CVDR143499_1LANDSBESLUIT, HOUDENDE ALGEMENE MAATREGELEN, ter uitvoering van artikel 11, derde lid, van de Landsverordening funderend onderwijsnlregelingSint Maarten2010-05-20Sint MaartenSint MaartenA.B. 2013, GT no. 819Landsbesluit kerndoelen funderend onderwijsLandsverordening funderend onderwijs, artikel 11regeringonderwijs2013-04-05De tekst in dit document is vrij van auteursrecht en
databankrecht2010-10-10Geconsolideerde tekst (GT)onbekendGeenDe oorspronkelijke regeling is ondertekend op 21 januari 2009, gepubliceerd in P.B. 2009, no. 8, en in werking getreden op 7 februari 2009, met terugwerkende kracht tot en met 1 augustus 2002.Zie www.overheid.nl voor de historie van deze regeling vóór 10-10-10 via lokale regelingen en uitgebreid zoeken, onder v.m. Nederlandse Antillen, met als zoekdatum 09-10-2010.LANDSBESLUIT, HOUDENDE ALGEMENE MAATREGELEN, ter uitvoering van artikel 11, derde lid, van de Landsverordening funderend onderwijs1De kerndoelen voor de educatiegebieden, genoemd in artikel 11, eerste lid, van de Landsverordening funderend onderwijs, worden vastgesteld als aangegeven in de bij dit landsbesluit behorende bijlage.2[regelt de inwerkingtreding]3Dit landsbesluit kan worden aangehaald als: Landsbesluit kerndoelen funderend onderwijs.Overzicht Kerndoelen Algemene mensvormingKerndoel 1De leerling begrijpt en implementeert de principes van de vijf basiswaarden en leeft de normen na.Waarde: waarheidWaarde: liefdeWaarde: vredeWaarde: juist gedragWaarde: geweldloosheid Kerndoel 2De leerling toont begrip en respect voor culturen, gewoonten en rituelen.Educatiegebied: Algemene mensvormingKerndoel 1. De leerling begrijpt de principes van de vijf basiswaarden, waarheid, liefde, vrede, juist gedrag, geweldloosheid en leeft de normen naWaarde: Waarheid
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)weet en begrijpt wat de beginselen zijn van waarheidgeeft samenhangende en eerlijke antwoorden gebaseerd op de waarheidweet gewenst en ongewenst gedrag te onderscheidenkan het onderscheid tussen goed en kwaad / gewenst en ongewenst aangeven.begrijpt dat eerlijkheid het langst duurtkan situaties aangeven waarin eerlijkheid de sleutel is voor de oplossingbegrijpt de basisprincipes van waarheidkan argumenten analyseren op hun waarheidsgehalteCyclus 2(tussendoelen)begrijpt dat elke individu verantwoordelijk is om de waarde van de waarheid in eer te houdenvraagt: " Hoe weet je dat” in de juiste situaties.begrijpt dat normen worden vastgesteld door de gemeenschap door middel van ervaring en traditiekan normen en regels opnoemen die vastgesteld zijn door de school of de gemeenschap en kan de waarde aangeven van elke regelweet hoe je de principes van waarheid met zelfverzekerdheid moet toepassenmaakt keuzes tussen waarheid (onderzoek) en onwaarheid /leugenbegrijpt de basisprincipes van waarheidpast de basisprincipes van waarheid toe analyseert alles dat wordt geproefd, gezien, gehoord, geroken, aangeraakt om zeker te zijn van de waarheid
Educatiegebied: Algemene mensvormingKerndoel 1.De leerling begrijpt de principes van de vijf basiswaarden, waarheid, liefde, vrede, juist gedrag, geweldloosheid en leeft de normen naWaarde: LiefdeSub-waarden: Vriendschap, oprechtheid, tolerantie, vriendelijkheid, medeleven
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)weet wat het betekent om vriendelijk te zijnonderscheidt vriendelijke daden van anderenbegrijpt en ervaart dat (ware) vriendschap geluk brengtgedraagt zich als een vriendelijke persoonbegrijpt de basisprincipes van vriendelijkheidpast de basisprincipes toe van vriendelijkheidCyclus 2(tussendoelen)begrijpt de basisprincipes van vriendelijkheidpast de basisprincipes toe van vriendelijk zijn en laat blijken een vriendelijke persoon te zijn.reageert op " Hoe voel jij je?" wanneer vriendelijkheid wordt getoond en beschrijft gevoelens van tevredenheid wanneer vriendelijkheid wordt getoondbegrijpt en ervaart dat ware vriendschap geluk brengt.
Educatiegebied: Algemene mensvormingKerndoel 1. De leerling begrijpt de principes van de vijf basiswaarden, waarheid, liefde, vrede, juist gedrag, geweldloosheid en leeft de normen naWaarde: LiefdeSub-waarden: Vriendschap, oprechtheid, tolerantie, vriendelijkheid, medeleven
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)begrijpt de basisprincipes van vriendschapbeschrijft het belang van vriendschap en past de basisprincipes van vriendschap toegeeft aan hoe de waarde van vriendschap wordt toegepast en onderscheidt manieren waarop vriendschap thuis kan worden toegepastomschrijft de waarde van vriendschapweet verhalen na te vertellen waarin loyaliteit tussen vrienden op school en in de gemeenschap tot uiting komttoont oprechtheid en eerlijkheid en maakt onderscheid tussen informatie waar oprechtheid en eerlijkheid uit blijkenherkent de waarde van oprechtheid, toont oprecht gedrag en uit de gevoelens die ermee gepaard gaanvergeeft anderen en vraagt de ander om vergevinggeeft uiting aan gevoelens van blijdschap en geluk met vrienden, ouders enz.
Educatiegebied: Algemene mensvormingKerndoel 1. De leerling begrijpt de principes van de vijf basiswaarden, waarheid, liefde, vrede, juist gedrag, geweldloosheid en leeft de normen naWaarde: LiefdeSub-waarden: Vriendschap, oprechtheid, tolerantie, vriendelijkheid, medeleven
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 2(tussendoelen)begrijpt de basisprincipes van vriendschap onderscheidt vriendschap van vriendelijkheidkan de waarden van vriendelijkheid noemenpast de basisprincipes van vriendschap toe en gaat vriendelijk om met anderenvergeeft anderen en vraagt de ander om vergevinggeeft uiting aan gevoelens van blijdschap en geluk met vrienden, ouders enzvertelt eigen en andere verhalen waaruit oprechtheid tussen mensen blijkt en houdt een dagboek bij waarin ervaringen staan die gebaseerd zijn op oprechtheid
Educatiegebied: Algemene mensvormingKerndoel 1. De leerling begrijpt de principes van de vijf basiswaarden, waarheid, liefde, vrede, juist gedrag, geweldloosheid en leeft de normen na.Waarde: LiefdeSub-waarden: Vriendschap, oprechtheid, tolerantie, vriendelijkheid, medeleven
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)begrijpt de basisprincipes van tolerantielegt uit hoe tolerantie helpt bij het ontwikkelen van positieve houding en past basisprincipes toe van tolerantiebegrijpt dat mensen fouten makenonderkent eigen fouten en die van anderenherkent verschillende manieren van verdriet en medelevenwerkt aan andermans bewustwording en tolerantie van andermans cultuur, religie en klassenkan vriendelijke daden omschrijvenis vriendelijk in zijn / haar optredenCyclus 2(tussendoelen)begrijpt de basisprincipes van tolerantielegt uit hoe tolerantie helpt bij het ontwikkelen van positieve houding en past basisprincipes toe van tolerantiebegrijpt dat elk persoon zijn sterke kanten heeft en zijn zwakhedentoont respect en tolerantie ten opzichte van anderen en legt observaties betreffende tolerantie vastkent de gevoelens van anderen met betrekking tot tolerantiereageert op de vraag: "Hoe voel jij je?" als vriendelijkheid wordt getoond.onderkent de sterke kanten en zwakheden van anderen en behandelt ze toch als gelijken.ontwikkelt bewustzijn en tolerantie voor andermans cultuur, religie en klassegeeft uitdrukking aan gevoelens van vriendelijkheid in woorden en daden
Educatiegebied: Algemene mensvormingKerndoel 1. De leerling begrijpt de principes van de vijf basiswaarden, waarheid, liefde, vrede, juist gedrag, geweldloosheid en leeft de normen naWaarde: LiefdeSub-waarden: Vriendschap, oprechtheid, tolerantie, vriendelijkheid, medeleven
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)begrijpt wat verdriet betekentvertelt eigen verhalen waaruit gevoelens van verdriet sprekenbegrijpt wat medeleven en vriendelijkheid betekenenontwikkelt medelevende en vriendelijke gevoelens en kan medeleven en vriendelijkheid beschrijven en onderscheidenbegrijpt de verschillende vormen van verdriet en sympathievertelt eigen verhalen waaruit medeleven blijkt en beschrijft hoe het toepassen van de waarde van medeleven zijn / haar persoonlijkheid vormtkan ervaringen noemen waaruit verdriet en medeleven blijkenCyclus 2(tussendoelen)kent de basiswaarden van verdriet en medeleven beschrijft hoe het toepassen van de waarden van medeleven zijn/haar persoonlijkheid vormtvertelt eigen en andere verhalen waaruit medeleven blijktontwikkelt een bewustzijn van medelevenanalyseert verschillende soorten medeleven en verdrietonderscheidt de verschillende vormen van verdriet en medeleven
Educatiegebied: Algemene mensvormingKerndoel 1. De leerling begrijpt de principes van de vijf basiswaarden, waarheid, liefde, vrede, juist gedrag, geweldloosheid en leeft de normen naWaarde: Vrede
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)weet dat geluk niet alleen ervaren kan worden in situaties, maar ook in gedachtenpast geduld en zelfdiscipline toe om een doel te bereidentoont aan dat geduld problemen oplost en een deugd isweet uiting te geven aan zijn / haar tevredenheid met wat hij/zij heeftverbindt geluk met situaties, gedachten en dromenbegrijpt de basisprincipes van vredeuit goede gevoelens over zichzelfbespreekt wat rekening houden met anderen voor hem/haar betekent en houdt rekening met de gevoelens van anderen om een positieve houding te bewarenbespreekt ervaringen van vriendelijkheid en geestelijke rust die dit met zich meebrengt en laat zien dat een goed mens zijn innerlijke vrede geeft aan jezelf
Educatiegebied: Algemene mensvormingKerndoel 1. De leerling begrijpt de principes van de vijf basiswaarden, waarheid, liefde, vrede, juist gedrag, geweldloosheid en leeft de normen naWaarde: Vrede
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 2(tussendoelen)weet dat het geluk meer betekent wat je voelt dan wat je denktanalyseert gevoelens van geluk en blijdschapweet dat je tevreden moet zijn met wat je bent en niet met wat je hebtbespreekt dingen die je rijk maken behalve geldbegrijpt dat de kwaliteiten van eerlijkheid je gevoel van eigenwaarde vergrootherkent eerlijke handelingen die door anderen worden verricht zowel in verhalen als ook over zichzelf in het dagelijkse levenkent de principes van juist gedrag om goede gewoonten te bewerkstelligenkan uitleggen hoe juist gedrag kan helpen in de ontwikkeling van permanente levensgewoontenbegrijpt de basisprincipes van vredepast de basisprincipes van vrede toe om zich gelukkig en blij te voelen
Educatiegebied: Algemene mensvormingKerndoel 1. De leerling begrijpt de principes van de vijf basiswaarden, waarheid, liefde, vrede, juist gedrag, geweldloosheid en leeft de normen naWaarde: Goed gedrag
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)begrijpt hoe hij/zij eigenwaarde kan verwezenlijkenontwikkelt een visie van zichzelf en handelt ernaarweet dat schoonheid van hart en geest belangrijk is voor het leven kan verschillen uitleggen tussen goede en kwade gevoelensbegrijpt waarom het nodig is om het milieu te waarderen en te respecterentoont respect voor het milieu en handelt ernaarbegrijpt waarom er geen vuile taal moet worden gebruiktkiest zijn/haar woorden en gebruikt een juist taalgebruik in communicatie met anderenhelpt met taken thuis en op school en vervult eenvoudige taken en verantwoordelijkheden thuis en op schoolbegrijpt de voordelen van erkentelijk zijngeeft uiting aan gevoelens van waardering voor anderen en voor zichzelfbegrijpt wat opoffering betekent en de basisprincipes van juist gedragdoet opofferingen en uit de gevoelens hierovergedraagt zich voorbeeldig
Educatiegebied: Algemene mensvormingKerndoel 1. De leerling begrijpt de principes van de vijf basiswaarden, waarheid, liefde, vrede, juist gedrag, geweldloosheid en leeft de normen naWaarde: Juist gedrag
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 2(tussendoelen)begrijpt wat opoffering betekent en het basisprincipe van juist gedragdoet opofferingen om doelen te bereiken en geeft uiting aan de gevoelens van deze opofferingbegrijpt dat mensen zich opofferingen getroostenanalyseert opofferingen die anderen doenbegrijpt waarom hij/zij geen vuile taal moet gebruikengebruikt correcte taalbegrijpt hoe doelen te stellen in het leven helpt met taken thuis en op school en vervult taken en verantwoordelijkheden thuis en op schoolaccepteert verantwoordelijkheden voor gevolgen van zijn/haar gedrag met betrekking tot levenswaarden en mensenrechtenbegrijpt waarom het nodig is om waardering en respect te hebben voor de omgevingmaakt waarde keuzes met betrekking tot het milieumaakt keuzes gericht op dienstverlening en verdedigt het recht van anderen
Educatiegebied: Algemene mensvormingKerndoel 1. De leerling begrijpt de principes van de vijf basiswaarden, waarheid, liefde, vrede, juist gedrag, geweldloosheid en leeft de normen naWaarde: Geweldloosheid
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)kent eenvoudige regelserkent de waarde achter elke regel en handelt ernaarbegrijpt de basisprincipes van geweldloosheidervaart bevrediging in het oplossen van problemen en zoekt oplossingen voor problemen [door rollenspel]vertelt hoe hij/zij de medemens, de natuur en de Schepper ervaart in verschillende facetten van het dagelijkse leven; aanschouwt en ervaart de scheppingtoont karakter: past basisprincipes van geweldloosheid toe in zijn/haar gedragCyclus 2(tussendoelen)weet dat woorden, daden en gedachten de omgeving kunnen beïnvloedenomschrijft de woorden, daden en gedachten die de omgeving kunnen beïnvloedenbegrijpt de basisprincipes van geweldloosheidonderscheidt verschillen en overeenkomsten tussen mensentoont kwaliteiten van goed moreel gedrag en uitmuntende menselijke eigenschappenpast de principes van geweldloosheid toe in relatie tot anderenbespreekt kwesties als broederschap, klasse, ras, geslacht en nationaliteit
Educatiegebied: Algemene mensvormingKerndoel 2. De leerling toont begrip en respect voor culturen, gewoontes en rituelen
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)kent verhalen over moraal en helden waaruit de verschillende waarden naar voren komenwaardeert en dramatiseert verhalen over helden en verhalen met een moraal waaruit de verschillende waarden sprekenomschrijft het belang van kerken voor ouders, kinderen en de gemeenschapleest scheppingsverhalen uit de verschillende Heilige Boeken en bespreekt dezebeschrijft de eigenschappen van een liefdevol gezin en geeft aan waarom mensen religieuze feestdagen vierenanalyseert de geëigende rollen en sociale verantwoordelijkheden als lid van een gezin/schoolvertelt hoe respect getoond kan worden voor familieverhalen, overtuigingen en traditieCyclus 2(tussendoelen)begrijpt dat hij/zij deel is van een schepping en een missie heeft te volbrengenvertelt eigen verhalen die getuigen van liefde voor de scheppingtoont respect voor familiegeschiedenis, overtuigingen en tradities van anderenkent de scheppingsverhalen van de verschillende geloofsovertuigingenkan scheppingsverhalen van de verschillende geloofsovertuigingen vergelijken
Proces kerndoelenDe leerling:begrijpt zijn/haar eigen waarden als mens binnen de creatiebegrijpt en volbrengt zijn/haar missie in het levenbegrijpt dat hij/zij bewust voor waarden kiest, die hem/haar richting geven in alle fasen van het leven.ontwikkelt zijn/haar eigen visie met respect voor de levensvisie van anderenbegrijpt verantwoordelijkheid te dragen voor de gevolgen van zijn/haar daden ten opzichte van het menselijke leven, de menselijke waardigheden en menselijke rechtenblinkt uit in moreel gedragDe Domeinen van Cultureel Artistieke VormingDe kerndoelen van het educatiegebied Cultureel Artistieke Vorming zijn ondergebracht in vijf verschillende domeinen. Domein A is vakoverstijgend en houdt zich bezig met Oriëntatie op Kunst en Cultuur. Het tweede tot en met het vijfde domein krijgen hun invulling vanuit de disciplines Muziek, Drama, Beeldende Vorming en Dans en Beweging. Binnen elk domein is er een onderscheid gemaakt tussen productief en reflectief.De verschillende domeinen mogen niet los van elkaar gezien worden. De lessen Cultureel Artistieke Vorming zullen in het algemeen elementen uit alle domeinen in zich hebben. De structuur van het educatiegebied Cultureel Artistieke Vorming ziet er als volgt uit:
domein A Oriëntatie op Kunst en Cultuur
Domeinen B t/m EDomein BDomein CDomein DDomein EMuziekDramaBeeldende VormingDans en BewegingUitvoerenVormgevenVormgevenLuisterenBeschouwenBeschouwen
IntegratieDe wereld die ons omringt is universeel. Alles om ons heen heeft een relatie met elkaar. Het ligt dan ook voor de hand om de leerstof zoveel mogelijk geïntegreerd aan te bieden. Daarom is gekozen voor een thematische aanpak.De thema’s van het educatiegebied Cultureel Artistieke Vorming zijn ontleend aan de leerling en zijn of haar belevingswereld. Voorbeelden van zulke thema’s zijn: voeding, dieren, woonomgeving, reizen, vriendschap, pesten, Carnaval, oogstfeest, toerisme. Het domein "Oriëntatie op kunst en cultuur" loopt als een rode lijn door de thema’s heen. Vanuit de disciplines Muziek, Drama, Beeldende Vorming en Dans en Beweging, wordt een evenwichtige invulling gegeven. Richtlijn blijft dat aan het einde van elke cyclus dat de tussendoelen voor alle domeinen bereikt zijn. Een jaarprogramma voor een leerjaar in cyclus 1, 2 of 3 kan er als volgt uit zien.
