juiste data van werkaanvaarding, aanspraken op
voorliggende voorzieningen;
de juiste datum van beëindiging van de bijstand;
de eventuele vorderingen op de belanghebbende en de
afwikkeling hiervan;
de eventuele rechten op nabetaling.
Het voorkomen van oneigenlijke terugvorderingen, repressieve
handhaving en een zuiver debiteurenbestand.6.Overleg met het Openbaar MinisterieDe doelstelling van het overleg met het Openbaar Ministerie is om te
komen tot een eenduidig fraudebeleid bij zowel justitie als Sociale
Zaken. Deze doelstelling wordt bereikt door het voeren van overleg
met het Openbaar Ministerie.Het Openbaar Ministerie (OM) is een belangrijke gesprekspartner. De
reden is gelegen in het belang van afstemming van beleid en
capaciteit. Daartoe wil de regering het structureel overleg tussen
het OM en de uitvoeringsorganisatie bevorderen en structureren. De
gemeente Midden-Delfland heeft, tezamen met de gemeenten Delft en
Pijnacker-Nootdorp, periodiek overleg met de Parketsecretarissen van
het Arrondissement Den Haag.Een afstemming bereiken tussen het beleid van de gemeente
Midden-Delfland met het beleid van het Openbaar Ministerie.Een invulling geven aan de beleidsruimte die het aangiftebeleid
biedt.De wederzijdse activiteiten worden op elkaar afgestemd.Er ontstaat een duidelijk en goed functionerend beleidskader.7.Fraude opsporing, -registratie en analyseHet onderzoek naar de financiële en andere voor de uitkering
relevante omstandigheden van belanghebbenden wordt in beginsel
gedaan door de klantmanagers. Ook als ten onrechte uitkering is
verstrekt in de sfeer van onwetendheid of vergissingen behoort het
onderzoek tot het taakgebied van de klantmanagers. Alleen in
situatie dat er een aanwijzing bestaat dat met opzet getracht is ten
onrechte een uitkering te verkrijgen of ten onrechte wordt
verkregen, wordt de sociaal rechercheur ingeschakeld. De doelstelling van de sociale recherche is:
doelgericht onderzoek afgestemd op de aard van de
fraude;
het opsporen van misbruik/oneigenlijk gebruik van de door de
gemeente uit te voeren sociale wetten;
de werkzaamheden van de sociale recherche zijn in beginsel
preventief ter ondersteuning van de doelmatige en
rechtmatige uitvoering van de wet;
het repressieve optreden van de sociale recherche wordt
ingezet als uiterste middel.
Bij de opsporing en vervolging van fraude worden de Richtlijnen van
het Openbaar Ministerie inzake Sociale Zekerheidsfraude in acht
genomen en op basis van deze richtlijnen vindt zonodig aangifte van
fraude plaats bij het Openbaar Ministerie. Of daadwerkelijk
vervolging plaatsvindt wordt bepaald door het Openbaar
Ministerie.In het algemeen kan worden geconstateerd dat het bestrijden van
fraude al jaren ruime aandacht krijgt. Indien er sprake is van een
gegrond vermoeden van fraude wordt een opdracht verstrekt aan de
sociaal rechercheur, waarna vervolgens een onderzoek wordt
ingesteld. Hierbij wordt een eenduidige en consistente lijn gevolgd,
waardoor in de afgelopen jaren een structureel goede benadering is
gegroeid. De sociale recherche kan ondersteunende werkzaamheden
verrichten bij de “samenlooponderzoeken” waarbij de gegevens van
belanghebbenden met door het Inlichtingenbureau verkregen gegevens
worden vergeleken.De zorg voor een rechtmatige en doelmatige uitvoering van de Wwb is
een taak voor de gehele afdeling Sociale Zaken. Het voorkomen en
bestrijden van fraude vereist een goede onderlinge afstemming van
alle onderdelen van het uitkeringsproces en alle procedures binnen
de organisatie. In het verlengde hiervan ligt dat de grenzen van
verantwoordelijkheid duidelijk worden omschreven op dat het
uitvoeringsproces overzichtelijk en eenduidig wordt. Vastgelegd
dient te worden wat wiens verantwoordelijkheid is en door wie welke
onderzoeken worden ingesteld. Het voorkomen en bestrijden van fraude
vereist een goede onderlinge afstemming van onderdelen van het
uitkeringsproces in de organisatie. Een goede administratieve
organisatie is van groot belang voor de rechtmatige verstrekking van
uitkeringen. Interne controle is nodig voor controle op de juistheid
en volledigheid van de uitkering. Tevens is interne controle ook een
onmisbaar element om greep te houden op het complexe
uitkeringsproces.Betrouwbaarheid van gegevens en de verwerking daarvan zijn
essentieel bij de uitvoering van de dagelijkse werkzaamheden in het
uitkeringsproces, de administratie en de daaruit af te leiden
verantwoordingen zoals de jaarrekening en de jaaropgave. Uitvoerende
en controlerende taken zijn over verschillende functionarissen
verdeeld. Dit voorkomt misbruik dan wel oneigenlijk gebruik van
regelgeving binnen de organisatie.De beoordeling van de rechtmatigheid van te verstrekken en
verstrekte uitkeringen gebeurt zowel bij de aanvraag als bij het
heronderzoek. Dit hoort primair tot de taak van de klantmanager. De
sociaal rechercheur heeft in deze een ondersteunende rol naar de
klantmanager. De bepaling of er voldoende aanwijzingen zijn en de
weging van deze met betrekking tot het inschakelen van de sociaal
rechercheur kunnen zijn: na een uitvoerig gesprek met belanghebbende
blijven er twijfels over de juistheid en volledigheid van de
verstrekte gegevens; het noodzakelijk onderzoek vraagt de specifieke
deskundigheid en/of bevoegdheden van de sociaal rechercheur; directe
inschakeling van de sociaal rechercheur indien er redenen zijn om
aan te nemen dat het gesprek met de belanghebbende niet tot gevolg
zal hebben dat de fraude definitief wordt beëindigd.Concluderend: De onderzoeken met een bestuursrechtelijke afloop,
m.u.v. de bestuurlijke boete, kunnen door alle medewerkers worden
ingesteld terwijl daarentegen een onderzoek met duidelijk
strafrechtelijke afloop ingesteld dient te worden door de sociaal
rechercheur. Ondanks deze afbakening is onderling overleg en
informatie verstrekking van groot belang.Er moet aan de hierboven bedoelde vaste criteria worden voldaan om
een zaak in handen van de sociaal rechercheur te geven en de
beslissing in deze is aan het afdelingshoofd. De richtlijnen met betrekking tot (anonieme) informatie i.c. de
tips, dienen te worden gevolgd.Een scheiding wordt gemaakt in de verantwoordelijkheden van de
betrokken medewerkers, welke dienen te worden nageleefd.Het verkrijgen van een duidelijk inzicht in de hoeveelheid
informatie en tevens bij welke personen of instanties het binnen
komt en de correcte behandeling van deze informatie.Het verbeteren van de interne controleerbaarheid.De gedachte dat fraude voorkomen kan worden door zowel bij de
aanvraag om bijstand, gedurende de bijstandsperiode en bij het
beëindigen van de bijstand de juiste controles uit te voeren en
adequaat te reageren op mogelijke fraude signalen, is juist. Van
groot belang hierbij is de wijze waarop de controles worden
uitgevoerd en de signalen worden behandeld. Het is derhalve van
belang dat er training plaatsvindt om de waarneming van aanwijzingen
van mogelijk onrechtmatig gebruik van de bijstand of een poging
hiertoe en de situaties waarin dit zich voor kan doen, te herkennen.