Domein ADomein BDomein CDomein DDomein EOriëntatie op kunst en cultuurMuziekDramaBeeldende VormingDans en BewegingThema’sProductiefReflectiefProductiefReflectiefProductiefReflectiefProductiefReflectiefThema 1Thema 2Thema 3Thema 4Thema …..enz.
Overzicht Kerndoelen CAVOriëntatie op Kunst en CultuurKerndoel 1De leerling heeft kennis van en waardering voor het culturele erfgoed, voelt zich actief betrokken in de eigen cultuur en kan elementen hieruit verwerken op een creatieve manier.Kerndoel 2De leerling kan uitgaande van thema’s uit de eigen cultuur in beeld, taal, drama, dans en muziek vormgeven aan de eigen verbeelding, gedachten en emoties.Kerndoel 3De leerling heeft kennis van en waardering voor kunst, volkskunst en kunstenaars, zowel lokaal, regionaal als mondiaal.MuziekKerndoel 4De leerling kan een gevarieerd repertoire uit de eigen, regionale- en mondiale cultuur met of zonder gebruikmaking van notatie in groepsverband zingen.Kerndoel 5De leerling kan een eenvoudig traditioneel, populair en eigentijds repertoire spelen op muziekinstrumenten met of /en zonder notatie.Kerndoel 6 De leerling kan exploreren, improviseren, en componeren naar aanleiding van geluiden, ritme, verhaal, sfeer en stemming in de muziek.Kerndoel 7De leerling kan de vorm, betekenis en functie van verschillende muziek onderscheiden.Kerndoel 8De leerling kan muziek typeren naar geografische ligging en/of culturele herkomst.Kerndoel 9De leerling kan muzikale tegenstellingen en elementen uitbeelden in beweging.Kerndoel 10De leerling kan het verloop van een muziekstuk of een lied meelezen met het notenschrift of met andere notatievormen.Kerndoel 11De leerling heeft inzicht in de relatie tussen muziek, historie en cultuur.Kerndoel 12De leerling kan muziek evalueren.DramaKerndoel 13De leerling kan gebruik maken van stem, taal, houding, beweging en mimiek om zowel afzonderlijk als in samenhang zijn gevoelens, ervaringen en ideeën in spel vorm te geven.Kerndoel 14De leerling kan al improviserend een spel spelen op basis van informatie over situatie en/of verhaalelementen, rollen, motieven en handelingen.Kerndoel 15De leerling kan tijdens het spelen zijn aandacht gericht houden op zichzelf, zijn rol, de medespelers, de uit te beelden situatie, het speelvlak en de toeschouwers en zo toewerken naar de afronding van de situatie.Kerndoel 16De leerling kan uitgaande van beelden, ervaringen, gevoelens, muziek, situaties, teksten, verhalen en gedichten voordragen/spelen door middel van stem, mimiek en/of handelingenKerndoel 17De leerling kan op eenvoudige wijze gebruik maken van decor, rekwisieten, kleding, schmink, muziekinstrumenten en geluidsapparatuur.Kerndoel 18De leerling kan zijn aandacht richten op het speelvlak, de spelers, de spelsituatie/ inhoud en na afloop van het spel: terugkijken naar het eigen spel, zijn beleving/gevoelens en ideeën hierbij verwoorden.blijk geven van zijn waardering voor de medespelers relaties leggen tussen de verbeelde werkelijkheid en de dagelijkse werkelijkheidKerndoel 19De leerling kan al of niet volgens van te voren gegeven punten reflecteren op de dramatische vormgevingin hun eigen spelhet spel van de medeleerlingenhet spel bij school/theater- en tv/video- voorstellingenBeeldende VormingKerndoel 20De leerling kan twee- en driedimensionale werkstukken maken.Kerndoel 21 De leerling kan eigen ervaringen en gevoelens op persoonlijke wijze uitdrukken.Kerndoel 22De leerling kan beeldende aspecten doelgericht gebruiken in een werkstuk.Kerndoel 23De leerling onderzoekt de beeldende mogelijkheden van materialen en past deze toe in zijn eigen werk.Kerndoel 24De leerling kan het eigen werk vergelijken met de gestelde opdracht en met de invulling van die opdracht door anderen.Kerndoel 25De leerling kan beeldende producten beschrijven en vergelijken.Kerndoel 26De leerling weet dat mensen door middel van beeldende producten (reclame, media, kleding, kunst) verschillende opvattingen en ideeën kunnen tonen en dat deze ideeën persoons-, cultureel- en tijdgebonden zijn.DOMEIN A: ORIENTATIE OP KUNST EN CULTUURKerndoel 1De leerling heeft kennis van en waardering voor het culturele erfgoed, voelt zich actief betrokken in de eigen cultuur en kan elementen hieruit verwerken op een creatieve manier.
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1heeft kennis van wat de belangrijke musea te bieden hebbenkan elementen van de eigen cultuur in het aanbod van de musea herkennen, interpreteren en waarderenheeft kennis van toneel/dansvoorstellingen en concerten die in theaters of op andere plaatsen worden gegevenkan elementen van de eigen cultuur in het culturele aanbod herkennen, interpreteren en waarderenheeft kennis van de belangrijke monumenten en kunstwerken in hun directe omgevingCyclus 2heeft kennis van wat de belangrijke musea te bieden hebbenkan elementen van de eigen cultuur in het aanbod van de musea herkennen, interpreteren en waarderenheeft kennis van toneel/dansvoorstellingen en concerten die in theaters of op andere plaatsen worden gegevenkan elementen van de eigen cultuur in het culturele aanbod herkennen, interpreteren en waarderenheeft kennis van de belangrijke monumenten en kunstwerken op zijn eigen eilandkan elementen van de eigen cultuur in het aanbod van monumenten en kunstwerken herkennen, interpreteren en waarderenweet waarom het behoud van ons culturele erfgoed zo belangrijk iskan het belang van het behoud van ons culturele erfgoed uitdrukken in beeld, drama, muziek en/of bewegingheeft inzicht in de functies en betekenissen van ons cultureel erfgoedheeft inzicht in de eigen wortels en de eigen identiteit en voelt zich deel van de culturele omgevingkan de eigen identiteit laten zien in beeld, drama, muziek en/of beweging
Kerndoel 2De leerling kan uitgaande van thema’s uit de eigen cultuur in beeld, taal, drama, dans en muziek vormgeven aan de eigen verbeelding, gedachten en emoties.
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1doet d.m.v. verhalen, gedichtjes, theater, beweging, liedjes, muziek, beelden, prentenboeken, platen, film, video, foto’s elementaire kennis op van hoe mensen omgaan met hun dagelijkse realiteitkan de elementaire kennis van hoe mensen omgaan met hun dagelijkse realiteit omzetten in drama, beeld, muziek en/of bewegingdoet d.m.v. verhalen, gedichtjes, theater, beweging, liedjes, muziek, beelden, prentenboeken, platen, film, video, foto’s elementaire kennis op van verschillende ruimtes, zoals huis, tuin, straat, buurt, school, kerk, stad en ‘mondi’ en de manier waarop mensen met deze ruimtes omgaankan de elementaire kennis van verschillende ruimtes, zoals huis, tuin, straat, buurt, school, kerk, stad en ‘mondi’ en de manier waarop mensen met deze ruimtes omgaan omzetten in drama, beeld, muziek en/of bewegingdoet d.m.v. verhalen, gedichtjes, theater, beweging, liedjes, muziek, beelden, prentenboeken, platen, film, video, foto’s elementaire kennis op van religieuze en culturele feesten, moderne en traditionele rituelen, gebeurtenissen in het leven en de familiekring en terugkerende activiteiten in het jaarkan de elementaire kennis over religieuze en culturele feesten, moderne en traditionele rituelen, gebeurtenissen in het leven en de familiekring en terugkerende activiteiten in het jaar omzetten in drama, beeld, muziek en/of beweging
Cyclus 2doet d.m.v. verhalen, gedichtjes, theater, beweging, liedjes, muziek, beelden, prentenboeken, platen, film, video, foto’s elementaire kennis op van hoe mensen omgaan met hun dagelijkse realiteitkan de elementaire kennis van hoe mensen omgaan met hun dagelijkse realiteit omzetten in drama, beeld, muziek, beweging en combinatiesdoet d.m.v. verhalen, gedichtjes, theater, beweging, liedjes, muziek, beelden, prentenboeken, platen, film, video, foto’s elementaire kennis op van verschillende ruimtes, zoals huis, tuin, straat, buurt, school, kerk, stad en ‘mondi’ en de manier waarop mensen met deze ruimtes omgaankan de elementaire kennis van verschillende ruimtes, zoals huis, tuin, straat, buurt, school, kerk, stad en ‘mondi’ en de manier waarop mensen met deze ruimtes omgaan omzetten in drama, beeld, muziek, beweging en combinatiesdoet d.m.v. verhalen, gedichtjes, theater, beweging, liedjes, muziek, beelden, prentenboeken, platen, film, video, foto’s elementaire kennis op van religieuze en culturele feesten, moderne en traditionele rituelen, gebeurtenissen in het leven en de familiekring en terugkerende activiteiten in het jaarkan de elementaire kennis over religieuze en culturele feesten, moderne en traditionele rituelen, gebeurtenissen in het leven en de familiekring en terugkerende activiteiten in het jaar omzetten in drama, beeld, muziek, beweging en combinaties
Kerndoel 3De leerling heeft kennis van en waardering voor kunst, volkskunst en kunstenaars, zowel lokaal, regionaal als mondiaal.
De leerling (kennis)De leerling (Uitvoeren)Cyclus 1heeft elementaire kennis van wat een kunstenaar is en wat deze doet om tot een kunstvorm te komenkan onderscheid maken tussen verschillende soorten kunstenaarskent de verschillende kunstvormen.kan onderscheid maken tussen de verschillende kunstvormenkent verschillende vormen van ‘arte popular’, zoals folklore en volksmuziekCyclus 2heeft kennis over wat een kunstenaar is en wat deze doet om tot een kunstvorm te komenkan onderscheid maken tussen verschillende soorten kunstenaars en aangeven wat zij doen of makenkent de verschillende kunstvormenkan een idee geven van wat die kunstvorm wil zeggenkent verschillende vormen van ‘arte popular’, zoals folklore, volkstheater, artesania en volksmuziekkan aangeven waarom ‘arte popular’ belangrijk is voor de samenleving
Domein B: MUZIEK UITVOEREN Kerndoel 4De leerling kan een gevarieerd repertoire uit de eigen, regionale- en mondiale cultuur met of zonder gebruikmaking van notatie in groepsverband zingen
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1heeft kennis, inzicht en vaardigheden in het zingenkan een representatief liedrepertoire in verschillende genres en stijlen van de eigen, regionale en mondiale cultuur zingenkan door voor- en nadoen met behulp van de juiste uitspraak, articulatie, lichaamshouding, dynamiek, tempo en frasering een lied uitvoerenkan ritmische, melodische en ostinate patronen in call-respons met de stem uitvoerenkent eenvoudige symbolen voor dynamiekkan zingen met de juiste opvatting en interpretatie van symbolen voor dynamiek.Cyclus 2heeft kennis, inzicht en vaardigheid in het zingenkan een representatief liedrepertoire in verschillende genres en stijlen van de eigen, regionale en mondiale cultuur zingenkan met de juiste uitspraak, articulatie, lichaamshouding, dynamiek, tempo, frasering en adembeheersing zelfstandig een lied uitvoerenkent de verschillen tussen ritmische, ostinate en melodische patronenkan ritmische, ostinate en melodische patronen en liederen in call-response-, partner- en rondovorm uitvoerenkent de verschillen tussen call-response, partner- en rondovormenkent de symbolen uit het traditionele notenschriftkan zingen met de juiste opvatting en interpretatie van symbolen uit het traditionele notenschrift
Kerndoel 5De leerling kan een eenvoudig traditioneel, populair en eigentijds repertoire spelen op muziekinstrumenten met of /en zonder notatie.
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1heeft kennis van en inzicht in het musiceren op muziekinstrumentenkan ritmische, melodische en ostinate patronen identificeren en imiterenherkent en voert de verschillende muzikale tegenstellingen hoog/laag; snel/ langzaam; kort/ lang, hard/zacht uitkent de begrippen melodie, ritme, maat, tempo en timbrekan muzikale elementen zoals melodie, ritme, maat, tempo, timbre herkennen en benoemenherkent en imiteert ritmische patronen gespeeld op muziekinstrumenten uit de Sint Maartense cultuurkan onderscheid maken in ritmische en melodische begeleiding uit de Sint Maartense muziekkent de verschillende muziekinstrumenten van de eigen en omgevende muziekcultuurkan de verschillende muziekinstrumenten van de eigen en omgevende muziekcultuur benoemen en aangeven hoe zij bespeeld moeten wordenCyclus 2heeft kennis van en inzicht in het musiceren op muziekinstrumentenkan ritmische, melodische en ostinate patronen identificeren en imiterenherkent en voert de verschillende muzikale tegenstellingen hoog/laag; snel/ langzaam; kort/ lang, hard/zacht uitkent de begrippen melodie, ritme, maat, tempo, timbre en harmoniekan muzikale elementen zoals melodie, ritme, maat, tempo, timbre en harmonie herkennen en benoemenkan ritmische patronen uit de Sint Maartense cultuur uitvoeren op muziekinstrumentenkent de verschillende ritmische danspatronen en heeft inzicht in de Sint Maartense en Caribische dansenkan onderscheid maken in ritmische en melodische begeleiding uit de Sint Maartense en Caribische muziekkan de verschillende melodische en /of ritmische patronen in Sint Maartense en Caribische dansen uitvoerenkent de verschillende muziekinstrumenten van de eigen, regionale en mondiale muziekcultuurkan de verschillende muziekinstrumenten van de eigen, regionale en mondiale muziekcultuur en hun herkomst benoemen en aangeven hoe zij bespeeld moeten wordenkent grafische symbolen en van daaruit het traditionele notenschriftkan de muzikale terminologie en symbolen uit het traditionele notenschrift uitvoeren op muziekinstrumentenkan de notenwaarden hele, halve, kwart, achtste en zestiende noot met bijbehorende rusten uitvoeren
Kerndoel 6 De leerling kan exploreren, improviseren, en componeren naar aanleiding van geluiden, ritme, verhaal, sfeer en stemming in de muziek.
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1weet dat je samen door te improviseren met klank en geluid muziek kan makenkan exploreren en improviseren met lichaamsgeluiden, klanken, ritme, en melodie in eenvoudig vraag-antwoord.kan enkele nieuwe woorden improviseren onder bestaande melodie of ritmekan improviseren met ostinate patronen, geluiden, klanken en/of melodieën in verschillende structurenCyclus 2weet dat je samen door te improviseren met klank, geluid, ritme, melodie en harmonie muziek kan maken en vastleggenkan nieuwe (geïmproviseerde) geluids- en klankeffecten, ritmen, melodieën, stukjes van liedjes creërenkan zelf tekens of symbolen bedenken bij het noteren van geluid, klank, melodie, ritmekan bij een bestaand lied een nieuwe inleiding, tussenspel of slot improviseren en componerenkan nieuwe woorden, zinnen en teksten improviseren onder bestaande melodie, ritme en harmonie, alleen en in groepsverband
Domein B: MUZIEKLUISTERENKerndoel 7De leerling kan de vorm, betekenis en functie van verschillende muziek onderscheiden.
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1heeft basale kennis van verschillende liedvormen in muziekkan de call-respons-vorm herkennenkan de A – B – A –vorm herkennenkan ritmische patronen en/of structuren in de SintMaartense muziek herkennenkent de muzikale tegenstellingen: kort-lang, hoog-laag, zacht-hard, langzaam-snel en tegenstellingen in timbre kan muzikale tegenstellingen herkennen en benoemenkent de muzikale elementen: melodie, ritme, maat, tempo en timbre. kan muzikale elementen melodie, ritme, maat, tempo en timbre herkennen en benoemenweet dat muziek je iets kan zeggenkan de betekenis in verhalende muziek in eigen woorden omzettenCyclus 2kent de liedvormen: call-respons, A – B – A en uitgebreidere liedvormen als A – B – C e.d., canon, partner- en rondovorm kan de liedvormen: call-respons, A – B – A en uitgebreidere liedvormen als A – B – C e.d., canon, partner- en rondovorm herkennen en benoemenkent de liedgedeelten: intro, coda, couplet, refrein en tussenspel.kan liedgedeelten: intro, coda, couplet, refrein en tussenspel herkennen en benoemenkent de muzikale tegenstellingen: kort-lang, hoog-laag, zacht-hard, langzaam-snel en tegenstellingen in timbrekan muzikale tegenstellingen herkennen en benoemenkent de muzikale elementen: melodie, ritme, maat, tempo, timbre en harmonie kan muzikale elementen melodie, ritme, maat, tempo, timbre en harmonie herkennen en benoemenkent de ritmische patronen van Sint Maartense en Caribische muziekkan ritmische patronen of structuren in de Sint Maartense en Caribische muziek herkennen en benoemenkent verschillende muziekstijlen uit de eigen, regionale en mondiale cultuur en hun betekenis en functiekan de betekenis en functie aangeven van verschillende muziekstijlen uit de eigen, regionale en mondiale cultuur
Kerndoel 8De leerling kan muziek typeren naar geografische ligging en/of culturele herkomst.
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1kent de muziekinstrumenten van de eigen cultuurkan (afbeeldingen van) instrumenten uit een band, ensemble, orkest en andere bezettingen behorende bij de eigen cultuur herkennenCyclus 2kent de muziekinstrumenten van de eigen, regionale en mondiale cultuurkan (afbeeldingen van) instrumenten uit een band, ensemble, orkest en andere bezettingen behorende bij de eigen, regionale en mondiale cultuur herkennen en benoemenkent verschillende groepen uit een band, ensemble, orkest of andere bezettingen en kan deze benoemen (strijkers, blazers, slagwerkers, toets- en tokkelinstrumenten, etc.)
Kerndoel 9De leerling kan muzikale tegenstellingen en elementen uitbeelden in beweging.
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1weet dat je kunt bewegen op muziekkan op klanken, geluiden en liederen zelfstandig en vrij bewegenkan muzikale tegenstellingen en elementen herkennen en in beweging laten zienCyclus 2weet dat je kunt bewegen op muziekkan op klanken, geluiden en liederen zelfstandig en vrij bewegenkan muzikale tegenstellingen en elementen herkennen en in beweging laten zienkan vanuit muziek een eenvoudige choreografie bedenken en uitvoeren in groepsverband
Kerndoel 10De leerling kan het verloop van een muziekstuk of een lied meelezen met het notenschrift of met andere notatievormen.
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1kent grafische symbolenkan aan de hand van bestaande en zelfbedachte symbolen de onderdelen klanksterkte, -hoogte-, duur-, timbre en maat noterenCyclus 2kent grafische symbolen en de notenwaarden: 1/1,1/2,1/4,1/8 en 1/16 noten en de bijbehorende rustenkan de notenwaarden: 1/1-,1/2-,1/4-,1/8-,1/16-noot zowel als de bijbehorende rusten herkennen in een partituur kent ritmische patronen kan ritmische patronen herkennen en benoemen in een partituurkent de traditionele notatie van ritme, melodie, maat, dynamiek en tempoaanduidingkan de notatie uit het traditionele notenschrift met betrekking tot ritme, melodie, maat, tempo en dynamiek herkennen en benoemen
Kerndoel 11De leerling heeft inzicht in de relatie tussen muziek, historie en cultuur.
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1weet dat muziek in relatie staat tot de cultuurkan elementen uit de dagelijkse omgeving in de muziek van de eigen cultuur herkennenCyclus 2weet dat muziek in relatie staat tot de eigen, de regionale en mondiale cultuurkan elementen uit de dagelijkse omgeving in relatie tot muziek van de eigen, de regionale- en mondiale culturen herkennen en benoemenkent historische muziekvoorbeelden uit de eigen cultuurkan verschillende gedenkwaardige liederen ten gehore brengen in de juiste culturele (historische) contextkent de historische tijdslijn van de eigen cultuurkan globaal de stijlperioden herkennen en benoemen
Kerndoel 12De leerling kan muziek evalueren
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1weet dat je over muziek kunt pratenkan beluisterde muziek in eigen woorden (na)besprekenkan beluisterde muziek in verhaalvorm navertellenkan een bewuste keuze maken uit het aangeleerde liedrepertoire en de keuze beargumenterenCyclus 2weet dat je over muziek kunt praten en in groepsverband kunt nabespreken naar aanleiding van opgestelde criteriakan beluisterde muziek in eigen woorden in de groep (na)bespreken aan de hand van vooraf gestelde criteriakan een verhaal vertellen of schrijven over- of naar aanleiding van beluisterde muziekkent muzikale terminologie/begrippenkan praten, discussiëren over composities met behulp van muzikale terminologiekent verschillende muzikale criteria, zoals: muzikale elementen, tegenstellingen, betekenis en functie in muziekkan een beluisterd of gepresenteerd muziekstuk evalueren aan de hand van vooraf gestelde criteria
D RA M ADOMEIN B: VORMGEVENKerndoel 13 De leerling kan gebruik maken van stem, taal, houding, beweging en mimiek om zowel afzonderlijk als in samenhang zijn gevoelens, ervaringen en ideeën in spel vorm te geven.
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1kent de zintuigen en hun functies kan op prenten en platen situaties, figuren, handelingen en emoties in hun onderlinge relatie herkennen. kent het gebruik van een cassetterecorderkent de geluiden die mensen, dieren of voorwerpen maken en kan deze ook op een cassetteband herkennenkan zijn zintuiglijke ervaring onder woorden brengen.kan vanuit deze waarneming zijn verbeelding gebruiken om deze figuren, handelingen en situaties in taal, houding, mimiek en beweging uit te drukkenkan geluiden produceren van mensen dieren of dingen en ze daarna combineren tot een eenvoudige geluidscollage (bandopname) kan simpele handelingen en/of situaties uitbeelden waarin deze geluiden voorkomenkan bepaalde reuk, smaak- en tastervaringen in de zintuigoefeningen associëren met handelingen en gebeurtenissen uit de eigen leefwereld beeldt reuk- smaak- en tastherinneringen uit in pantomimeweet wat non-verbaal spel en non-verbale communicatie is. weet wat pantomime is. kan simpele handelingen uit het dagelijkse leven in pantomime uitbeeldenkent de basisvormen en kan deze in voorwerpen uit het dagelijkse leven herkennenkent bewegingspatronen (hoekig, rond, golvend, zig zag)kan eenvoudige vormen in beweging en/of een stilstaande houding uitbeeldenkan kort op muziek met bewegingspatronen experimenteren in een speelvlakCyclus 2kent gebeurtenissen uit de eigen ervaring, via de communicatiemedia, uit de overlevering of de geschiedenisbegrijpt de essentie van deze gebeurtenissen en ook dat ze een begin, midden en eind hebbenkan uitgaande van inspiratiebronnen als de eigen ervaring, emotie, een dialoog, foto/plaat, titel, bericht, voorwerp, klank/muziek/lied/gedicht komen tot een eigen verhaal/ gedicht/eenvoudig scriptkan deze creaties uitbeelden in taal, houding en/ of beweging (stilstaand beeld, pantomime, mime of bewegingsexpressie op muziek)weet uit observatie/ervaring vanuit de eigen leefwereld dat leeftijd, karakter en sociale status bepalend zijn voor de vormgeving van een rolfiguurlaat deze kenmerken in een rolfiguur zien en houdt dit gedurende het spel vastkent rolfiguren in hun onderlinge relaties.geeft binnen de rolfiguur spelimpulsen aan de medespelers met gebruikmaking van klank, taal, mimiek, houding, beweging en handeling.kent de drie essentiële elementen bij een spelsituatie nl: wie-de rol, waar-de omgeving en wat-de inhoud-het verhaal/gegeven en weet hoe deze in een spelsituatie functioneren kan minstens drie kenmerken in zijn rol aanbrengen tijdens het spel. Hij kan elementen als rol, houding, mimiek en beweging, stem- en taalgebruik, emoties en handeling in spel deze onderlinge relaties uitdrukken. kan de elementen wie, wat en waar tijdens zijn spel geïntegreerd gebruikenkent symbolen en symbolisch taalgebruikweet dat spreekwoorden een letterlijke en een figuurlijke betekenis hebbenbegrijpt dat een spreekwoord/gezegde van toepassing kan zijn op situaties uit het dagelijkse levenweet het verschil tussen een realistische weergave van de werkelijkheid en het gebruik van een metafoor om naar de realiteit te verwijzenkan symbolisch taalgebruik in een gedicht of spreekwoord omzetten in zelf verzonnen situaties die betrekking hebben op de metafoor en middels spel de figuurlijke betekenis laten zien
Kerndoel 14 De leerling kan al improviserend een spel spelen op basis van informatie over situatie en/of verhaalelementen, rollen, motieven en handelingen
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1weet wat een verhaal/ versje is en kan de rollen, situaties, handelingen en emoties erin herkennen. weet wat ritme inhoudt en kan dit in een versje toepassenkan al improviserend tijdens of na het luisteren naar een verhaal/versje of deze al dan niet ritmisch uitbeelden in spel, beweging, mimiek en taalkent sprookjes en fantasiefiguren uit de eigen belevingImproviseert op situaties en figuren uit de sprookjes- of de eigen fantasiewereld met beweging, mimiek of klank/taal Cyclus 2weet wat de spelelementen wie, wat, waar, van een spelsituatie/verhaal inhouden.weet dat een verhaal een begin, midden, einde en hoogtepunt heeftKan zelf bij situaties of gebeurtenissen een begin, midden en eind bepalen en deze uitbeelden in stem, mimiek, houding en/of beweging, rekening houdend met wie, wat en waar kent de emoties in verhalen, liedjes, gedichten en in de klankkleur van muziek en kan ze ook onderscheidenkan de emoties uit verhalen, liedjes, gedichten en de klankkleur van muziek in mimiek, houding en/of beweging uitbeeldenbegrijpt de motieven, oorzaak en gevolgen van de acties van rolfiguren in een verhaal of gebeurteniskan situaties uitbeelden die het gevolg zijn van het gedrag van een rolfiguur in een verhaal/gebeurtenis
Kerndoel 15De leerling kan tijdens het spelen zijn aandacht gericht houden op zichzelf, zijn rol, de medespelers, de uit te beelden situatie, het speelvlak en de toeschouwers en zo toewerken naar de afronding van de situatie.
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1weet wat een rol/ situatie spelen betekentkan op muziek zowel levende als levenloze figuren, bestaande of fantasiefiguren in korte imaginaire situaties uitbeeldenkent allerlei figuren uit de eigen leefwereld en kan een paar kenmerken van deze figuren opnoemenkan in een korte improvisatie zijn aandacht houden op één of meer kenmerken van een rolCyclus 2kent allerlei situaties uit het dagelijkse levenkan situaties uit het dagelijkse leven met een open einde tot een afronding brengenkent problemen/conflicten die zich in het dagelijkse leven kunnen voordoen. Hij weet dat problemen een oorzaak hebben en een mogelijke oplossingverzint een oplossing voor probleemsituaties in spel en brengt de spelsituatie tot een afrondingkan aan het gedrag en de informatie die een medespeler hem geeft aflezen wie hij is en wat hij wilkan improviseren op een medespeler die inspringt in de spelsituatie en als spelend ontdekken, wie hij is en wat hij komt doen
Kerndoel 16 De leerling kan uitgaande van beelden, ervaringen, gevoelens, muziek, situaties, teksten, verhalen en gedichten voordragen/spelen door middel van stem, mimiek en/of handelingen.
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1kent versjes en verhalenkent de verschillende gevoelens geeft informatie vanuit de eigen ervaring over gebeurtenissen in het jaarinterpreteert de situatie op een fotodraagt versjes expressief en kan stukjes uit een verhaal vertellen/verbeelden dmv stem, mimiek en/of handelingen.drukt met de mimiek de verschillende emoties uit.kan er stukjes van uitbeeldenspeelt er een stukje uit met stem, mimiek, houding en/of bewegingCyclus 2kent orale en geschreven verhalen en gedichten uit de Sint Maartense literatuurkan bestaande verhalen vertellen / voordragen of dramatiseren of presenteren met een vertellerkan vanuit de kennis van de rolfiguren nieuwe scènes met een totaal andere wending bij een verhaal bedenken en deze uitbeelden.kan de link maken van verhaal naar de eigen ervaring en daarover een (ritmisch) gedichtje schrijven en voordragenkent de term ‘scène en improviseren’ kan in een groep een verhaal in scènes onderverdelen en deze scènes improviserend verbeeldenkan bij een lied of gedicht het onderwerp bepalen en analyseren welke situaties eraan ten grondslag liggen kan in een groep de basissituatie bij een lied of gedicht interessant/spannend maken door toevoegingen die de handeling ondersteunen
Kerndoel 17De leerling kan op eenvoudige wijze gebruik maken van decor, rekwisieten, kleding, schmink, muziekinstrumenten en geluidsapparatuur.
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1kent allerlei fantasiefiguren en hun karakters weet wat een poppenkast is kan een pop identificeren met bepaalde rolfiguren. (kind, oma, prinses, politieagent etc)creëert met decor, kleding, schmink, poppen en andere attributen zelf een fantasiewereld waarin hij in spel kan experimenteren met figuren als clowns, elfjes, kabouters, bomen poppen en andere eigen creatiesreageert vanuit de identificatie met het poppenspel spontaan op de acties van de poppenkan vanuit de identificatie met een pop, deze een gesprek laten voeren met de groepweet wat er in verschillende ruimtes aan voorwerpen aanwezig is.richt de ruimte in met attributen die als impuls dienen om te creëren en te spelen in zijn eigen fantasiewereld Cyclus 2weet dat decor. geluid, grime kleding en attributen gebruikt kunnen worden voor de vormgeving van een spelkan, rekening houdend met wie, wat en waar,. met behulp van één of meer vormgevingsmiddelen, zoals decor, geluid, grime, kleding en attributen komen tot een spelimprovisatie
DOMEIN B: ·BESCHOUWEN Kerndoel 18 De leerling kan zijn aandacht richten op het speelvlak, de spelers, de spelsituatie/ inhoud en na afloop van het spel:terugkijken naar het eigen spel,zijn beleving/gevoelens en ideeën hierbij verwoorden.blijk geven van zijn waardering voor de medespelersrelaties leggen tussen de verbeelde werkelijkheid en de dagelijkse werkelijkheid
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1het kind kan het gevoel over zijn ervaring tijdens het spel herkennen en benoemenkan bij het terugkijken naar het spel reflecteren over het verhaal dat is gespeeld, over de plaats van handeling[waar] de rollen en hun gevoelCyclus 2kent elementen als: ‘makkelijk kunnen praten, fantasie, kunnen improviseren in beweging en gebaar en jezelf kunnen redden uit onverwachte situaties’ die hij als graadmeter kan gebruiken voor de eigen reflectie kan a.d.h.v. aspecten als taal- en ruimtegebruik, beweging, creativiteit tijdens het spel tot een goed einde kunnen brengen en ook aangeven hoe hij naar zijn idee in het spel heeft gefunctioneerdkent de regels en afspraken waar hij zich aan moet houden bij het kijken naar andermans spelkijkt naar het spel van klasgenootjes en verwoordt na afloop zijn mening hierover a.d.h.v. van tevoren vastgestelde aandachtspunten zoals non-verbale of verbale uitingsmogelijkheden spelgegevens gebruik van de ruimte gebruik van kleding en attributenweet dat hij tijdens het spel in een ‘doen alsof’ situatie zitkan onderscheid maken tussen onrealistische acties van rolfiguren en in vergelijking met het gedrag van mensen in de dagelijkse realiteit kan de eigen werkelijkheid afzetten tegen de spelwerkelijkheid en daar conclusies uit trekken
Kerndoel 19De leerling kan al of niet volgens van te voren gegeven punten reflecteren op de dramatische vormgevingin hun eigen spelhet spel van de medeleerlingenhet spel bij school/theater- en tv/video- voorstellingen
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1kan van een dramapresentatie de figuren, de plaats van de handeling en het verhaal identificerenkan beschrijven hoe hij zich gevoeld heeft tijdens het spel en waarom een bepaalde actie leuk of niet leuk iskan een mening geven over de inhoud van de presentatiekan onderscheid maken tussen een presentatie die bijv spannend, droevig, vrolijk of grappig iskan de stemming beschrijven van de figuren uit een voorstelling; kan rollen identificeren en zijn betrokkenheid bij een bepaalde rol aangevenCyclus 2begrijpt hoe en waarom mensen zich zo gedragen in moeilijke situaties.kan mogelijke oplossingen/alternatieven aandragen over de in het spel gestelde probleembegrijpt waarom bepaalde acties in het verhaal of de gespeelde situaties bepaalde gevolgen hebbenkan over deze acties met elkaar in overleg treden en een mening formuleren
Beeldende VormingDOMEIN D: VORMGEVENKerndoel 20De leerling kan twee- en driedimensionale werkstukken maken.