De medewerkers zullen in toenemende mate moeten functioneren in een
organisatie die van de belanghebbende verantwoording vraagt over hun
gedragingen. De medewerkers zullen daarom moeten worden getraind in
het herkennen en opsporen van misbruik of oneigenlijk gebruik van de
regelgeving.Er wordt intern voorlichting verstrekt om de fraudealertheid te
vergroten, dit kan worden gerealiseerd door de sociaal rechercheur.
De sociaal rechercheur heeft tot taak (gevraagd en ongevraagd) de
zogenoemde consultfunctie voor de medewerkers uit te oefenen.Bijstand moet slechts verstrekt worden in geval dit noodzakelijk is.
Alle andere gevallen worden uitgesloten van bijstand.Tipgebruik bij de bestrijding van misbruik en oneigenlijk gebruik is
een onmisbaar instrument en op het gebruik ervan rust geen wettelijk
verbod. De grondwettelijke waarborg (artikel 10, lid 1 van de
Grondwet) dient echter geëerbiedigd te worden. Bij de behandeling
van ontvangen tips (schriftelijk of mondeling) over bijstandsfraude
moeten de belangen van zowel de tipgever als de belanghebbende en
maatschappelijke belangen niet uit het oog worden verloren. Het in
gang gezette beleid op dit terrein van (anonieme) tips heeft nimmer
tot enige onduidelijkheid geleid. Het beleid ten aanzien van de
(anonieme) tips is in bijlage 1 weergegeven. De informatie uit de
samenleving moet worden gerespecteerd mede omdat van deze informatie
in veel gevallen een preventieve werking uitgaat.Het huidige beleid ten aanzien van het tipgebruik wordt
gehandhaafd.In een zo vroeg mogelijk stadium reageren op een signaal van
misbruik of oneigenlijk gebruik.Het is van belang om de ingekomen tips te registreren. Het betreft
hier elke manier waarop de tip ontvangen kan worden, schriftelijk of
mondeling, anoniem of niet. Dit geeft zicht op de manier waarop de
meeste tips worden ontvangen alsmede de betrouwbaarheid en
detaillering afgezet kan worden tegen over de manier van
ontvangst.Er wordt een registratie bijgehouden van alle ingekomen tips naar
wijze van ontvangst, detaillering en betrouwbaarheid.Alle ingekomen tips worden geregistreerd en beoordeeld op de inhoud,
detaillering en betrouwbaarheid.Het vaststellen van de diverse fraudesoorten en de categorisering
hiervan voor fraudebestrijdingdoeleinden.Het op een juiste en correcte manier vastleggen, registreren, kennis
geven en verbeteren van (persoons)gegevens.De sociale recherche beschikt over een eigen
frauderegistratiesysteem waarin gegevens over geconstateerde fraude
en de afhandeling daarvan worden geregistreerd. Deze gegevens worden
tevens doorgegeven aan het CBS ten behoeve van de
fraudestatistiek.Het bijhouden van een frauderegistratiesysteem voor alle
fraudegevallen.Het volgen van de ontwikkeling van de fraude.Het verkrijgen van een duidelijk inzicht in de hoeveelheid
informatie en tevens bij welke personen of instanties het
binnenkomt.De handhaving van een correct recidivesysteem.Ten behoeve van de Wwb-statistiek en de fraudestatistiek worden door
Sociale Zaken en het Rijk respectievelijk CBS wel gegevens verzameld
maar deze zijn nog niet voldoende combineerbaar en
relateerbaar.Fraudeurs vormen echter blijkens landelijke onderzoeken geen
doorsnede van het belanghebbendenbestand van Sociale Zaken. Het is
niet mogelijk rechtstreeks op basis van leeftijd, geslacht,
uitkeringstype, uitkeringsduur e.d. potentiële fraudeurs uit het
bestand te selecteren. Het rechtstreeks aanwijzen van risicogroepen
evenmin. Het is wel mogelijk om te zoeken naar kenmerken die in de
meeste fraudegevallen indicaties hadden kunnen opleveren van
misbruik of oneigenlijk gebruik. Deze informatie kan dan afgezet
worden tegen het belanghebbendenbestand.Frauderegistratie is onmisbaar om de ontwikkelingen in de fraude te
volgen, te registreren, op welke wijze fraude gesignaleerd en
geconstateerd wordt, risicogroepen te identificeren en het eigen
gemeentelijk fraudebeleid te toetsen.Het vaststellen van de kenmerken van risicogroepen aan de hand van
een analyse van zowel het belanghebbendenbestand als het
fraudebestaand.De resultaten van de analyse worden gebruikt voor het te voeren
fraudebeleid.Het selecteren van risicogroepen aan de hand van binnen gekomen
informatie.Het identificeren van risicogroepen welke kennelijk meer controle
behoeven.Het toetsen van het eigen gemeentelijk beleid.Het traceren van zwakke plekken binnen de eigen organisatie.Een tijdige bijstelling van procedures voor de afhandeling van
werkzaamheden welke betrekking hebben op het verstrekken en toetsen
van uitkeringen.8.MiddelenPersoneelsformatieVia het samenwerkingsverband met de gemeente Delft wordt gebruik
maakt van de inzet van sociaal rechercheurs. Zij verrichten de
werkzaamheden welke verband houden met de opsporing en controle naar
uitkeringsfraude binnen Sociale Zaken. De financiële vergoeding is
daarbij gebaseerd op een afzonderlijk op te stellen overeenkomst. De
sociaal rechercheurs zijn in dienst van de gemeente Delft.Bijlage bij Afdeling 1 FraudebestrijdingRichtlijn met betrekking tot het afhandelen van (anoniem)
ontvangen tipsEén van de belangrijkste overwegingen met betrekking tot de Wwb en
de hieruit voortvloeiende geïntensiveerde fraudebestrijding is het
feit dat voorkomen moet worden dat de belanghebbenden a-priori als
fraudeurs worden gezien door de poortwachter. In dit kader moet dan
ook zeer wel overwogen omgegaan worden met de ontvangen (anonieme)
tips.Primair is voor de goede uitvoering door de betreffende instantie
een vertrouwensrelatie nodig tussen de belanghebbende en de
klantmanager. Vanuit deze optiek moet voorkomen worden dat het onderzoek, volgend
op elke (anonieme) tip, naar het handelen van de belanghebbende deze
vertrouwensrelatie ondermijnd. Tevens dient rekening te worden
gehouden met het privacyrecht van de belanghebbende, aangezien een
onderzoek naar zijn/haar gedragingen en handelen hierop een inbreuk
maakt.Een andere reden om (anonieme) tips met de nodige omzichtigheid te
behandelen is het feit dat het eenzijdige informatie kan betreffen
vaak zonder een deugdelijke argumentatie. Dit maakt dat de verkregen
informatie zeer dubieus kan zijn. Te denken valt aan een ruzie
tussen twee personen waarvan de één een tip aan Sociale Zaken geeft