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1naar de waarnemingweet dat je goed moet kijken als je iets wil namakenkan kenmerken van onderwerpen, objecten uit zijn/haar directe omgeving laten zien in hun werknaar de belevingkan uitgaande van concrete gegevens of een onderwerp uit zijn/haar belevingswereld zijn/haar fantasie en verbeelding gebruiken om te komen tot beeldend werkCyclus 2naar de waarnemingweet dat je gericht moet kijken als je iets naar de werkelijkheid wil verbeeldenkan onderwerpen, objecten uit hun omgeving op een realistische manier verbeeldennaar de belevingkan fantasie, geheugen en verbeelding gebruiken bij het vormgevengericht op functieweet dat een beeld een gebruiksfunctie kan hebbenkan de gebruiksfunctie toepassen in de vormgevingweet dat beeld gebruikt kan worden om te communicerenkan de communicatieve functie toepassen in de vormgeving
Kerndoel 21 De leerling kan eigen ervaringen en gevoelens op persoonlijke wijze uitdrukken.
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1weet dat iedereen een eigen manier van uiten heeftkan zich op een vrije manier beeldend uitenheeft waardering voor de eigen gevoelensCyclus 2weet dat iedereen een eigen manier van uiten heefttoont waardering voor eigen gevoelens uitgedrukt in eigen beeldend werk en dat van anderenkan zich op een vrije en eigen manier beeldend uiten
Kerndoel 22De leerling kan beeldende aspecten doelgericht gebruiken in een werkstuk.
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1kleurkan de primaire en secundaire kleuren herkennen en benoemenkan onderscheid maken tussen lichte en donkere kleurenweet dat kleuren een bepaalde gevoelswaarde hebbenkan uit de primaire kleuren de secundaire kleuren maken door te mengenkan een kleur lichter maken door te mengen met witkan een kleur donkerder maken door te mengen met zwartkan de gevoelswaarde van kleuren herkennen, benoemen en toepassenvormkent de basisvormenkent de volgende vormaspecten: plat, ruimtelijk, organisch, geometrisch, symmetrisch, reliëfkan de basisvormen benoemen en onderscheiden in samengestelde vormenkan verschillen en overeenkomsten in vorm onderscheiden en benoemenkan verschillende vormen toepassen in eigen beeldend werktextuur/structuurweet dat verschillende materialen verschillende texturen hebbenweet dat een samengestelde ruimtelijke vorm uit meerdere onderdelen bestaatkan een ruimtelijke vorm opbouwen uit onderdelencompositieweet dat patronen ontstaan door herhaling van vormenkan patronen maken door herhaling van vormenkan vlakvullend werken.bewegingkent eenvoudige beeldende constructieskan eenvoudige bewegende constructies maken zoals draaiende wielen, asconstructie, mobileruimteweet dat een voorwerp van meerdere kanten bekeken kan wordenkan de verschillende aanzichten van een voorwerp herkennen en benoemenCyclus 2kleurkan de spectrale kleuren herkennenweet dat kleuren een contrasterende werking kunnen hebbenkent de volgende begrippen: aardkleuren, materiaalkleur, camouflagekleur, signaalkleur, kleurfamiliekan kleurverloop toepassenkan de volgende kleurcontrasten herkennen en toepassen: natuurlijk-onnatuurlijk, warm-koudkan de volgende begrippen herkennen, benoemen en toepassen: aardkleuren, materiaalkleur, camouflagekleur, signaalkleur, kleurfamilievormkent de begrippen vorm, restvorm, contourvorm, symmetrisch en asymmetrischweet dat er natuurlijke en kunstmatige lichtbronnen zijnkan een onderscheid maken tussen vorm en restvorm.kan contourvormen onderscheiden en toepassenkan vorm en functie met elkaar in verband brengenkan symmetrische en asymmetrische vormen herkennen en toepassenkan vormen stilerenkan natuurlijk licht en kunstmatig licht onderscheidentextuur/structuurweet dat met punten en lijnen structuren gemaakt kunnen wordenkan verschillende texturen maken en toepassen in eigen beeldend werkkan punt- en lijnstructuren toepassen in het platte vlak.kan een ruimtelijke vorm opbouwen uit onderdelencompositieweet dat ritme ontstaat door herhalingkan ritme toepassenkan bewust met vlakverdeling omgaankan een driedimensionale ruimte indelen.bewegingweet dat in het platte vlak beweging gesuggereerd kan wordenkent het verschil tussen statisch en dynamischkan bewegende constructies maken, die met behulp van wind of water kunnen bewegenkan bewegingssuggestie herkennen en toepassenkan de begrippen statisch en dynamisch toepassenruimteweet dat in het platte vlak ruimte gesuggereerd kan worden door gebruik van overlapping, groot-klein, laag-hoog, voorgrond-achtergrondkan verschillende standpunten kiezenkan ruimtesuggestie toepassen door gebruik van overlapping, groot-klein, laag-hoog, voorgrond-achtergrondkan vanuit verschillende standpunten een object of een ruimte verbeelden
Kerndoel 23De leerling onderzoekt de beeldende mogelijkheden van materialen en past deze toe in hun eigen werk
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1materialen/gereedschappen en techniekenkent de 2-dimensionale technieken tekenen, schilderen, collage maken en druktechniekenkan de volgende technieken toepassen bij 2-dimensionaal werk:tekenen in lijn en kleur met behulp van krijt, wasco, (kleur)potlood, stiftschilderen in toon en kleur en mengen van kleuren met behulp van plakkaatverf, vingerverf, ecoline, kwast en penseelcollage maken door scheuren, knippen en plakken.stempelen en afdrukken met diverse materialen eenvoudige monodruk; werken met sjablonenkent de 3-dimensionale technieken verdelen, verbinden en boetserenkan de volgende technieken toepassen bij 3-dimensionaal werk:verdelen van materialen door te scheuren, knippen, zagenmaterialen verbinden door plakken met behulp van lijm, of plakband, binden, vlechten, nieten, naaien, spijkeren met behulp van hamers en spijkersboetseren in klei en papier-machékent de aangeboden materialen en gereedschappenkan de aangeboden materialen en gereedschappen benoemen en uitleggen waarvoor ze worden gebruiktveiligheidkan op een veilige manier omgaan met de benodigde gereedschappen Cyclus 2materialen/gereedschappen en techniekenkent de 2-dimensionale technieken tekenen, schilderen, collage maken en druktechniekenkan de volgende technieken toepassen bij 2-dimensionaal werk:tekenen in lijn en kleur met behulp van krijt, wasco, (kleur)potlood, stift, houtskool en pen/inktschilderen in toon en kleur en mengen van kleuren met behulp van plakkaatverf, vingerverf, ecoline, kwast en penseelcollage maken door scheuren, knippen en plakken.stempelen en afdrukken met diverse materialeneenvoudige monodruk; werken met sjablonen; frottage met behulp van krijt, grafietstift; linodruk met behulp van gutsmes, inktroller, drukpers, glasplaatkent de 3-dimensionale technieken verdelen, verbinden en construeren en boetserenkan de volgende technieken toepassen bij 3-dimensionaal werk:verdelen van materialen door te knippen met behulp van schaar, tang; zagen met behulp van handzaag en figuurzaag; snijden met behulp van stanleymesmaterialen verbinden door plakken met behulp van lijm, of plakband, binden, vlechten, nieten, naaien, spijkeren met behulp van hamers en spijkersconstrueren van een eenvoudig geraamte met behulp van kosteloos materiaal, ijzerdraadboetseren en construeren in klei; modelleren met papier-maché op een geraamtekan de volgende technieken toepassen ter ondersteuning van het beeldend werk:diverse materialen meten en aftekenen met behulp van liniaalschetsen maken ter voorbereiding op het uitvoerend werkkent de aangeboden materialen en gereedschappenkan de aangeboden materialen en gereedschappen benoemen en uitleggen waarvoor ze worden gebruiktveiligheidkan op een veilige manier omgaan met de benodigde gereedschappen
DOMEIN C: BESCHOUWENKerndoel 24De leerling kan het eigen werk vergelijken met de gestelde opdracht en met de invulling van die opdracht door anderen.
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1kan gericht werken volgens eenvoudige opdrachtenheeft inzicht in zijn/haar werkproceskan verwoorden hoe hij/zij te werk is gegaanCyclus 2kan complexere opdrachten uitvoerenheeft inzicht in zijn/haar werkproceskan uitleggen hoe hij/zij tot zijn/haar werkstuk gekomen is, met aandacht voor gemaakte keuzen in het beeldend proceskent de criteria voor het evalueren van eigen werk en dat van anderenkan aantonen in hoeverre zijn/haar werk en werk van medeleerlingen voldoet aan de vooraf gestelde criteria
Kerndoel 25De leerling kan beeldende producten beschrijven en vergelijken.
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1vormgevingkan eenvoudige beeldaspecten herkennen in beeldende productenkan beschrijven hoe beeldende producten in zijn/haar nabije omgeving eruit zien waarbij ze eenvoudige beeldaspecten hanterenkan beeldende producten categoriseren en ordenen op basis van beeldende eigenschappenbetekeniskan verwoorden wat een beeldend product bij hem/haar oproeptkan aangeven waar een bepaald beeldend product voor gebruikt wordtmateriaal/techniekbegrijpt dat er materialen nodig zijn om beeldende producten te makenkan de in een beeldend product gebruikte materialen benoemen.Cyclus 2betekeniskent verschillende soorten beeldende productenkan een beeldend product typeren naar de aard (2-/3-dimensionaal, schilderij, poster, gebouw, keramiek, etc.)kent de verschillende functies van beeldende productenkan de functie van een beeldend product benoemenvormgevingkent de beeldende aspecten die bepalend zijn voor de vormgeving van een beeldend productkan de beeldende aspecten benoemen die bepalend zijn voor de vormgeving van een beeldend productmateriaal/techniekkent de materialen en technieken die gebruikt worden bij het maken van een beeldend productherkent de materialen en technieken die gebruikt zijn bij het maken van een beeldend productcontextbegrijpt dat de context belangrijk is bij het bespreken van een beeldend productbetrekt de context bij het bespreken van een beeldend product
Kerndoel 26De leerling weet dat mensen door middel van beeldende producten (reclame, media, kleding, kunst) verschillende opvattingen en ideeën kunnen tonen en dat deze ideeën persoons-, cultureel- en tijdgebonden zijn.
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 2weet dat beeldende producten verschillende visies en ideeën kunnen uitdrukkenlaat zien aan de hand van beeldende producten dat mensen verschillende visies en ideeën hebbenweet hoe culturele elementen vertegenwoordigd kunnen zijn in beeldende producten herkent elementen van de eigen cultuur in het beeldend werk van anderenbegrijpt hoe kunstenaars verschillende beeldende middelen gebruiken om te communicerenkan aangeven wat de maker met een beeld wil uitdrukken en welke middelen daarvoor gebruikt zijn
Overzicht Kerndoelen Gezonde LevensstijlKerndoel 1Leerlingen kunnen regels voor de preventie van ongevallen en veiligheid toepassenKerndoel 2De leerling kan gezonde voedingsgewoonte toepassenKerndoel 3De leerling kan omgaan met het proces en de gevolgen van groei en ontwikkelingKerndoel 4De leerling kan effectief gebruik maken van gezondheidsdiensten, - producten en –informatieKerndoel 5De leerling kan verantwoorde en bewuste keuzes maken met betrekking tot mogelijk verslavende middelenKerndoel 6De leerling vertoont bewust gezondheidsbevorderend gedrag in onderscheid van ziektepreventie of ziekte herstelKerndoel 7De leerling kan omgaan met de effecten van milieu en leefomgeving op zijn/haar gezondheid, zorg voor het milieuEducatiegebied: Gezonde LevensstijlDomein: Ongevallen preventie en veiligheid: Veilig gedrag in het verkeerKerndoel 1Leerlingen kunnen regels voor de preventie van ongevallen en veiligheid toepassen
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)begrijpt de betekenis van het woord verkeer en basis verkeersregelsherkent eenvoudige verkeerssymbolen en hun betekenis (kleur, vorm)benoemt eenvoudige verkeerssymbolen en hun betekenis (kleur, vorm)kent basis verkeersregelskan basis verkeersregels toepassenCyclus 2(tussendoelen)begrijpt de eigen rol en verantwoordelijkheid in het verkeer en herkent complexe verkeerssymbolen en hun betekenis vertoont verantwoordelijk gedrag in het verkeer kent complexe verkeersregelspast complexe verkeersregels toeweet wat onveilige verkeerssituaties zijn kan onveilige verkeerssituaties identificeren en kan hierover communiceren
Educatiegebied: Gezonde LevensstijlDomein: Ongevallenpreventie en veiligheid: Veilig gedrag (preventie van ongevallen thuis, op school, bij sportbeoefening en in de wijk en EHBO/voorzieningen
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)kent de begrippen ongeval en veiligheid en is bekend met basis veiligheidsvoorschriften (brandpreventie, veiligheid in en rondom water, vrije tijd en sport) en maatregelen in voorkomende situaties (orkanen)kan basis veiligheidsvoorschriften (brandpreventie, veiligheid in en rondom water, vrije tijd en sport) toepassenherkent een ongeval of gevaarlijke (nood) situaties kan adequaat handelen bij ongevallen en onveilige (nood)situaties, communiceert hierover met anderen (volwassenen) en kan hulp bieden kent hulpverleningsinstanties en hun functiekan hulp inroepen bij een noodgeval of indien hij/zij zich in bepaalde situaties niet veilig voelt (fysiek, emotioneel, seksueel misbruik, pesten) Cyclus 2(tussendoelen)kent uitgebreide veiligheidsvoorschriften thuis, op school, bij sport en in de wijk (alleen thuis zijn, blessures, geweld)kan uitgebreide veiligheidsvoorschriften thuis, op school, bij sport en in de wijk (alleen thuis zijn, blessures, geweld) toepassenkent basis EHBO techniekenkan basis EHBO technieken toepassenherkent conflict situaties en kent verschillende manieren om conflicten op te lossen past passieve interventies toe om conflicten op te lossen
Educatiegebied: Gezonde levensstijl Kerndoel 2De leerling kan gezonde voedingsgewoonten toepassenDomein: a. Kwaliteit van voedsel (warenwet, productie en bewerking, toevoegingen, bestrijdingsmiddelen)
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)kent het verschil tussen gezonde en ongezonde voedingsproducten kiest in verschillende situaties voor gezonde voedingsproducten (ontbijt, verjaardag, carnaval)kent de schijf van 5kan verschillende voedingsproducten indelen volgens de schijf van 5Cyclus 2(tussendoelen)kent de verschillende voedingsgroepen en hun belang voor het menselijk lichaambenoemt de verschillende voedingsgroepen en hun belang voor het menselijk lichaamkent factoren die de kwaliteit van voedsel bepalen (herkomst, toevoegingen, productie, bestrijdingsmiddelen)identificeert factoren die de kwaliteit van voedsel bepalen
Domein: b. Voedingspatronen (voedingsmiddelen, individuele dagelijkse behoefte, ideaal gewicht)
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)kent het belang van voedsel voor het menselijk lichaam (groei en ontwikkeling, activiteit, ideaal gewicht, leerprestatie)Cyclus 2(tussendoelen)kent eenvoudige voedingswaarden van verschillende voedingsproductenkan een gezonde maaltijd samenstellen
Domein: c. Voedingshygiëne en veiligheid (handen wassen, het adequaat bewaren en bereiden van voedsel)
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)kent de beginselen van voedselhygiëne en -veiligheid (handen wassen, op de juiste manier bewaren en bereiden van voedsel)past de beginselen van voedselhygiëne en -veiligheid (handen wassen, op de juiste manier bewaren en bereiden van voedsel) toeCyclus 2(tussendoelen)kent de regels op het gebied van voedselhygiëne en- veiligheid (etikettering, uiterste houdbaarheid/uiterste verkoop datum, hygiënische voorschriften)benoemt de regels op het gebied van voedselhygiëne en - veiligheidbegrijpt de mogelijke gevolgen als regels op het gebied van voedselhygiëne en -veiligheid niet worden toegepastpast de regels op het gebied van voedselhygiëne en -veiligheid toe
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)kent verschillende soorten voedsel en het belang ervan voor zijn/haar gezondheidkiest in verschillende situaties voor gezonde voedingsproducten (ontbijt, verjaardag, carnaval)kent de factoren die de kwaliteit van voeding bepalen (herkomst, productie, bewerking, toevoegingen)kent het verschil tussen gezonde en ongezonde voedingsproductenkan het verschil aangeven tussen gezonde en ongezonde voedingsproductenCyclus 2(tussendoelen)begrijpt de schijf van 5 (gebalanceerde maaltijd samenstellen, regelmatig eten, individuele voedingsbehoefte, gevarieerd eten)gebruikt de schijf van 5 in zijn/haar dagelijks dieetbegrijpt het belang van voeding voor het menselijk lichaam (groei, activiteit, ideaal gewicht, leerprestaties)begrijpt dat er regels zijn om de kwaliteit van voedsel te waarborgen (warenwet, hygiënische voorschriften, bewaren en bereiden van voedsel)begrijpt dat er factoren zijn die een rol spelen bij het kiezen van voedsel en dat zij hierdoor in hun keuze beïnvloed kunnen wordenmaakt bewuste keuzes aangaande voeding
Educatiegebied: Gezonde levensstijlKerndoel 3 De leerling kan omgaan met het proces en de gevolgen van groei en ontwikkeling Domein a: handicaps (lichamelijke, geestelijke en emotionele aspecten)
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)kent het begrip handicapkent verschillende vormen van lichamelijke handicapkent verschillende vormen van geestelijke en emotionele handicapCyclus 2(tussendoelen)begrijpt wat het betekent om gehandicapt te zijnkent het verschil tussen een persoon die in staat is alle lichaamsfuncties ‘normaal’ uit te oefenen en een gehandicapte persoonbegrijpt de beperkingen van lichamelijke handicaps begrijpt de beperkingen van geestelijke en emotionele handicapsbegrijpt het verschil tussen lichamelijke, geestelijke en emotionele handicapskan het verschil aangeven tussen lichamelijke, geestelijke en emotionele handicaps
Domein b: seksualiteit en opvoeding (lichamelijke, geestelijke, emotionele en sociale aspecten, gewenste en ongewenste intimiteiten)
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)kent het begrip gezinbenoemt verschillende gezinsvormenkent de leden van /in een gezinidentificeert leden van een gezinbegrijpt de rol van elk lid van het gezinbenoemt en identificeert de rol van elk gezinslidCyclus 2(tussendoelen)beschouwt het gezin als een eenheid herkent en benoemt verschillende gevoelens en de gevolgen ervan op de gezinsledenkent de structuur van gezinnen (extended family = grote gezinnen: vader, moeder, kinderen, grootouder(s), etc., eenoudergezinnen, etc.)identificeert de structuur (extended family = grote gezinnen: vader, moeder, kinderen, grootouder(s), etc., eenoudergezinnen, etc.) van het eigen gezinkent de ontwikkelingsfasen die gezinsleden meemaken (kind, puber, adolescent, volwassene, bejaarde)benoemt de ontwikkelingsfasen die gezinsleden meemaken (kind, puber, adolescent, volwassene, bejaarde)
Domein c: Veranderingen in anatomie en fysiologie
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)kent de persoonskenmerken (gewicht, huidskleur, man, vrouw, jongen, meisje etc.)herkent en benoemt verschillende persoonskenmerkenkent zijn/haar lichaam en de lichaamsdelenbenoemt verschillende lichaamsdelenkent de functie van verschillende lichaamsdelendemonstreert hoe verschillende lichaamsdelen functioneren (bewegen)Cyclus 2(tussendoelen)kent de ontwikkelingsfasenbenoemt de verschillende ontwikkelingsfasenkent de veranderingen die in het lichaam plaatsvinden (fysiek, geestelijk, emotioneel)herkent en benoemt de veranderingen die in het lichaam plaatsvinden (fysiek, geestelijk, emotioneel) kent de belangrijkste organen en hun functieskan de verschillende organen aanduiden en hun functies benoemen
Educatiegebied: Gezonde LevensstijlKerndoel 4De leerling kan effectief gebruik maken van gezondheidsdiensten, -producten en -informatie Domein a: Producten (voorgeschreven en niet voorgeschreven, supplementen en gezondheidsmiddelen)
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)kent het verschil tussen voorgeschreven en niet voorgeschreven medicijnenweet wat de mogelijke gevolgen zijn van het ongecontroleerd innemen van voorgeschreven en niet voorgeschreven medicamentenkent middelen die de functie van het lichaam en de geest beïnvloedenCyclus 2(tussendoelen)kent het verschil tussen gebruik en misbruik van voorgeschreven en niet voorgeschreven medicamentenonderscheidt gebruik en misbruik van voorgeschreven en niet voorgeschreven medicamentenbegrijpt hoe de verschillende factoren (media, gezin, maatschappij, vrienden, commercie) het gebruik en misbruik van voorgeschreven en niet-voorgeschreven medicamenten beïnvloedentoont dat hij/zij in staat is om te gaan met de factoren (media, gezin, maatschappij, vrienden, commercie) die het gebruik en misbruik van voorgeschreven en niet-voorgeschreven medicamenten beïnvloeden
Domein b: Informatie over gezondheid en bronnen van informatie
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)kent verschillende bronnen van informatie betreffende gezondheidbenoemt bronnen van informatie over gezondheidbegrijpt hoe de media de keuze van informatie over gezondheid beïnvloedenkan de invloed van de media op de keuze van informatie over gezondheid uitleggenweet hoe de school en het gezin de bronnen voor informatie over gezondheid kunnen beïnvloedenkan de invloed van school en gezin op informatie over de gezondheid uitleggenkent de eigenschappen van goede informatie over gezondheid en goede bronnen van informatiekan de eigenschappen van goede informatie en goede bronnen van informatie over gezondheid aanduidenCyclus 2(tussendoelen)weet hoe aan goede informatie en bronnen van informatie over gezondheid te komenkan de waarde aangeven van de verschillende bronnen van informatie over de gezondheidkent de bronnen van goede informatie over gezondheid van thuis, school en van de gemeenschap.laat zien dat hij/zij gebruik weet te maken van de goede bronnen van informatie over gezondheid thuis, op school en van de gemeenschapweet hoe de media de keuze van informatie over de gezondheid beïnvloedenkan aangeven hoe de media de keuze van informatie over gezondheid kan beïnvloeden.weet hoe de school, de kerk, de gemeenschap en het gezin de keuze van informatie over de gezondheid kunnen beïnvloeden.kan aangeven hoe de school, de kerk, de gemeenschap en het gezin de keuze van informatie over de gezondheid kunnen beïnvloeden
Domein c: Gezondheidsdiensten, werkers in de gezondheid en hun rollen
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)weet welke gezondheidsdiensten er beschikbaar zijnkan de gezondheidsdiensten noemen en aanduidenkent de rollen en namen van werkers in de gezondheidkan bepaalde werkers in de gezondheid noemen en hun werk uitleggenweet hoe belangrijk werkers in de gezondheid zijn voor onsCyclus 2(tussendoelen)kent de kenmerken van goede (erkende) gezondheids dienstenkan eigenschappen noemen van goede (erkende) gezondheidsdienstenweet de ligging en weet hoe in contact te komen met de school en werkers in de gezondheid laat zien dat hij/zij weet waar de school is en waar de werkers in de gezondheid te vinden zijn.weet de bereikbaarheid en de functie van gezondheidsdiensten en van werkers in de gezondheidweet in welke omstandigheden de hulp van werkers in de gezondheid nodig iskan omstandigheden aangeven waarin de hulp van werkers in de gezondheid nodig is
Educatiegebied: Gezonde LevensstijlKerndoel 5De leerling kan verantwoorde en bewuste keuzes maken met betrekking tot mogelijk verslavende middelenSubdomeinen:verslaving algemeenwerking en effecten van diverse verslavende stoffengroepsdruk, sociale, maatschappelijke invloeden
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)weet wat verslavend gedrag is en waaraan je verslaafd kunt raken.Kent de uitingsvormen van een aantal verslavende middelen (roken, veel eten, tv-kijken, nagels bijten)begrijpt het onderscheid tussen schadelijke en niet schadelijke stoffen/middelenkent de invloed op de fysieke, sociale en geestelijke gezondheid van een aantal verslavende middelen (medicijnen, alcohol, roken, tv-kijken, zoetigheid)Begrijpt dat de geestelijke component van verslaving de meeste invloed heeft op het toenemende gebruik van schadelijke stoffen.Begrijpt het begrip 'ontwenningsverschijnselen'ervaart de effecten van een tijdje niet toegeven aan een verslavende gewoonte (wie veel snoept laat dat een tijdje staan, wie veel tv-kijkt/computert doet dat een tijdje niet)weet hoe het gebruik beïnvloed wordt door diverse factoren (reclame, familie, vrienden, verkrijgbaarheid, image-building)weet welke invloed zij zelf kunnen hebben op het voorkomen van ‘t gebruik van verslavende productenkan voor een aantal passende situaties aangeven wat ze zelf zullen doen om misbruik te voorkomen.kan voor een aantal passende situaties omgaan met negatief beïnvloedende factoren
Cyclus 2 (tussendoelen)begrijpt het onderscheid tussen legale en illegale drugs.begrijpt dat er ook schadelijke legale drugs zijn weet wat 'gedoogd' worden betekentbegrijpt waarom er in verschillende landen op verschillende manieren met verslavingsbestrijding wordt omgegaanvormt een eigen mening over het gebruik van verslavende producten en over het voorkomen van verslavingkent de fysieke en geestelijke verschijnselen van afhankelijkheid van zwaardere verslavende middelen (gokken, alcohol, drugs)kent de korte en lange termijn effecten (fysiek, geestelijk, sociaal) van het gebruik van verschillende verslavende middelenervaart door een persoonlijke situatie de effecten van een tijdje niet toegeven aan verslavende gewoontenkan ondersteunende alternatieven bedenken om de verslavende gewoonte af te lerenbegrijpt welke factoren (pers., sociale, maatsch.) het gebruik van verslavende middelen kunnen beïnvloeden en wat het effect hiervan op hen zelf isbegrijpt dat experimenteren tot negatieve gevolgen kan leidenkan in een aantal passende situaties weerstand bieden aan groepsdruk en aan de druk van uit de commerciële hoek
Educatiegebied: Gezonde LevensstijlKerndoel 6De leerling vertoont bewust gezondheidsbevorderend gedrag in onderscheid van ziektepreventie of ziekte herstel. Subdomeinen:bevordering van de gezondheidpreventie van ziektegenezing van ziekte
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)begrijpt dat je op verschillende manieren gezondheid kunt benaderen (gezond zijn, niet ziek zijn)kent een aantal voorbeelden van gezondheidsbevorderings-activiteiten uit zijn/haar eigen leefwereldbegrijpt het waarom en het belang van goede voorlichting in relatie tot gezondheidsbevorderingvoert een aantal gezondheidsbevorderende activiteiten uit (regelmatig eten, goed slapen, recht zitten in de stoel)begrijpt wat preventie van ziekten inhoudtkent een aantal preventieve activiteiten uit hun eigen leefwereldvoert een aantal preventieve activiteiten uit om ziek worden te voorkomen (bij verkouden worden, veel vitamine innemen)begrijpt in welke situaties je van genezen of herstel van ziekte spreektCyclus 2 (tussendoelen)begrijpt wat de persoonlijke, sociale en maatschappelijke voordelen zijn van gezondheidsbevordering tegenover herstel van ziekte (fysiek, psychisch, emotioneel)begrijpt dat hij/zij zelf een belangrijke rol heeft in het behoud dan wel noodzakelijke herstel van ziektesbegrijpt dat gezondheidsbevordering een balans is tussen fysieke, sociale, emotionele en mentale activiteiten van de mensvormt een mening ten aanzien van zijn/haar persoonlijke houding tegenover gezondheidsbevordering resp. preventie resp. herstel.maakt voor een aantal gezondheidssituaties een verantwoorde keuze t.a.v. zijn/haar eigen houding en gezondheidsgedragKent de doelen van een aantal (locale, internationale) preventie programma's.Weet welke organisaties (locaal, Caribisch, internationaal) zich bezig houden met gezondheidsbevordering en preventie van ziekten.Begrijpt dat de mogelijkheid om aan gezondheidsbevordering te doen samenhangt met maatschappelijk-economische en politieke factoren (geld, verkrijgbaarheid, kennis, opvattingen).
Educatiegebied: Gezonde Levensstijl Domein: directe leefomgeving, natuur en milieu, milieu organisatiesKerndoel 7De Leerling kan omgaan met de effecten van milieu en leefomgeving op zijn/haar gezondheid, zorg voor het milieu
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)kent de bronnen en oorzaken van milieu vervuiling in zijn/haar omgevingweet hoe hij/ zij zijn/haar omgeving schoon moet houden om milieuvervuiling te vermijdentoont verantwoordelijk gedrag om zijn/haar omgeving schoon te houden en vervuiling te voorkomenkent locale instanties die verantwoordelijk zijn voor het voorkomen van vervuilingkan lokale instanties benoemen die zich bezighouden met het voorkomen en beperken van milieuvervuilingCyclus 2(tussendoelen)weet hoe de natuur zijn/haar gezondheid kan beïnvloedentoont respect voor zijn/haar omgeving en het milieuweet hoe de mens, de gemeenschap en de overheid samenwerken om vervuiling van het milieu te beperken en een gezonde omgeving te behoudenweet dat zijn/haar gezondheid beïnvloed wordt door de gemeenschap (school, gezin, vrienden, wijk)kent internationale organisaties die zich bezig houden met het voorkomen en beperken van milieuvervuilingkan internationale organisaties benoemen die zich bezig houden met het voorkomen en beperken van milieuvervuiling
Overzicht Kerndoelen BewegingsonderwijsKerndoel 1De leerling is in staat om succes te beleven in de actuele speelwereld, zodat hij een positieve bewegingsattitude aankweekt en op een gezonde wijze gaat bewegen/blijft bewegenKerndoel 2De leerling heeft inzicht in het bewegen en bewegingsvormen, het torpassen van spelregels en het omgaan met anderen op motorisch gebiedKerndoel 3De leerling is in staat specifieke motorische vaardigheden uit te voerenKerndoel 4De leerling is in staat om te gaan met eigen bewegingstalenten en tekorten en die ook van anderenEducatiegebied: Bewegingsonderwijs (Affectief)Kerndoel 1De leerling is in staat om succes te beleven in de actuele speelwereld, zodat het een positieve bewegingsattitude aankweekt en op een gezonde wijze gaat bewegen/ blijft bewegen .