uit rancune. Een (anonieme) tip op zich is geen bewijs. Dit houdt in
dat Sociale Zaken zelf bewijs zal moeten verzamelen indien de
ontvangen informatie juist blijkt te zijn. Ontvangen tips kunnen op
zichzelf nooit een directe aanleiding zijn om de uitkering aan te
passen of te beëindigen.De handelwijze ten aanzien van (anonieme) tips is als volgt: al dan
niet anonieme tips worden getoetst op hun inhoud, gedetailleerdheid
en betrouwbaarheid door de sociaal rechercheur; de ontvangst van de
informatie wordt geregistreerd en beschreven naar inhoud,
detaillering, betrouwbaarheid en indien mogelijk naar herkomst.De gegevens van de betrokkene worden middels een administratief
dossieronderzoek gecontroleerd en met de ontvangen informatie
vergeleken. Aan de hand van het resultaat van de hierboven genoemde
handelingen wordt in overleg met de coördinator en eventueel
afdelingshoofd beslist of nader onderzoek nodig is en zo ja wie
bevoegd is het onderzoek uit te voeren, te weten de klantmanager of
de sociaal rechercheur.De zwaarte van de informatie bepaalt of er direct een onderzoek
wordt ingezet of bij de eerstvolgende heronderzoek. Niet in alle
gevallen wordt de belanghebbende direct met de ontvangen informatie
geconfronteerd, indien het aannemelijk is dat dit de bewijsvoering
zou kunnen belemmeren. Indien de ontvangen informatie geen
aanleiding geeft tot verder onderzoek of actie, wordt dit
vernietigd. Indien de ontvangen informatie voor Sociale Zaken niet van belang is
maar echter wel voor een andere instantie wordt de informatie
doorgezonden aan deze instantie. In het persoonsdossier wordt
melding gemaakt van het onderzoek.2.Heronderzoeken1.InleidingEen periodiek heronderzoek, verplicht op grond van de tot 2004
geldende Algemene bijstandswet, is er op gericht het recht op
uitkering opnieuw vast te stellen. Daarmee wordt primair het
rechtmatigheidsbeginsel gediend. Het heronderzoek wordt tevens
aangewend om de mogelijkheden van de cliënt om door arbeid
zelfstandig in het bestaan te voorzien, in beschouwing te nemen en
te beoordelen. Hiermee wordt uitvoering gegeven aan het
doelmatigheidsbeginsel en de uitstroombevordering. In de Wet werk en
bijstand (Wwb) wordt deze verplichting niet meer op deze wijze
geregeld. De gemeente is immers zelf financieel verantwoordelijk
voor de uitvoering van de wet.Gekozen is voor een heronderzoeksperiodiciteit die aansluit bij de
tot nog toe gehanteerde intervallen. De periodes zijn gerelateerd
aan de afstand tot de arbeidsmarkt, en sluiten aan bij de criteria
die worden gehanteerde bij de fase-indeling bij het Cwi. Dit deel
van het Handhavingsplan heeft niet alleen betrekking op de Wet werk
en bijstand. Ook de Wet Inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk
arbeidsongeschikte Werknemers (Ioaw) en de Wet Inkomensvoorziening
oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen
(Ioaz) zijn hierin betrokken, voorzover het de uitvoering van
heronderzoeken betreft.2.Bijzondere bijstand en heronderzoekDe verplichting uit de RAU (oud) om periodiek heronderzoek te
verrichten is ook van kracht in situaties waarin uitsluitend
periodieke bijzondere bijstand wordt verleend. In de praktijk van de
gemeente Midden-Delfland is dit niet aan de orde, omdat periodieke
bijzondere bijstand wordt toegekend voor ten hoogste 12 maanden. Na
verloop van die periode wordt de situatie opnieuw beoordeeld op
basis van een nieuwe aanvraag.3.Wijze van afdoening van een heronderzoekBij een heronderzoek wordt gebruik gemaakt van een speciaal daarvoor
bestemd inlichtingenformulier. Een heronderzoek gaat gepaard met een
persoonlijk contact. Hiervan kan alleen op basis van een individuele
afweging worden afgeweken. Een heronderzoek zonder persoonlijk
contact zal derhalve slechts incidenteel voorkomen. De cliënt wordt
uitgenodigd in het gemeentehuis van De gemeente Midden-Delfland te
verschijnen. Alleen als de belanghebbende niet in staat is dit te
doen, vindt het heronderzoek bij de cliënt thuis plaats. Als de
cliënt zonder deugdelijke reden geen gevolg geeft aan oproepen om op
een aangegeven datum en tijd te verschijnen, wordt het recht op
bijstand opgeschort. Van de opschorting wordt schriftelijk
mededeling gedaan aan de belanghebbende, vergezeld van de
uitnodiging om het verzuim binnen een bepaalde termijn te
herstellen. Als daaraan niet binnen de hersteltermijn wordt voldaan,
wordt de bijstand beëindigd.Een heronderzoek wordt voorbereid door belangrijke aandachtspunten
uit de voorafgaande periode te inventariseren. Op te bepalen punten
vindt verificatie plaats. Tevens wordt gecontroleerd of de
administratieve verwerking van de uitkering en eventuele vorderingen
correct heeft plaatsgevonden in de periode die is verstreken sinds
de aanvang van de uitkering of het vorige heronderzoek. Het
resultaat van die voorbereiding wordt betrokken bij het
heronderzoek. De bedoeling is dat een zo actueel en zo volledig
mogelijk beeld ontstaat van de uitkeringsgerechtigde en diens - voor
de bijstandsverlening relevante - omstandigheden. De bij het heronderzoek eventueel naar voren gekomen wijzigingen in
de situatie van de cliënt worden bij de registratie daarvan steeds
van een datum voorzien. Toekomstige, veelal voorzienbare wijzigingen
in (de hoogte van) de uitkering in de periode gelegen tussen twee
heronderzoeken, worden door middel van een deelonderzoek
ondervangen.4.Cliëntcategorieën en heronderzoekstermijnenVoor iedere cliënt met een periodieke uitkering is of wordt de
afstand tot de arbeidsmarkt vastgesteld. Voor de vaststelling van de
criteria is uitgegaan van de zogenaamde fase-indeling (artikel 4
Uniforme beoordeling positie werkzoekenden op de arbeidsmarkt, uit
de wettelijke Samenwerkingregeling SWI). Daarnaast is een categorie
“nvt” opgenomen, waarin onder andere opgenomen de (aanvullende)
bijstandsverlening aan personen van 65-jaar en ouder en de
periodieke bijzondere bijstandsverlening. Ook deze
bijstandsverlening is niet gericht op uitstroom en is weinig
“veranderingsgevoelig”. Ook sluit de draagkrachtvaststelling van een
jaar goed aan bij het advies om de heronderzoekstermijn op 12
maanden te stellen. In onderstaande tabel zijn deze indelingen nader
uitgewerkt.
fase 1De werkzoekende voor wie de
arbeidsmarktinstrumenten beschikbaar zijn gericht
op directe bemiddeling of terugkeer naar de
arbeidsmarkt.fase 2De werkzoekende voor wie
arbeidsmarktinstrumenten inzetbaar zijn gericht op
een zodanige verbetering van zijn kans op werk,
dat hij binnen een tijdsbestek van maximaal één
jaar als werkzoekende bemiddelbaar is op de
arbeidsmarkt.fase 3De werkzoekende voor wie
arbeidsmarktinstrumenten inzetbaar zijn gericht op
een zodanige verbetering van zijn kans op werk,
dat hij na een tijdsbestek van meer dan één jaar
als werkzoekende bemiddelbaar is op de
arbeidsmarkt. Onderscheid wordt gemaakt naar
bemiddelbaar voor tenminste enkele uren per week
op lange (3a) of zeer lange (3b) termijn.fase 4De werkzoekende die tengevolge van zware
persoonlijke (werk)belemmeringen is aangewezen op
hulp en zorg. Naar verwachting zal deze persoon
niet binnen een periode van 5 jaar kunnen worden
toegeleid tot arbeid voor 8 uren per week of meer.
Een arbeidsverplichting geldt voor deze categorie
niet.Categorie nvt:Het gaat hier om diverse soorten van
(aanvullende) bijstandsverlening, onder
andere:zak- en kleedgeld bij verblijf in
inrichtingaanvulling op Aow voor personen boven de 65-jaar
enperiodieke bijzondere bijstandsverlening.Uitstroom en activering is in deze gevallen niet
aan de orde. De gegeven omstandigheden zijn weinig
veranderingsonderhevig. Bij de bijzondere
bijstandsverlening gaat het vaak ook om een
draagkrachtvaststelling voor de duur van één
jaar.
De fase-indeling is uitgangspunt voor de heronderzoekstermijn:
* De categorie nvt betreft cliënten die geen arbeidsverplichting
hebben5.Vaststelling en vastlegging van heronderzoeksdataDe eerstvolgende heronderzoeksdatum wordt vermeld in het rapport op
basis waarvan een besluit is genomen en, indien noodzakelijk, een
beschikking is verzonden. De termijn is, zoals hiervoor is vermeld,
vastgesteld op grond van de 'fase-indeling', dat wil zeggen de
afstand tot de arbeidsmarkt. Vanaf de ingangsdatum van de uitkering vindt registratie van de
heronderzoeksdatum plaats in het agenderingssysteem van de
geautomatiseerde uitkeringenadministratie. De termijn tot de
eerstvolgende heronderzoeksdatum is eveneens gekoppeld aan de
fase-indeling. De fasering wordt per heronderzoek opnieuw
vastgesteld en indien noodzakelijk per cliënt gewijzigd in het
uitkeringssysteem. Bij ongewijzigde omstandigheden wordt de
heronderzoeksperiode verlengd met dezelfde termijn.6.DeelonderzoekBinnen de hierboven genoemde termijnen kan om meerdere redenen
tussentijds een deelonderzoek plaatsvinden, gericht op een
doelmatigheidsaspect, een rechtmatigheidsaspect of beide. Als
voorbeelden kunnen worden genoemd:1. DoelmatigheidsonderzoekIn verband met de doelmatigheid van de verlening van uitkering
liggen de accenten vooral op:a. de poortwachtersfunctieIs er direct werk te verkrijgen voor deze persoon? Is directe melding voor arbeidsinschakeling mogelijk en
gewenst?Is er een voorliggende voorziening?Zijn de voorliggende voorzieningen voldoende onderzocht en
benut?Middels onderzoek, verwijzing, bemiddeling, hulp, hand- en
spandiensten enzovoort, moet gestalte worden gegeven aan de
poortwachtersfunctie.b. de uitstroomactiviteitenHet verblijf in de uitkering moet zo kort mogelijk gehouden worden. De acties gericht op uitstroom moeten dan ook continuïteit en
adequaat handelen waarborgen.2. DoeltreffendheidsonderzoekIedere actie met betrekking tot aanvraag, heronderzoek,
maatregelonderzoek, hersteltermijnen enzovoort dient te leiden tot
het beoogde doel. Op microniveau kan de poortwachtersfunctie, het
benutten van een voorliggende voorzieningen, uitstroom, acties ter
voorkoming van een sociaal isolement of ter voorkoming van
ongewenste omstandigheden, zoals schulden, als doel worden beoogd.