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)weet waartoe hij/zij in staat is (eigen kunnen) bij het uitvoeren van bewegingsvormenvoert de bewegingsvormen uit op eigen niveau en heeft er plezier inweet dat bij bewegingsvormen die spierkracht en uithoudingsvermogen vergen, hartritme en ademhaling sneller gaankan in een groep werkenweet dat goede beweging bevorderend is voor een goede gezondheidkan aangeven dat training nodig is voor snelheid en lenigheidCyclus 2(tussendoelen)weet hoe de hartslag op te nemen in rust en bij inspanningkan eenvoudige gezondheidsmetingen verrichten zoals hartslag opnemenweet dat bij spierbeweging energie nodig iskan sprinten en een duurloop uitvoerenweet het belang van een eenvoudig trainingsschemakan zich houden aan een eenvoudig trainingsschemakan eenvoudige spierversterkende oefeningen uitvoeren (push-ups, sit-ups) weet hoe sportblessures ontstaan (spierkramp, spierkneuzing, blaren en verzwikking )kan op de juiste manier handelen bij eenvoudige sportblessuresweet dat een gezond gewicht verband houdt met energieopname (voeding) en energieverbruik (activiteit).kan de regels voor goede/gezonde voeding toepassenweet dat er verschillende vormen van sportbeoefening zijn (recreatie, wedstrijd etc.)kan de verschillende soorten sport die in de maatschappij voorkomen opnoemen en met elkaar vergelijken.weet wat doping ( stimulerende middelen) is en wat de gevolgen hiervan zijnkan enkele stimulerende middelen opnoemen die in de sportwereld gebruikt worden en de gevolgen hiervan voor de gezondheid.weet wat van hem verwacht wordt bij teamsport (sportief zijn, tegen verlies kunnen, samen naar een doel streven)neemt deel aan sportactiviteiten buiten schooltijd (schoolsport etc.)
Educatiegebied: Bewegingsonderwijs (cognitief)Kerndoel 2De leerling heeft inzicht in het bewegen en bewegingsvormen, het toepassen van spelregels en het omgaan met anderen op motorisch gebied.
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)weet dat er verschillende basis bewegingsoefeningen zijn ( balanceren, klimmen, zwaaien, springen, hardlopen, mikken etc.)kan de verschillende basis bewegingsoefeningen uitvoeren.weet dat beweging door omstandigheden makkelijk of moeilijk kan zijnkan met hulp, indien nodig, tot een goed bewegingsresultaat komenCyclus 2(tussendoelen)weet dat warming-up nodig iskan warming-up vormen uitvoerenweet dat differentiëren bij spelsituaties nodig iskan spelsituaties aanpassen aan zijn eigen niveauweet hoe met de verschillende materialen en gereedschappen op een veilige manier om te gaan.kan in samenwerking met medeleerlingen een veilige situatie inrichten voor spel of oefeningweet effectief hulp te bieden aan een medeleerling.( b.v. coachen etc.)kan effectief hulp verlenenop basis van eigen kunnenweet wat fair play iskan winnen en verliezen verwerken
Educatiegebied: Bewegingsonderwijs (Motorisch)Kerndoel 3De leerling is in staat specifieke motorische vaardigheden uit te voeren
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)weet dat gymnastiek, atletiek en spel bepaalde specifieke motorische vaardigheden vereisenkan bij gymnastiek, met of zonder toestellen, de verschillende specifieke motorische vaardigheden gebruiken:balanceren op stabiele, brede grondvlakken en met verschillende materialen.vrije sprongenverschillende vormen van rollen en duikelen voorover en achterover, op, aan en om toestellen.klauteren en klimmen op en aan toestellen.zwaaien op en aan toestellenkan bij atletiek, met of zonder materiaal, de verschillende specifieke motorische vaardigheden gebruiken:hoog en verspringen-hardlopen als sprint-ver werpen en gericht werpen met werpmateriaalkan bij Spel (vormen) de verschillende specifieke motorische vaardigheden gebruiken:tik- en afgooispelen-voortbewegen met een bal of andere voorwerpenweet dat specifieke motorische vaardigheden horen bij bepaalde ritmes of muziekkan bij verschillende muzikale ritmes de juiste beweging/ specifieke motorische vaardigheden gebruikenCyclus 2(tussendoelen)weet dat gymnastiek, atletiek en spel (vormen) bepaalde specifieke motorische vaardigheden vereisen kan bij gymnastiek, met of zonder toestellen, de verschillende specifieke motorische vaardigheden gebruiken:balanceren op stabiele, brede grondvlakken en met verschillende materialen.b) vrije sprongen steunsprongen vanaf en over toestellen.c) verschillende vormen van rollen en duikelen voorover en achterover, op, aan en om toestellen.klauteren en klimmen op en aan toestellen.zwaaien op en aan toestellenkan bij atletiek, met of zonder materiaal, de verschillende specifieke motorische vaardigheden gebruiken:-hoog en verspringen-hardlopen als sprint-de leerling kan nu de duurloop uitvoeren-ver werpen en gericht werpen met werpmateriaalkan bij spel (vormen) de verschillende specifieke motorische vaardigheden gebruiken:-tik- en afgooispelen-voortbewegen met een bal of andere voorwerpen-deelnemen aan de volgende spelvormen:netspelen, doelspelen slag- en loopspelen, stoeispelende leerlingen beheersen basisvaardigheden als werpen, vangen, slaan, mikken, jongleren en voortbewegen met een bal of andere voorwerpenweet dat specifieke motorische vaardigheden horen bij bepaalde ritmes of muziek en dat deze individueel of samen kunnen worden uitgevoerdkan bij verschillende muzikale ritmes de juiste beweging/ specifieke motorische vaardigheden gebruikenkan ruimtelijke patronen en danspassen uitvoeren, en inspelen op het bewegen van anderen
Educatiegebied: Bewegingsonderwijs (Socio-Motorisch)Kerndoel 4De leerling is in staat om te gaan met eigen bewegingstalenten en tekorten en met die van anderen.
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)kent zijn eigen mogelijkheden en tekortkomingen en die van anderenweet dat hij zich aan regels moet houden (b.v. op zijn beurt wacht en samen met de ander een bewegingsprobleem moet oplossen)kan zelfstandig werken met medeleerlingenkan samenwerken met andere kinderenweet zichzelf en de ander positief te waarderenkan de ander helpen en kan de andere stimulerenCyclus 2(tussendoelen)kent zijn eigen mogelijkheden en tekortkomingen en die van anderenvoert de bewegingsvormen uit op zijn niveauweet dat hij zich aan regels moet houden (b.v. op zijn beurt wacht en samen met de ander een bewegingsprobleem moet oplossen).kan samenwerken met andere kinderenweet zichzelf en de ander positief te waarderenkan de andere helpen en kan de andere stimulerenweet een prettige sfeer in de klas te brengenkan een minder goede leerling stimuleren en coachen.weet dat hij open moet staan voor ideeën en argumenten van medeleerlingenkan een zwakke leerling helpen bij de uitvoering van een bewegingweet dat samenwerking belangrijk is voor het bereiken van een gemeenschappelijk doel kan met medeleerlingen samenwerken om een gemeenschappelijk doel te bereiken
Overzicht kerndoelen Mens en MaatschappijKerndoel 1De leerling kan perioden en gebeurtenissen uit eigen leven op een tijdsbalk plaatsen en daarbij aanduidingen vantijd en tijdsindeling hanterenKerndoel 2De leerling kan historische bronnen raadplegenKerndoel 3De leerling kent zijn rechten, plichten en verantwoordelijkhedenKerndoel 4De leerling kan enkele aspecten van groepen en instituties in onze samenleving beschrijven en analyserenKerndoel 5De leerling begrijpt de natuur, verspreiding en migratie van bevolkingKerndoel 6De leerling heeft inzicht in het belang van waarden en normen van de gemeenschap Kerndoel 7De leerling begrijpt dat allerlei maatschappelijke verschijnselen gevolgen hebben voor de omgevingKerndoel 8De leerling kan ruimtelijke verschijnselen aangeven op een kaart en het spreidingspatroon benoemenKerndoel 9De leerling kan de elementaire beginselen van de geologie van zijn eiland en de overige eilanden in de regio benoemen en verklarenKerndoel 10De leerling kan de inrichtingselementen in zijn omgeving waarnemen, beschrijven, verklaren en waarderenKerndoel 11De leerling kan de spreiding van de belangrijke klimaten op aarde beschrijvenKerndoel 12De leerling kan de kaart van zijn eigen eiland, de regio en andere landen die voor ons belangrijk zijnKerndoel 13De leerling begrijpt dat cultuur en multiculturaliteit in Sint Maarten niet op zichzelf staan, maar zijn ingebed in een breder verbandKerndoel 14De leerling kan multiculturaliteit in Sint Maarten herkennen en verklarenKerndoel 15De leerling kan hoofdzaken en belangrijke ontwikkelingen van de economie beschrijven en verklarenKerndoel 16De leerling kan enkele aspecten van het verschijnsel arbeid beschrijven en verklarenKerndoel 17De leerling kan de waarde van democratie en democratische grondrechten zowel algemeen als voor het vigerende politieke systeem kritisch beoordelenKerndoel 18De leerling kent enkele hoofdzaken van staatsinrichtingKerndoel 19De leerling kan een aantal technische producten uit de eigen leefwereld onderzoeken en verklarenKerndoel 20De leerling begrijpt mondiale ontwikkelingen, technologische en omgevingsvraagstukkenKerndoel 21De leerling begrijpt en kan verklaren dat door moderne communicatiemiddelen, transportmiddelen en technologie de interactie tussen landen vergroot is en de wereld steeds meer een mondiale samenleving wordtKerndoel 22De leerling kent in grote lijnen de belangrijkste historische en hedendaagse ontwikkelingen van onze eilandenKerndoel 23De leerling begrijpt dat historische bronnen tegenstrijdig kunnen zijn of van elkaar kunnen afwijkenKerndoel 24De leerling kan perioden en gebeurtenissen uit de geschiedenis op een tijdbalk plaatsen en daarbij aanduidingen van tijd en tijdsindeling hanterenKerndoel 25De leerling kan de wisselwerking tussen mens en milieu beschrijven en verklaren Kerndoel 26De leerling kan met zorg omgaan met de natuur en het milieuEducatiegebied: Mens en MaatschappijDomein A: Individu, ontwikkeling en identiteitKerndoel 1De leerling kan perioden en gebeurtenissen uit eigen leven op een tijdsbalk plaatsen en daarbij aanduidingen vantijd en tijdsindeling hanteren
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)heeft kennis van tijdsbegrippenkent het systeem van een kalender lezenweet hoe het systeem van klok kijken in elkaar zitkan op de juiste wijze een kalender lezenkan op de juiste wijze klok kijkenstelt eenvoudige grafieken op betreffende de tijdsindeling.benoemt en beheerst een jaarverdelingkan bronnen raadplegen, die te maken hebben met de historische ontwikkeling van hun familieCyclus 2(tussendoelen)weet dat het jaar verdeeld kan worden in jaargetijden, jaren, eeuwen, jaartellingen en tijdsperiodenkan voorbeelden geven van jaargetijden en de kenmerken van de jaargetijdenweet dat in de geschiedenis verschillende periodes zijn te onderscheidenkan onderzoek verrichten naar historische gebeurtenissen.
Educatiegebied: Mens en MaatschappijDomein A: Individu, ontwikkeling en identiteitKerndoel 2De leerling kan historische bronnen raadplegen
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)kan zijn eigen generatie –opbouw a.d.h.v. fotomateriaal uitleggenweet dat er veel mensen zijn geweest die op verschillende terreinen zeer belangrijk werk hebben verrichtkan voorbeelden geven van belangrijke personen en aangeven wat voor belangrijk werk ze verricht hebbenCyclus 2(tussendoelen)weet aan de hand van voorbeelden wat een stamboom iskan stambomen makenkan historische kaarten, teksten en illustraties, wandplaten, jeugdliteratuur en audiovisuele middelen interpreteren
Educatiegebied: Mens en MaatschappijDomein A: Individu , ontwikkeling en identiteitKerndoel 3De leerling kent zijn rechten, plichten en verantwoordelijkheden
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)heeft kennis van rechten, plichten en verantwoordelijkheden van het kind t.o.v. ouderskan inventariseren wat zijn verantwoordelijkheden zijnheeft kennis van rechten, plichten en verantwoordelijkheden van het kind t.o.v. andere kinderenkan met een medeleerling een inventaris maken van hun verantwoordelijkheden thuis en op schoolheeft kennis van rechten, plichten en verantwoordelijkheden van het kind t.o.v. andere volwassenenCyclus 2(tussendoelen)weet wat rechten, plichten en verantwoordelijkheden zijn in diverse situatieskan uitzoeken welke regels van toepassing zijn op school en in andere maatschappelijke verbanden weet dat er regels en wetten zijnweet wat sancties en straffen, ordehandhaving door de politie inhoudtheeft kennis van de basisbeginselen van de rechtsorde
Educatiegebied: Mens en MaatschappijDomein B Groepen en Instituties Kerndoel 4De leerling kan enkele aspecten van groepen en instituties in onze samenleving beschrijven en analyseren
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)weet wat de kenmerken zijn van leefeenheden, begrijpt de overeenkomsten en verschillen tussen leefeenhedenkan informatie verzamelen over diverse leefeenheden met behulp van eenvoudige interviews en fotomateriaalCyclus 2(tussendoelen)begrijpt dat er verschillende vormen van groepsgedrag zijnkan informatie verzamelen over diverse beroepsgroepen met behulp van interviews, fotomateriaal en enquêteskent de overeenkomsten en verschillen tussen groepenkan de overeenkomsten en verschillen tussen groepen verklarenweet dat er verschillende beroepsgroepen en sociale lagen in de maatschappij zijnkan verschillen in beroepsgroepen en de lagen van de maatschappelijke ladder met elkaar in verband brengen. kan verband leggen tussen de verschillende lagen van de maatschappelijke ladder
Educatiegebied: Mens en MaatschappijDomein B: Groepen en InstitutiesKerndoel 5De leerling begrijpt de natuur, verspreiding en migratie van bevolkingsgroepen
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1weet waarom mensen zich in verschillende landen vestigenweet waarom mensen uit verschillende landen zich op ons eiland of land gevestigd hebbenweet dat er diverse familie- en/of samenlevingsstructuren bestaanCyclus 2kent het begrip migratiebegrijpt wat vrijwillige en gedwongen migratie inhoudt.kan eenvoudige verslagen schrijven en spreekbeurten houden over slavernij kent de oorzaken en gevolgen van menselijke migratie kan verslagen schrijven over de komst van nieuwe migrantenkan zijn eigen afkomst onderzoeken met behulp van stamboom, interviews en fotomateriaal
Educatiegebied: Mens en MaatschappijDomein B: Groepen en Instituties Kerndoel 6De leerling heeft inzicht in het belang van waarden en normen van de gemeenschap.