In individuele gevallen waarin door de gegeven omstandigheden
vaststaat dat het beoogde doel niet middels wettelijke maatregelen
kan worden bereikt dient deze maatregel dan ook achterwege te
blijven of op andere manier vorm te worden gegeven.3. RechtmatigheidOnder een rechtmatigheidsonderzoek wordt verstaan een controle van
de gegevens die benodigd zijn om de noodzaak van (recht op) en de
omvang van algemene dan wel bijzondere bijstand dan wel uitkering
ingevolge de Ioaw/Ioaz (opnieuw) te kunnen vaststellen.Bij een rechtmatigheidsonderzoek wordt - afgezien van specifieke
aandachtspunten (zoals bijvoorbeeld de individuele
trajectbemiddeling, activering, aflossing vorderingen, verhaal
onderhoudsbijdrage, uitstroompremie) in ieder geval onderzoek gedaan
naar de volgende gegevens:a.
Identiteitsbewijs/legitimatiebewijsBij de aanvraag voor een uitkering dient een geldig
identiteitsbewijs te worden overgelegd. Hieronder wordt
verstaan:
een (geldig) paspoort,
een Europese identiteitskaart,
een toeristenkaart,
een document waarover een vreemdeling volgens de
Vreemdelingenwet moet beschikken.
Bij een heronderzoek wordt de identiteit van cliënt vastgesteld aan
de hand van het in het dossier aanwezige kopie-identiteitsbewijs en
het identiteitsbewijs dat bij heronderzoek getoond dient te
worden.b. VerblijfsstatusBij een cliënt, die niet de Nederlandse nationaliteit bezit, wordt
bij ieder onderzoek de geldigheid van een verblijfsstatus
gecontroleerd. Als verblijfsstatus worden, afhankelijk van de hiermee samenhangende
GBA-code, voor het recht op bijstandsverlening geaccepteerd:
verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd regulier (document
II),
verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd asiel (document
IV),
verblijfsvergunning voor bepaalde tijd regulier (document
I),
verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd asiel (document
III),
verblijfsvergunning voor EG-onderdaan (document
EU/EER).
Indien blijkt dat de status afwijkt van de GBA-gegevens of
anderszins de status niet duidelijk is (bijvoorbeeld bij
verlating/echtscheiding indien er sprake is van voorwaarden die
verbonden zijn aan de status) wordt de Vreemdelingendienst verzocht
de standaardverklaring op grond van de Koppelingswet te overleggen
en de gemeente te informeren indien de status wijzigt.c. Sofi-nummerAls schriftelijk bewijs van het sofi-nummer wordt geaccepteerd:
ieder schrijven van de belastingdienst waarop het sofi-nummer staat
vermeld. Een schrijven van de Informatie Beheer Groep, betreffende de
toepassing van de Wet op de studiefinanciering wordt eveneens als
bewijs van sofi-nummer geaccepteerd. Tevens wordt een geldig identiteitsbewijs waarop het sofi-nummer
staat afgedrukt als bewijs geaccepteerd. Tevens wordt een origineel document van een uitvoeringsorganisatie
sociale zekerheidswetten, waarop het sofinummer staat vermeld,
geaccepteerd.d. Adres en woonsituatieEen uittreksel bevolkingsregister (Gemeentelijke Basis Administratie
(GBA)) wordt bijgevoegd ter verificatie van adres, woonsituatie,
opgegeven bewoners en hun burgerlijke staat. Zonodig vindt onderzoek, mede in verband met het onder e. gestelde,
plaats op basis van het Besluit aanwijzing registraties gezamenlijke
huishouding en worden de desbetreffende bewijsstukken gevraagd. De GBA gegevens vermelden bij personen met een andere dan de
Nederlandse nationaliteit eveneens nationaliteit en
verblijfsstatus.e. GezinssituatieAan de hand van het uittreksel bevolkingsregister kan geverifieerd
worden wie er op het gegeven adres wonen. Aan de hand hiervan dient nagegaan te worden óf er sprake is
gedeelde lasten en in hoeverre. Dit in verband met de toepassing van
de gemeentelijke verordening Toeslagen en Verlagingen Abw).Indien van toepassing worden registraties opgevraagd ex artikel 3, 4
en 5e lid Abw.f. WoonlastenEen betalingsbewijs van de woonlasten of huurcontract dient, voor
zover van toepassing, getoond te worden. Indien er sprake is van een
eigen woning dienen alle bewijsstukken in verband met de eigen
woning en de lasten hiervan overgelegd te worden. Aktes van eigendom, hypotheek, bankafschriften en betalingsbewijzen
van de lasten.g. VermogenTeneinde het vermogen te kunnen vaststellen wordt inzage gevraagd in
de bank- en Postbankafschriften en spaarrekeningen van de cliënt (en
zijn/haar kinderen jonger dan 18 jaar). Van eventuele andere vermogensbestanddelen dienen eveneens bewijzen
overgelegd te worden. Voorbeelden: effecten, auto, caravan, eigen
woning, andere woning, woning in het buitenland. Indien nodig wordt
een kopie van de belastingaangifte gevraagd.In de gemeente Midden-Delfland is het de richtlijn, dat van iedere
bank/Postbankrekening ten minste de afschriften van de laatste 3
maanden ter inzage wordt gevraagd. Indien nodig wordt over een langere periode inzage gevraagd. Van de ingekeken afschriften worden het eerste en het laatste
afschrift in het dossier geborgen.h. InkomstenOnderzocht dient te worden of een cliënt inkomsten heeft ontvangen
naast de bijstandsuitkering. Alle gegevens met betrekking tot het inkomen dient cliënt te
overleggen. De inkomsten kunnen betrekking hebben op:
inkomsten uit arbeid;
alimentatie
andere uitkeringen;
inkomsten uit eigen bedrijf/beroep;
inkomsten uit vermogen;
onderhuur/kostganger/bijdrage inwonend werkend kind
(lastendeling in de nieuwe Abw).
Zonodig wordt de werkgever een zogenaamd Looninformatieformulier
toegezonden, waarbij gewezen wordt op de verplichting op grond van
artikel 121 Abw resp. 44/45 Ioaw/z.i. Inschrijving Centrum Werk en InkomenIndien de arbeidsverplichting is gesteld dient het inschrijfbewijs
van het CWI getoond te worden en gecontroleerd te worden op z'n
geldigheid. Ook vindt een onderzoek plaats naar de fase-indeling. Indien blijkt
dat de fase-indeling niet (meer) overeenkomt met de fase-indeling
zoals deze door de welzijnsconsulent is vastgesteld, vindt
terugkoppeling plaats naar het CWI.j. Voorliggende voorzieningenVan alle genoten of niet genoten mogelijke voorliggende
voorzieningen dient de correspondentie overgelegd te worden. Het kan hier gaan om een bericht omtrent de maximale
uitkeringstermijn ingevolge de Werkloosheidswet (WW), een afwijzing
WW of op grond van de Ziektewet of Wet
Arbeidsongeschiktheidsverzekering (Wao/Waz/Wajong) of andere volks-
of werknemersverzekeringen, eventueel aangevuld met een uitkering op
grond van de Toeslagenwet (TW). In principe dient van iedere
mogelijke voorliggende voorziening correspondentie – hetzij een
toekenningsbrief of een weigeringsbrief – overgelegd te worden. Onder de voorliggende voorzieningen wordt eveneens de
onderhoudsbijdrage bedoeld. Ook hiervan dienen de mogelijke bewijsstukken (vonnissen,
convenanten, briefwisseling advocaten, bankafschriften, bewijzen
kinderbijslag enz.) overgelegd te worden.k. ArbeidsverplichtingIndien de arbeidsverplichting is gesteld dient in een heronderzoek
tevens een onderzoek (afgezien van de eventuele incidentele
onderzoeken in verband met de individuele trajectbemiddeling) plaats
te vinden naar het al dan niet nakomen van deze verplichting. De sollicitatieopgaven op de inkomstenverklaringen sinds het
voorgaande heronderzoek dienen hierbij betrokken te worden.l. RechtmatigheidsonderzoeksformulierenMaandelijks worden de rechtmatigheidsonderzoeksformulieren doorlopen
op melding van eventuele wijzigingen, de periode waarop de
mededeling betrekking heeft, van woon- en gezinsomstandigheden,
lastendeling, arbeidsaanvaarding, inschrijving arbeidsvoorziening,
verrichten van arbeid, de genoten inkomsten, vrijwilligerswerk,
vermogensontvangsten, sollicitatie-activiteiten, verblijfsstatus,
verblijf in buitenland, mogelijke wijzigingen et cetera.m. VorderingenIn alle gevallen dient nagegaan te worden of er sprake is van een
schuld aan de gemeente. Ingeval een cliënt een schuld aan de
gemeente heeft, wordt een debiteurenonderzoek uitgevoerd. o. Andere verplichtingenIndien aan de verlening van de uitkering verplichtingen zijn
verbonden (bijvoorbeeld het instellen van een onderhoudsbijdrage, de
gemeente op de hoogte houden van een beslissing op een aanvraag van
een voorliggende voorziening, de arbeidsverplichting voor de
belanghebbenden en eventuele partner) dient het nakomen hiervan bij
een heronderzoek onderzocht te worden. Belanghebbende dient bewijzen hiervan te overleggen.Het voldoen aan de arbeidsverplichting strekt verder dan de
constatering dat al dan niet voldaan wordt aan de verplichting. De rol van de gemeente hierin is actief, stimulerend, en zonodig
sturend, waarbij gebruik wordt gemaakt van de diverse
uitstroominstrumenten.p. VerificatieAlle gegevens worden met schriftelijke bewijzen gestaafd, tenzij
individuele omstandigheden aanleiding geven dit niet te doen.
Ingeval van ontbreken van schriftelijke bewijzen wordt de reden
hiervan in de rapportage opgenomen en dient de cliënt, indien nodig,
aangeschreven te worden de gevraagde informatie alsnog te
overleggen, onder de mededeling, dat het niet voldoen aan de
gestelde voorwaarden, kan leiden tot beëindiging van de uitkering
levensonderhoud. Ingeval van een aanvraag kan besloten worden de aanvraag niet in
behandeling te nemen indien niet de benodigde informatie is
overgelegd. Bij een heronderzoek komen al deze elementen aan de orde
(doelmatigheid, doeltreffend-heid en rechtmatigheidselementen).
7.DebiteurenonderzoekDoel van een debiteurenonderzoek is na te gaan of er sprake is van
een wijziging in de financiële omstandigheden van de cliënt die
aanleiding kan geven de opgelegde betalings- en
aflossingsverplichting(en) aan te passen. De verplichting uit de RAU
tot het instellen van een debiteurenonderzoek was overigens beperkt
tot de algemene bijstand die bij het rijk wordt gedeclareerd.De RAU bood de mogelijkheid een debiteurenonderzoek achterwege te
laten als de betalings- en aflossingstermijn korter is dan vijf jaar
én de belanghebbende zijn verplichtingen nakomt. In zo'n situatie is
de gemeente niet verplicht een periodiek debiteurenonderzoek in te
stellen. Het beleid in de gemeente Midden-Delfland is er op gericht
adequaat te kunnen handelen wanneer aanpassing van de
betalingsverplichting nodig is of wanneer deze niet correct wordt
nageleefd. Hiertoe vallen alle categorieën debiteuren onder het
regime van periodieke heronderzoeken.Beleidsuitgangspunt is dat ten onrechte ontvangen uitkering wordt
teruggevorderd met dien verstande dat vanaf 1 augustus 1998 rekening
wordt gehouden met de op die datum in werking getreden verruiming
van buiten-invorderingstelling van vorderingen ingevolge de Wet
herziening debiteuren.Vanaf 1 juli 1997 levert een besluit tot terugvordering een
executoriale titel op, die met toepassing van het Wetboek van
Burgerlijke Rechtsvordering ten uitvoer kan worden gelegd. Dit geldt
overigens alleen voor besluiten die betrekking hebben op vorderingen
ontstaan na die datum. Wanneer een terugbetalingsregeling niet of in
onvoldoende mate wordt nagekomen, wordt de betreffende debiteur
aangemaand dat alsnog te doen. Wordt aan een (herhaalde) aanmaning
geen gevolg gegeven, dan volgt zo nodig incasso of beslag. Wanneer
een betalingsregeling naar aanleiding van een besluit genomen vóór 1
juli 1997, ook na herhaalde aanmaningen, niet wordt nagekomen, dan
dient dit via een gerechtelijke procedure te worden afgedwongen (de
vordering wordt vastgelegd bij de kantonrechter).De volgende debiteurenonderzoeken zijn mogelijk:
vorderingen welke zijn vastgelegd bij de kantonrechter;
vorderingen inzake leenbijstand;
vorderingen welke (nog) niet zijn vastgelegd bij de
kantonrechter; hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen
vorderingen:
ontstaan voor 1 juli 1997, waarbij de betalingsverplichting
wordt nageleefd;
ontstaan voor 1 juli 1997, waarbij de betalingsverplichting
nog moet worden vastgesteld danwel niet correct wordt
nageleefd en die eventueel moeten worden vastgelegd;
ontstaan na 1 juli 1997, waarbij de betalingsverplichting
nog moet worden vastgesteld, of niet correct wordt
nageleefd;
ontstaan na 1 juli 1997, waarbij de betalingsverplichting
correct wordt nageleefd.