De leerling (Kennis)De leerling (Uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen) weet wat de belangrijkste omgangsnormen zijnkan de belangrijkste omgangsvormen op de juiste manier toepassenCyclus 2(tussendoelen)kent de gedragsregels voor verschillende situaties zoals op het werk, op straat, in de vergadering en in de kerk.kan de gedragsregels voor verschillende situaties zoals op het werk, op straat, in de vergadering en in de kerk toepassenweet hoe zich te gedragen tegenover gezagdragers en autoriteitenkan de regels hoe zich te gedragen tegenover gezagdragers en autoriteiten toepassenweet het belang van respect te tonen voor zichzelf en zijn medemenskan de regels van respect voor zichzelf en zijn medemens op de juiste wijze toepassen
Educatiegebied: Mens en MaatschappijDomein C: Mens en omgevingKerndoel 7De leerling begrijpt dat allerlei maatschappelijke verschijnselen gevolgen hebben voor de omgeving
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)begrijpt dat veranderingen in de leefomgeving gevolgen voor de wijk hebbenvergelijkt oude en nieuwe woonwijken met elkaarbegrijpt welke invloed maatschappelijke ontwikkelingen hebben op wijkenCyclus 2(tussendoelen)begrijpt hoe gebeurtenissen en veranderingen binnen de leefomgeving in relatie staan tot ontwikkelingen op het eiland en daarbuiten kan door middel van onderzoek nagaan welke veranderingen er de laatste tijd plaatsvinden binnen zijn leefomgeving en zoeken naar de oorzaken hiervankan een verklaring geven voor de veranderingen in zijn eigen leefomgeving
Educatiegebied: Mens en MaatschappijDomein C: Mens en omgevingKerndoel 8De leerling kan ruimtelijke verschijnselen aangeven op een kaart en het spreidingspatroon benoemen
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)kan met blokken lego of waardevol materiaal een maquette makenCyclus 2(tussendoelen)weet wat een atlas iskan kaart lezen en de atlas hanteren.kent de begrippen: schaal, legenda, coördinaten, register, windrichting en afstandkan de begrippen: schaal, legenda, coördinaten, register, windrichting en afstand bij kaartlezen toepassen
Educatiegebied: Mens en MaatschappijDomein C: Mens en omgeving
Kerndoel 9De leerling kan de elementaire beginselen van de geologie van zijn eiland en de overige eilanden van de voormalige Nederlandse Antillen en Aruba benoemen en verklaren
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)weet dat er verschillende gesteenten zijnverzamelt verschillende stenen op vorm, kleur en grootteCyclus 2(tussendoelen)kent de belangrijkste gesteenten op het eilandverzamelt en vergelijkt verschillende soorten stenen en hun afkomstbegrijpt het ontstaan van verschillende soorten gesteenten
Educatiegebied: Mens en MaatschappijDomein C: Mens en omgevingKerndoel 10De leerling kan de inrichtingselementen in zijn eigen omgeving waarnemen, beschrijven verklaren enwaarderen
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)Cyclus 2(tussendoelen)begrijpt de veranderingen die hebben plaatsgevonden in hun eigen omgeving, zowel historisch als ruimtelijkkan zijn woonomgeving in kaart brengenweet welke de inrichtingselementen zijnKan relaties leggen tussen de inrichtingselementen binnen het woongebied
Educatiegebied: Mens en MaatschappijDomein C: Mens en omgevingKerndoel 11De leerling kan de spreiding van de belangrijkste klimaten op aarde beschrijven
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)Cyclus 2(tussendoelen)kent de verschillende klimatenbegrijpt de relatie tussen klimaten en breedteligging, hoogteligging en de ligging t.o.v. de oceanenkan met behulp van de atlas relaties leggen tussen klimaat en vegetatiekent het onderscheid tussen klimaten, inclusief bergklimaten en hun invloed op vegetatiegordels kan met behulp van de atlas relaties leggen tussen klimaat en vegetatieweet wat vegetatiegordels betekenen voor mens, plant en dierkan aangeven wat de betekenis is van een bepaalde vegetatie voor een groep mensen
Educatiegebied: Mens en MaatschappijDomein C: Mens en omgevingKerndoel 12De leerling kan de kaart lezen van zijn eigen eiland, de regio en andere landen die voor ons belangrijk zijn
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)kan op de kaart de bekende plaatsen en wijken van hun eiland aanwijzen en benoemenCyclus 2(tussendoelen)kan de kaarten lezen van de eilanden van de voormalige Nederlandse Antillen en Aruba, de rest van het Caribische Gebied, Zuid- en Noord-Amerika, Nederland en de rest van de wereld
Educatiegebied: Mens en MaatschappijDomein D: Cultuur en MulticulturaliteitKerndoel 13De leerling begrijpt dat cultuur en multiculturaliteit in Sint Maarten niet op zichzelf staan, maar zijn ingebed in een breder verband
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)weet dat de cultuur van Sint Maarten is samengesteld uit culturen van verschillende landenkan bepaalde simpele of eenvoudige culturele kenmerken of gebruiken van verschillende bevolkingsgroepen op ons eiland onderscheidenCyclus 2(tussendoelen)kent de begrippen cultuur en multiculturaliteit verzamelt materiaal betreffende migratie en migrantengroepen
Educatiegebied: Mens en MaatschappijDomein D : Cultuur en MulticulturaliteitKerndoel 14De leerling kan multiculturaliteit in Sint Maarten herkennen en verklaren
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)begrijpt de culturele verschillen en overeenkomsten van leefeenheden en van etnische groeperingen kan een fotoverzameling aanleggen, eetgewoontes onderzoeken en gebruiksvoorwerpen verzamelen van de verschillende etnische groeperingen op onze eilandenCyclus 2(tussendoelen/benchmarks)weet dat er verschillen en overeenkomsten tussen etnische groepen bestaan.kan een eenvoudig verslag maken over de verschillen en overeenkomsten van etnische groepenkent de begrippen; discriminatie, tolerantie en emancipatiekan uitleggen waarom dat discriminatie uitgebannen dient te worden.kan binnen een projectvorm de begrippen tolerantie en emancipatie uitwerken
Educatiegebied: Mens en MaatschappijDomein E. Economische processen en structurenKerndoel 15De leerling kan hoofdzaken en belangrijke ontwikkelingen van de economie beschrijven en verklaren
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)kent de verschillende bestaansmiddelen van Sint Maartenverzamelt producten van Sint Maarten op het gebied van landbouw en industrieCyclus 2(tussendoelen)kent de belangrijkste bestaansmiddelen in de regio kan een verslag maken van een bepaald soort bestaansmiddel in zijn omgeving en daarbuiten
Educatiegebied: Mens en MaatschappijDomein E: Economische processen en structurenKerndoel 16De leerling kan enkele aspecten van het verschijnsel arbeid beschrijven en verklaren
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)weet wat werken is: thuis, op school en buitenshuis kan inventariseren waar en hoe enkele mensen uit hun directe omgeving werken kent een aantal veel voorkomende beroepenCyclus 2(tussendoelen)begrijpt de betekenis van werken voor de menskent diverse beroepen en beroepsmogelijkheden in relatie tot opleiding en ervaringkan beroepen in sectoren groeperen en onderzoekt welke opleiding bij de verschillende beroepen behoortweet dat er verschillende arbeidssectoren zijn kan de relatie tussen de verschillende arbeidssectoren verklarenkent het onderscheid tussen betaalde arbeid en vrijetijdsbestedingKent het belang van sociale voorzieningen
Educatiegebied: Mens en MaatschappijDomein F Democratische structuren en processenKerndoel 17De leerling kan de waarde van democratie en democratische grondrechten zowel algemeen als voor hetvigerende politieke systeem kritisch beoordelen
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)begrijpt dat iedereen rechten en plichten heeftkan onderzoeken welke rechten en plichten hij thuis heeft en op school Cyclus 2(tussendoelen)weet wat het begrip democratie inhoudtweet dat er verschillen zijn tussen democratische systemen kan voorbeelden geven van landen met democratische en niet democratische systemenkan met zijn medeleerlingen een schoolparlement opzetten en verkiezingen houdenkent enige punten uit VN- declaratie van de rechten van het kindonderzoekt bepaalde rechten van het kind, bijv. bij kindermishandelingweet wat de meerderheid van stemmen betekent, vertegenwoordiging van het volk kan mogelijkheden aangeven om op te komen voor zijn rechten, bijv. in gezin en op school
Educatiegebied: Mens en MaatschappijDomein F. Democratische structuren en processenKerndoel 18De leerling kent enkele hoofdzaken van staatsinrichting
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)begrijpt dat er mensen zijn die leiding hebben op het eiland en anderen die leiding moeten accepterenervaart het verschil tussen leiding geven en leiding accepteren a.d.h.v. concrete voorbeeldenCyclus 2(tussendoelen)kent de bestuursvormen op eilandelijk, landelijk enkoninkrijksniveaubrengt een bezoek aan een statenvergadering en maakt een verslag eroverkent de bestuursvormen van de Caribische ei-landen en andere voor ons belangrijke landen in de wereldkan een statenvergadering simulerenkent enkele overkoepelende, internationale organisaties, zoals Caricom, Europese Unie en de Verenigde Natieskan aangeven wat de betekenis is van deze organisaties voor de landen in de wereld
Educatiegebied: Mens en MaatschappijDomein G. Technologie en globaliseringKerndoel 19De leerling kan een aantal technische producten uit de eigen leefwereld onderzoeken en verklaren
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)weet dat er verschillen zijn tussen moderne apparaten en apparaten van vroeger verzamelt apparatuur van vroeger en nu met dezelfde functiesCyclus 2(tussendoelen)Begrijpt welke veranderingen hebben plaatsgevonden op het gebied van media en communicatiemiddelenorganiseert een tentoonstelling met apparatuur van vroeger en nu en vergelijkt deze op snelheid en gecompliceerdheidweet de betekenis van productie, productiemiddelen: machines, automatisering en informatiesystemenbrengt een bezoek aan telecommunicatiemusea en schrijft een verslag eroverweet dat er veranderingen zijn opgetreden in zee-, land-, lucht- en ruimteverkeerkan de veranderingen verklaren die zijn opgetreden in zee-, land-, lucht-, en ruimteverkeerweet wat de begrippen transnationale industrieën , telecommunicatie, internet en globalisering en internationalisering inhoudenkan gebruik maken van internet en telecommunicatiekan onderzoeken wat een transnationale industrie inhoudt
Educatiegebied: Mens en MaatschappijDomein G: Technologie en GlobaliseringKerndoel 20De leerling begrijpt mondiale ontwikkelingen, technologische en omgevingsvraagstukken
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)weet dat door internetgebruik informatie over de hele wereld nu binnen handbereik iskan het nut van internet aangeven aan de hand van eenvoudige voorbeeldenCyclus 2(tussendoelen)weet hoe op verantwoordelijke wijze om te gaan met hulpbronnen bezoekt en maakt een verslag over bedrijven die gebruik maken van moderne apparatuur en telecommunicatiesystemenweet dat technologische ontwikkelingen ook effect hebben op maatschappelijke ontwikkelingendoet een onderzoek naar technologische ontwikkelingen en de gevolgen ervan voor het dagelijkse leven
Educatiegebied: Mens en MaatschappijDomein G: Technologie en GlobaliseringKerndoel 21De leerling begrijpt en kan verklaren dat door moderne communicatiemiddelen, transportmiddelenen technologie de interactie tussen landen vergroot is en de wereld steeds meer een mondiale samenleving wordt
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)begrijpt dat door het moderne en snelle transport over land en zee en via lucht, mensen en goederen uit verschillende landen dichter bij elkaar komenkan het belang en de snelheid van telecommunicatieverklarenCyclus 2(tussendoelen/benchmarks)kan snelheid van overbrugging van afstanden beschrijven en benoemen, als ook voorbeelden aangeven
Educatiegebied: Mens en MaatschappijDomein H. Tijd, continuïteit en verandering Kerndoel 22De leerling kent in grote lijnen de belangrijkste historische en hedendaagse ontwikkelingen van onze eilanden
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)Cyclus 2(tussendoelen)begrijpt dat bepaalde beslissingen en gebeurtenissen een belangrijke invloed hebben gehad op het verleden en hedenkan voorbeelden geven van gebeurtenissen die van invloed zijn geweest op het heden begrijpt dat bepaalde persoonlijkheden een grote rol hebben gespeeld op de geschiedenis van de eilanden en daar buitenkan voorbeelden geven van belangrijke mensen in Sint Maarten en aangeven wat hun rol is geweest begrijpt dat bepaalde ideeën in het verleden en heden van grote betekenis zijn voor de geschiedenis van de eilanden en daar buitenkan voorbeelden geven van belangrijke ideeën voor de geschiedenis van de mensheid
Educatiegebied: Mens en MaatschappijDomein H: Tijd, continuïteit en veranderingKerndoel 23De leerling begrijpt dat historische bronnen tegenstrijdig kunnen zijn of van elkaar kunnen afwijken
De leerling / (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)Cyclus 2(tussendoelen)Begrijpt dat het denkpatroon van iedereen afhankelijk is van de tijd waarin hij leeft, de plaats waar hij leeft en de economische positie die hij inneemt kan aan de hand van een verslag aangeven dat het denken van mensen gebonden is aan tijd en plaats (bijv. man-vrouw relaties en raciale verhoudingen)
Educatiegebied: Mens en MaatschappijDomein H: Tijd, continuïteit en veranderingKerndoel 24De leerling kan perioden en gebeurtenissen uit de geschiedenis op een tijdsbalk plaatsen en daarbij aanduidingen van tijd en tijdsindeling hanteren
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)Cyclus 2(tussendoelen)begrijpt m.b.v. de tijdsbalk de historische ontwikkeling van de eilanden en landen binnen en buiten de regiokan verschillende gebeurtenissen op een tijdsbalk plaatsen
Educatiegebied: Mens en MaatschappijDomein I MilieuKerndoel 25De leerling kan de wisselwerking tussen mens en milieu beschrijven en verklaren
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)weet dat hij zichzelf en zijn directe omgeving schoon moet houden en waaromobserveert en verklaart wat vuil en wat schoon milieu isCyclus 2(tussendoelen/benchmarks)weet de betekenis van het milieu voor de mensen in Sint Maarten en de rest van de wereld kan een onderzoek doen in de eigen omgeving en daarbuiten betreffende de vervuiling van het milieubegrijpt dat de wisselwerking tussen mens en milieu kan leiden tot milieuproblemen zoals: vervuiling, aantasting en uitputtingweet waarom hergebruik van afval belangrijk is. kan een recyclingproces weergeven
Educatiegebied: Mens en MaatschappijDomein I : Milieu Kerndoel 26De leerling kan met zorg omgaan met de natuur en het milieu
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)kent zijn eigen leefgewoonten en weet wat milieuvriendelijk gedrag inhoudtkan een eenvoudig onderzoekje doen naar eigen leefgewoontes en kan aangeven waarom bepaald gedrag milieuvriendelijk is of niettoont bereidheid om in de klas en op school zorgvuldig om te gaan met voedsel, papier, water, energie en afvalCyclus 2(tussendoelen)kan illustreren hoe mensen op negatieve wijze, maar ook op positieve wijze omgaan met water, lucht, bodem en energie
Overzicht educatiegebied Mens, Natuur en Technologie
DOMEINKERNDOEL1 Aarde en HeelalDe leerling kan onderscheid maken tussen weersverschijnselen en de kringloop van water.De leerling kan aangeven uit welke stoffen en samenstellingen de aarde bestaat .De leerling kan de samenstelling en structuur van het heelal uitleggen en de plaats van de aarde daarin.2 Levensverschijnselen De leerling begrijpt de structuur en werking van cellen en organismen.De leerling begrijpt de relatie tussen organismen en hun fysieke milieu.De leerling kan eenvoudige uitleg geven over wat biologische evolutie betekent en verschillen in levensvormen.3 NatuurverschijnselenDe leerling herkent eigenschappen van natuurlijke stoffen.De leerling kan bronnen en eigenschappen van energie noemen.De leerling herkent de verschijnselen ‘kracht’ en ‘beweging’.4 Technologie De leerling herkent de basis van technologie. De leerling herkent de functie van technologie.De leerling herkent de invloed van technologie.5 Basisvaardigheden De leerling kan stappen in eenvoudig onderzoek volgen en uitvoeren.De leerling herkent de functie van onderzoek.De leerling kan eenvoudige onderzoeksvaardigheden toepassen.