8.Heronderzoek en deelonderzoek bij onderhoudsplichtigenDoel van het heronderzoek bij onderhoudsplichtigen is na te gaan of
er zich in de persoonlijke en financiële omstandigheden van de
onderhoudsplichtige zodanige wijzigingen hebben voorgedaan, dat er
aanleiding is alsnog tot het vaststellen van een verhaalsbijdrage
over te gaan, danwel een eerder opgelegde verhaalsbijdrage te
wijzigen. Ervaring wijst uit dat de onderhoudsplichtigen globaal in
twee groepen zijn te onderscheiden.Bij onderhoudsplichtigen uit deze categorie worden binnen een
tijdsbestek van 24 maanden geen relevante wijzigingen in de
persoonlijke en/of financiële situatie verwacht.Kenmerken voor een stabiele situatie zijn onder andere:
vast salaris zonder wisselende emolumenten;
geen schulden;
aflossing op schulden langer dan 36 maanden;
in de eerste drie jaar worden geen wijzigingen in de leef-
of gezinssituatie van de bijstandscliënt verwacht, waardoor
de van toepassing zijnde norm en/of toeslag kan
veranderen;
in de eerste twee jaar worden geen wijzigingen in de
gezinssituatie van de onderhoudsplichtige verwacht, waardoor
het van toepassing zijnde bedrag voor levensonderhoud en het
voor verhaal beschikbare percentage van de draagkrachtruimte
kan veranderen.
Bij onderhoudsplichtigen uit deze categorie worden binnen een
tijdsbestek van 24 maanden wijzigingen in hun persoonlijke en/of
financiële situatie verwacht, die van invloed zijn op de hoogte van
een op te leggen of reeds opgelegde verhaalsbijdrage. Kenmerken van
een niet-stabiele situatie zijn onder andere:
onbekend adres en onbekende persoonlijke en/of financiële
gegevens van de onderhoudsplichtige;
onregelmatig inkomen (van bijvoorbeeld zelfstandigen,
oproep- en uitzendkrachten, seizoenarbeiders, structurele
doch sterk in omvang wisselende inkomsten uit
overwerk);
er is sprake van een procedure in verband met verkrijging of
behoud van een sociale zekerheidsuitkering;
de onderhoudsplichtige heeft na verlating van/door de
ex-partner nog niet de beschikking over zelfstandige
woonruimte.
In het geval van een stabiele situatie wordt een heronderzoek
eenmaal per 24 maanden verricht. Wordt een niet-stabiele situatie
aangenomen, dan wordt een heronderzoek verricht al naar gelang de
wijziging die wordt verwacht, doch minstens eenmaal per 24
maanden.Bovendien kan in alle gevallen een deelonderzoek op specifieke
onderdelen worden verricht, indien de omstandigheden daartoe
aanleiding geven en indien dat vóór het periodieke heronderzoek
noodzakelijk wordt geacht. Hiervan kan onder meer sprake zijn wanneer:
er een wijziging wordt verwacht in de persoonlijke en/of
financiële omstandigheden van de bijstandscliënt, waardoor
de van toepassing zijnde norm en/of toeslag kan veranderen
(voor zover die wijzigingen naar verwachting gevolgen hebben
voor de onderhoudsplicht en/of hoogte van het vastgestelde
of nog vast te stellen verhaalsbedrag);
er een wijziging wordt verwacht in de leef- of
gezinssituatie van de onderhoudsplichtige, waardoor het van
toepassing zijnde bedrag voor levensonderhoud en het voor
verhaal beschikbare percentage van de draagkrachtruimte kan
veranderen;
schulden, waarmee in de draagkrachtberekening rekening is
gehouden, bij een regelmatig aflossingspatroon binnen 36
maanden afgelost kunnen zijn;
de maximale termijn van verhaal binnen 24 maanden wordt
bereikt;
de rechterlijke uitspraken met betrekking tot echtscheiding,
voogdij en/of alimentatie moeten worden opgevraagd;
er tijdelijk is afgezien van verhaal op grond van dringende
redenen;
de onderhoudsplichtige de lasten van de voormalige
echtelijke woning nog voor zijn rekening neemt;
er al dan niet tijdelijk rekening is gehouden met een
extreem hoge huur.
Er wordt géén heronderzoek verricht als het gaat om een vordering
waarvan de betalings- en aflossingstermijnen een periode van vijf
jaar, te rekenen vanaf de eerste dag van de maand waarin de eerste
aflossingstermijn voldaan moet zijn, niet wordt overschreden
(artikel 4, vierde lid, Rau 1996). Het betalingsverloop wordt in die
gevallen bewaakt door middel van een deelonderzoek en de
aanmaningsprocedures.9.Categorieën vorderingen en heronderzoekstermijnenVoor zover ze onder het RAU-regime vielen, zijn de volgende
categorieën en daaraan verbonden heronderzoekstermijnen te
onderscheiden (vorderingen inzake leenbijstand zijn hierin dus niet
opgenomen).
CategorietermijnVordering die bij correct naleven van de
terugbetalingsverplichting een looptijd heeft van
minder dan vijf jaarGeenVordering op een cliënt bij wie de
aannemelijkheid is vastgesteld dat het inkomen
niet in bijzondere mate zal wijzigen, ongeacht de
looptijd van de vordering24 maanden Vordering die een looptijd heeft van minder dan
vijf jaar, maar waarbij niet correct aan de
terugbetalingsverplichting is voldaan24 maandenVordering die bij correct naleven van de
terugbetalingsverplichting een looptijd heeft van
meer dan vijf jaar24 maandenVordering op grond van het Besluit
bijstandsverlening zelfstandigen12 maandenVordering waarvoor nog geen
terugbetalingsregeling is getroffen24 maandenVordering op onderhoudsplichtige in stabiele
situatie24 maandenVordering op onderhoudsplichtige in niet
stabiele situatieAfhankelijk van de te verwachten wijzigingen,
maar tenminste één keer per 24 maanden
Bijlage bij Afdeling 2 HeronderzoekenBegripsbepaling/ afbakening heronderzoeken:De uit te voeren onderzoeken zijn te onderscheiden in:
entree-onderzoeken
heronderzoeken
onderzoeken naar aanleiding van de
inkomstenverklaringen
overige onderzoeken (hierna te noemen
vervolgonderzoeken)
heronderzoeken bijzondere bijstandsverlening
beëindigingsonderzoeken
debiteurenonderzoeken
Hieronder wordt het onderzoek verstaan dat wordt verricht naar
aanleiding van de indiening van een aanvraag om uitkering. Indien
duidelijk is dat de persoon voor de voorziening in het bestaan
aangewezen is op arbeid in loondienst, dan wordt in eerste instantie
bezien in hoeverre er direct werk beschikbaar is. Indien mogelijk
vindt directe verwijzing naar een uitzendbureau plaats. Instroom van
jongeren tot 23-jaar en/of schoolverlaters is in principe volstrekt
ongewenst. In voorkomende gevallen vindt verwijzing naar
uitzendbureaus, vacaturebank of Wiw plaats. In de toelichting op het RAU 1996 werd als doel van een heronderzoek
genoemd: "Het uitvoerings- en handhavingsproces van de
respectievelijke wetten te ondersteunen en daarmee de rechtmatigheid
te vergroten, bovendien de minister in staat te stellen adequaat
verantwoording af te leggen over het krachtens de Abw, de Ioaw en de
Ioaz gevoerde beleid en over de daarop betrekking hebbende uitgaven
en inkomsten".Als criteria voor de optimale invulling van het heronderzoek werd
reeds in het BVVU opgemerkt dat: "In ieder geval wordt aan de
volgende criteria recht gedaan:
in het heronderzoek moet een mondeling contact met de cliënt
zijn inbegrepen.
het heronderzoek dient aan te sluiten bij het eerste
onderzoek of het vorige heronderzoek, de gegevens over de
tussenliggende periode die ondermeer zijn opgenomen in de
ingevulde inkomstenverklaringen worden uiteraard in het
heronderzoek betrokken;
de resultaten van het mondelinge contact, de gegevens die in
het heronderzoek zijn gebleken en de stukken met betrekking
tot de verificatie moeten in het dossier worden opgenomen
evenals de gemaakte afspraken met de cliënt;
tijdens het heronderzoek moet uitdrukkelijk aandacht worden
besteed aan de inspanningen van de cliënt t.a.v. de
arbeidsmarkt."
Het RAU 1996 werd hieraan nog toegevoegd "dat met een adequaat
controlespoor een kwaliteitseis aan de uitvoering wordt gesteld,
waarmede een waarborg wordt beoogd voor een rechtmatige
wetsuitvoering en rechtmatig verstrekte uitkeringen”.Een onderzoek dat aan deze criteria voldoet wordt onderstaand als
heronderzoek aangemerkt. Overigens voldoen de heronderzoeken in de
gemeente Midden-Delfland ruimschoots aan deze norm. De uitvoering van deze heronderzoeken dient steeds binnen acht
maanden plaats te vinden (in de uitvoeringspraktijk is dit 6 maanden
met een uitloop naar 8 maanden). Dit om overschrijdingen te kunnen
ondervangen).Over dit onderwerp stelde het BVVU reeds: "Niet alleen de
verificatie van gegevens omtrent het vaststellen van het recht op
uitkering is van essentieel belang, evenzo het continueren van het
recht op uitkering mag niet buiten beschouwing gelaten worden. Het
is van essentieel belang, dat met grote regelmaat wordt nagegaan of
het recht op uitkering kan worden gecontinueerd. Hiervoor dient het
rechtmatigheidsonderzoeksformulier, dat door de cliënt ingevuld en
ondertekend, te worden ingeleverd. Daarin moet niet alleen worden
gevraagd naar de genoten inkomsten, maar ook naar andere
omstandigheden die van belang zijn voor het al dan niet gewijzigd
voortzetten van de uitkering, daaronder begrepen de verrichte
sollicitatieactiviteiten en andere activiteiten die zijn gericht op
de (her)intreding in het arbeidsproces." Deze onderzoeken worden
maandelijks uitgevoerd.Een vervolgonderzoek - in de gemeente Midden-Delfland veelal
incidenteel heronderzoek genoemd - is bedoeld als aanvulling op het
heronderzoek, om specifieke aandacht aan een bepaald onderwerp te
besteden. Als voorbeelden zijn te noemen: nader onderzoek vermogen /
boedelscheiding, woonkostentoeslag, uitstroom, fraude, voorliggende
voorzieningen, inkomstenonderzoek, verblijf in het buitenland enz.
Deze onderzoeken kunnen niet aangemerkt worden als een heronderzoek
zoals bedoeld in de RAU 1996. Naast deze onderzoeken zullen de
heronderzoeken moeten plaatsvinden.Op grond van de gemeentelijke richtlijn dient telkens voor de
periode van 12 maanden de draagkracht vastgesteld te worden. Om die
reden dient er eens per 12 maanden een onderzoek ingesteld te worden
naar de financiële omstandigheden van die cliënt. Het is derhalve
doelmatig om het heronderzoek voor deze cliënten bij het
draagkrachtjaar te laten aansluiten. Overigens, in veel gevallen
vinden tussentijds al meerdere onderzoeken plaats in verband met
nieuwe aanvragen om bijzondere bijstand. Deze onderzoeken kunnen het
heronderzoek echter niet vervangen, omdat bij tussentijdse aanvragen
het lopende draagkrachtjaar nog van toepassing is. Tenzij er een
aanmerkelijke wijziging in inkomen/vermogen of persoonlijke
omstandigheden heeft plaatsgevonden en er derhalve aanleiding is de
draagkracht te herzien. Ook deze heronderzoeken dienen steeds binnen
acht maanden plaats te vinden. Het is echter doelmatiger deze
heronderzoeken eens per 12 maanden te verrichten.Bij of na beëindiging van een uitkering wordt binnen 6 maanden een
onderzoek ingesteld en vindt besluitvorming plaats met betrekking
tot de wederzijdse verplichtingen: verificatie werkaanvaarding,
eventuele vaststelling van teveel betaalde bijstand of bepaling van
de verplichtingen in verband met nog openstaande vorderingen. In
artikel 3 van het RAU 1996 werd deze onderzoekstermijn eveneens
bepaald op 6 maanden. Er is geen behoefte hierin een wijziging aan
te brengen.Dit soort onderzoek spreekt voor zich. Het gaat altijd om een
vordering of verhaalsactie. In artikel 4 van het RAU 1996 is deze
onderzoekstermijn bepaald op 12 maanden, tenzij hiervan in een
heronderzoeksplan wordt afgeweken. Het debiteurenbeleid is sinds
jaren “strak” geregeld. De praktijk leert echter dat er na een
periode van 12 maanden een nieuwe periode zonder wijzigingen wordt
voorgesteld. Bij deze vorderingen kan de termijn worden verlengd tot
24 maanden, hetgeen middels dit plan wordt gerealiseerd.