KERNDOEL: 1. De leerling kan onderscheid maken tussen weersverschijnselen en de kringloop van water*
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)weet dat weersomstandigheden, zoals temperatuur/ regenen zon, dagelijks of door seizoenen kunnen veranderenkan eigenschappen van weers-omstandigheden tekenen of aanwijzen.(mooi weer/slecht weer)weet dat ‘water’ als drinkbaar(vloeistof) en ook als ijs(vaste stof) voorkomt en kan veranderenkan met vormen van water werken als die gepresenteerd worden Cyclus 2(tussendoelen)weet dat ‘lucht’ een gas is dat om ons heen is, ruimte inneemt en beweegtkan aantonen dat ‘lucht’ aanwezig is en kan worden waargenomenweet dat de zon voor licht en warmte zorgt en nodig is voor het op temperatuur houden van de aardekan aantonen door praktijkvoorbeelden hoe licht en warmte hun omgeving beïnvloedenweet dat weersomstandigheden dagelijks maar ook per seizoen kunnen veranderenkan eigenschappen van weersomstandigheden tekenen of aanwijzen in eigen omgevingweet dat het grootste deel van de aarde bestaat uit ‘water’, dat het meeste zout water is in zeeën, en dat zoet water voorkomt in rivier/meren/bergen en ondergrondsweet dat water voorkomt in de lucht als wolken, regen en als mistkan in eigen omgeving door onderzoek verschil in water aantonen
KERNDOEL: 2. De leerling kan aangeven uit welke stoffen en samenstellingen de aarde bestaat *
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)weet dat de aarde bestaat uit vast gesteente, zand, vloeistoffen en gassen in de atmosfeerkan verschillende stoffen herkennen/benoemenweet dat gesteente in verschillende vormen en maten voorkomtkan door vorm en grootte ordenenweet dat de aarde een deel is van het zonnestelselkan aan de hand van een model de aarde herkennen/aanwijzenCyclus 2(tussendoelen)weet dat het aardoppervlak steeds verandert door een combinatie van langzame en snelle processen(door wind, water en golven)kan verschillen benoemen/aanwijzen in bodemgesteldheid voor/tijdens/na onderzoekweet dat kleine gesteenten door verwering ontstaan uit grote gesteentenkent verschillende samenstellingen (gesteente/ organismen/product van plant-dier) en eigenschappen van bodemsoortenherkent verschillende samenstellingen en eigenschappenweet dat fossiele resten bewijsstukken zijn van de prehistorische natuurherkent fossiele bewijsstukken
KERNDOEL: 3. De leerling kan de samenstelling en structuur van het heelal uitleggen en de plaats van de aarde daarin
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)weet dat er verschillende hemellichamen zijn zoals; zon, maan en sterren en hun baanbewegingkan hemellichamen herkennen/benoemen en hun positie/ bewegingsrichting aanwijzenweet dat door de beweging van de aarde, zon en maan er dag- en nachtritmen zijnkan dag en nacht vergelijkingen tekenen/op model voordoenweet dat er planeten in ons zonnestelsel zijnkan de planeten van ons zonnestelsel opnoemen Cyclus 2(tussendoelen)weet hoe sterren, planeten en kometen verschillenkan verschillen in hemellichamen onderzoeken en aanwijzen adv. wandkaart/computersimulatiesweet dat natuurverschijnselen in verband staan met de positie van zon/ aarde en maanweet dat hemellichamen in de ruimte met een telescoop of andere technologische instrumenten bekeken kunnen wordenkan een eenvoudige telescoop hanterenkan uitleggen waarom de aarde een dag en nachtcyclus heeftkan een model construeren die het dag/nachtritme simuleert
KERNDOEL: 4. De leerling begrijpt de structuur en werking van cellen en organismen*
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)weet welke eigenschappen levende en niet-levende dingen van elkaar onderscheiden (beweging/voeding/voortplanting, etc)kan levende van niet-levende dingen onderscheidenweet welke verzorging planten en dieren nodig hebben om te overleven(voeding of licht/lucht/bescherming) weet dat planten en dieren eigenschappen hebben om in verschillende omgevingen te kunnen bestaankan legpuzzels in elkaar zetten over levenscycli van organismenkan zoogdieren van andere diersoorten onderscheiden als deze op kaarten worden getoondkan delen van planten en dieren benoemenDe leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 2(tussendoelen)weet dat alle organismen bestaan uit cellen die elk onderdeel vormen van een levensvorm. De meeste organismen zijn eencellig maar andere organismen (inclusief mensen) zijn meercellig weet dat planten en dieren een levenscyclus doorlopenkent de eigenschappen die zoogdieren onderscheiden van andere dierenweet hoe je bij planten en dieren, onderscheid en vergelijking kan makenkan mbv. voorbeeldkaarten eencellige van meercellige organismen onderscheiden.kan legpuzzels in elkaar zetten over levenscycli van organismenkan dieren/ planten classificeren op grond van hun leefomgevingkan verschillende typische lokale planten/ dieren beschrijven op grond van hun eigenschappen kan delen van de levensvormen benoemenweet dat dieren in groepen geordend kunnen worden op grond van hun leefomgeving kan dieren classificeren op grond van hun voeding (plant/vlees- alles eter)weet dat levende organismen uitgesproken vormen en lichaamssystemen hebben die zorgen voor taken zoals groei, overleving en voortplantingkan organismen, orgaanstelsels en organen identificeren mbv een kaart of een model
KERNDOEL: 5. De leerling begrijpt de relatie tussen organismen en hun fysieke milieu. *
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)weet dat planten en dieren bepaalde levensbronnen nodig hebben voor hun eigen energie en groeiprocessen weet dat planten en dieren verschillende verdedigingsmechanismen hebben om te kunnen overlevenkan voor basislevensbehoeften zorgen voor plant en dier kan door waarnemingen omschrijven hoe bepaalde organismen zich beschermen om te overleven. (bijv. wegvliegen voor vogels kan overleving betekenen) weet dat levensvormen bijna overal ter wereld gevonden worden en dat een bepaald milieu bepaalde levenskansen biedt weet dat verschillende dieren hun voedsel op verschillende plaatsen (op land /in water) vindenkan vertellen wat vogels eten bij of in het water.kan verschillende lokale vogels/reptielen// insecten noemen die hun voedsel op land vinden.weet dat sommige dieren/planten in water leven, en andere niet identificeert lokale dieren/planten die uitsluitend in water bestaanweet dat planten/ dieren er anders uitzien bij droge/ natte seizoenen, lokaal en in de rest van de wereldnoemt uiterlijke veranderingen waarneembaar bij zowel locale als buitenlandse planten /dieren
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 2(tussendoelen)kent voorbeelden van huisdieren en cultuur-gewassen, waarvan de leefomstandigheden door mensen worden beheerstweet dat alle organismen(inclusief de mens) veranderingen veroorzaken in hun omgeving, zowel in het voordeel als nadeel.kent de rol van roofdier ten opzichte van hun prooi kan in de school voorkomende planten en dieren de juiste verzorging gevenherkent eigenschappen die een roofdier gebruikt voor het jagen op zijn prooiherkent veranderingen in veldsituaties veroorzaakt door organismen weet dat door overdracht van energie (door verbruik van voedsel) essentieel is voor alle levende organismen.weet dat verandering in het milieu invloed kan hebben op verschillende organismenkan rapporteren door waarnemingen hoe organismen energierijk voedsel consumerenweet dat dieren, van de dezelfde soort, andere leefgewoonten kunnen hebben in een ander milieu kan door waarnemingen verschil in gedrag aangeven van lokale organismen
KERNDOEL: 6 De leerling kan eenvoudig uitleg geven over wat biologische evolutie betekent en verschillen in levensvormen*
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)weet dat sommige plant - /diersoorten die ooit op aarde hebben geleefd, niet meer voorkomenweet dat planten en dieren oud kunnen wordenkan uitgestorven levensvormen noemen en herkennen op tekeningen/wandplaat/modellen (Dinosaurus, reuze-varen, mammoet)kan verschillen aanwijzen in jonge en oude plantenweet dat voortplanting bij sommige dieren levendbarend gebeurt en bij sommige door het leggen van een ei kan dieren opnoemen die hun jong levend baren en dieren die een ei leggen weet dat er een verschil is tussen organismen die hebben geleefd en nu dood zijnkan een onderscheid maken tussen een levende en dode plantweet dat planten en dieren veel op hun ouders lijkenkan overeenkomsten aanwijzen tussen ouder- en nakomeling van plant/dier Cyclus 2(tussendoelen)weet dat sommige planten zaden hebben waaruit een nieuwe plant kan ontstaanherkent planten door observering en vergelijkenheeft inzicht in eenvoudige systematische indeling van planten en dieren kan voorbeeld organismen op verschillende manieren groeperenweet dat voortplanting een kenmerk is van alle levende organismen en hun bestaanwijst kenmerkende overeenkomsten van de ouder aan
KERNDOEL: 7. De leerling herkent eigenschappen van natuurlijke stoffen. *
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)herkent verschillende voorwerpen die verschillen in stof (papier/textiel) en hun zichtbare eigenschappen kan verschillende soorten stoffen herkennen/ identificeren Cyclus 2(tussendoelen)weet dat stoffen in verschillende fasen voorkomen (vloeistof/gas/vaste stof) en kunnen veranderen van fase.kan door middel van eenvoudige experimenten de verandering van stoffen rapporterenkent van dagelijks voorkomende stoffen, eenvoudige natuur- en scheikundige eigenschappen (oplosbaarheid/smelten/koken/magnetisme)weet dat de massa van een stof gelijk blijft in zijn geheel, in delen of andere faseweet dat stoffen uit kleine delen kunnen bestaan die niet gezien worden zonder vergrotingkan stoffen op basis van natuur-/scheikundige eigenschappen ordenen en benoemenkan eenvoudige instrumenten gebruiken om de berekening van de massa te bepalenkan microscopisch kleine delen van stoffen identificeren op modellen en wandkaarten
KERNDOEL: 8. De leerling kan bronnen en eigenschappen van energie noemen *
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)weet dat de zon de aarde verlicht/ verwarmtweet dat trillende objecten geluid producerenweet dat warmte op verschillende manieren wordt geproduceerdweet dat elektronische spelletjes warmte/licht en geluid producerenweet dat lichtstralen in een rechte lijn lopen totdat ze een voorwerp rakenkan met behulp van praktische voorbeelden zonverwarming aantonenkan voorbeelden van spelletjes tonen die warmte/ licht en geluid producerenCyclus 2(tussendoelen)weet hoe een eenvoudig elektrisch circuit tot stand komt (batterij, draad, spelletje)weet dat elektronische circuits warmte als bijverschijnsel produceren(game/toys)weet dat warmte doorgegeven kan worden en dat sommige stoffen beter geleidenweet dat licht wordt beïnvloed door reflectie, refractie of absorptie.weet dat de hoogte van geluid afhankelijk is van de frequentie van de geluidsvibratiekan voorbeelden van spelletjes tonen die warmte/ licht en geluid producerenkan dmv voorbeelden laten zien hoe licht tot stand kan komen kan met instrumenten aantonen dat geluid zich verplaatst en in hoogte kan veranderenkan door waarneming rapporteren hoe licht verandert in verschillende omstandigheden
KERNDOEL: 9. De leerling herkent de verschijnselen ‘kracht’ en ‘beweging’.*
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)weet dat magneten gebruikt kunnen worden om objecten te bewegenweet dat begrippen zoals voor, achter en naast gebruikt kunnen worden om relatieve positie te bepalenweet dat een voorwerp op verschillende manieren kan bewegenweet dat objecten op aarde naar beneden vallen tenzij iets hun ondersteuntkan eenvoudige experimenten met magneten tonenkan eenvoudige metingen verrichten om afstanden van een voorwerp tot een bepaald punt te bepalenkan een voorwerp in verschillende dimensies bewegenCyclus 2(tussendoelen)weet dat de aantrekkingskracht van de aarde voorwerpen beïnvloed zonder het aan te rakenweet dat magneten zowel aantrekkings-/afstoot-kracht hebben tot bepaalde voorwerpenweet dat de beweging van een voorwerp beschreven kan worden door o.a. meting in tijdkent de verklaring van de relatie die vergroting van kracht/massa heeft op de beweging kan mbv eenvoudige proefjes demonstreren dat magneten aantrekkingskracht hebben net zoals de aarde zijn zwaartekracht uitoefentkan eenvoudige plaats/tijd metingen doen om de snelheid van beweging van een voorwerp te bepalen (bv. vliegtijd luchtballon-reis mickeymouse)
KERNDOEL: 10. De leerling herkent de basis van technologie *
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)weet dat sommige voorwerpen door de natuur gemaakt zijn en andere door mensenkan vanuit onderdelen een object in elkaar zettenweet dat gereedschappen gebruikt worden voor het waarnemen, het meten en om iets te makenkan voorbeelden geven van gereedschappen die gebruikt worden voor het waarnemen, het meten en om iets te makenweet dat het volgen van de instructies meestal helpt om iets te maken of om iets beter te laten werkenweet dat de mens alleen of in een groep steeds bezig is om nieuwe wegen te vinden om een probleem op te lossenkan voorbeelden geven van uitvindingen om een probleem op te lossenCyclus 2(tussendoelen)weet dat de mens altijd en overal werktuigen heeft uitgevonden en gebruiktkan voorbeelden geven van uitvindingen en werktuigen uit verschillende perioden in de geschiedenisweet dat de technologie wetenschappers en anderen in staat stelt om dingen te zien die in feite te klein of te ver weg zijn om gezien te wordenkan voorbeelden geven waaruit blijkt dat de technologie wetenschappers en anderen in staat heeft gesteld om dingen te zien die in feite te klein of te ver weg zijn om gezien te worden weet dat meetinstrumenten gebruikt kunnen worden om nauwkeurige informatie te verkrijgen nodig voor het ontwerpen en construeren van voorwerpen die aan de gestelde doelen voldoenkan voorbeelden geven van meetinstrumenten die gebruikt kunnen worden om nauwkeurige informatie te verkrijgen nodig voor het ontwerpen en construeren van voorwerpen die aan de gestelde doelen voldoenWeet dat de technologie het vermogen van de mens om de wereld te veranderen vergroot. Men is in staat om materialen te snijden, vorm te geven aan elkaar te hechten. Men kan voorwerpen verplaatsen
KERNDOEL: 11 . De leerling herkent de functie van de technologie. *
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)begrijpt dat iedereen iets kan ontwerpen en dat ontwerpen een creatief proces is kan een simpel ontwerp maken en een eenvoudig idee voor een ontwerp beschrijvenkent de basis principes van hoe je iets moet ontwerpenbegrijpt het belang van het stellen van vragen om er achter te komen waar het ontwerp aan moet voldoenkan voorbeelden geven van eenvoudige vragen die nodig zijn om te weten waar het ontwerp aan moet voldoenCyclus 2(tussendoelen)begrijpt de omschrijving en de eisen van het ontwerpkan een ontwerp maken en een idee voor een ontwerp beschrijven begrijpt het proces van ontwerpen en het belang van de creativiteit en de noodzaak om alle ideeën en modellen te bekijkenbegrijpt het belang van het stellen van vragen om er achter te komen waar het ontwerp aan moet voldoen.kan voorbeelden geven van eenvoudige vragen die nodig zijn om te weten waar het ontwerp aan moet voldoen .
KERNDOEL: 12. De leerling herkent de invloed van technologie . *
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen) weet dat het in de wetenschap een goede zaak (en hulp) is om in een team te werken en de bevindingen met anderen te delenkan uitkomsten en bevindingen met anderen delenbegrijpt het gebruik, het hergebruik en/of het recyclen van materiaalkan een onderscheid maken tussen eenvoudige voorbeelden van gebruikt, hergebruikt en recycled materiaalweet dat ieder mens behoeften en verlangens heeft met betrekking tot het gebruikmaken van de technologische mogelijkhedenkan bepaalde goede en slechte effecten van de technologie op de gemeenschap opnoemen en identificerenCyclus 2(tussendoelen)weet dat de technologie goede en slechte effecten op de gemeenschap heeft en dus ook ongewenste gevolgen kan hebbenkan goede en slechte effecten van de technologie op de gemeenschap onderscheiden is bekend met het recyclings proces en het verwerken van afvalkan een onderscheid maken tussen gebruikt, hergebruikt en recycled materiaalweet dat de technologie het milieu positief en negatief beïnvloedtkan veilig materiaal op speelplaatsen en in de huishouding herkennen weet hoe de behoeften en de wensen van de gemeenschap beïnvloed worden door uitbreiding of beperking van technologische ontwikkelingenkent de “impact” van de technologie op het gebied van voedselproductie, kleding en beschermingkan technologie gebaseerd op inbreng van mensen vergelijken met de technologie “geproduceerd” door de natuur
KERNDOEL: 13. De leerling kan stappen in eenvoudig onderzoek volgen en uitvoeren. *
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen) weet dat men kan leren van het doen van zorgvuldige observaties en het uitvoeren van eenvoudige experimentenkan aangeven hoe nieuwe informatie verkregen kan worden door goed te kijken hoe anderen hun werk doen weet dat het in de wetenschap belangrijk is om zaken en voorwerpen zo nauwkeurig mogelijk te beschrijven omdat het de mens in staat stelt om elkaars observaties te vergelijkenkan alle zintuigen gebruiken om zaken (voorwerpen) te observeren thuis en binnen de schoolkan een duidelijke beschrijving geven van voorwerpen waarbij het oog hebben voor detail tot uiting komtkan veranderingen observeren en vastleggen (bijv. nadat het materiaal aangepast is)weet dat correcte, nauwkeurige informatie verkregen kan worden met behulp van een verscheidenheid aan gestandaardiseerde en niet-gestandaardiseerde gereedschappen; met inbegrip van thermometers, linialen, globes, weegschalen en computerskan metingen doen waarbij gebruikgemaakt wordt van gestandaardiseerde en niet-gestandaardiseerde gereedschappen en instrumentenkan een verscheidenheid aan standaard gereedschap gebruiken om informatie te verkrijgen. (bijvoorbeeld handen, voeten, voorwerpen in het klaslokaal)kan het resultaat van eenvoudige observaties doorgeven
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 2(tussendoelen)heeft enige basiskennis hoe gebruik te maken van wetenschappelijke onderzoekmethoden is in staat een overzicht bij te houden over de observaties, bepaalde patronen in de observaties te herkennen en bevindingen te totaliserenweet hoe belangrijk het is om te letten op de veiligheid gedurende het onderzoek en tijdens de zorg voor levende organismenkan een onderzoek opzetten en uitvoeren om vraagstellingen te kunnen beantwoorden.kan veiligheidsregels en procedures monitoren voor thuis en voor op schoolweet wat geschikte bewijzen oplevert kan gegevens die een discussie ondersteunen evalueren weet dat wetenschappelijk onderzoek het stellen en beantwoorden van vragen inhoudt en dat de uitkomsten vergeleken moeten worden met de gegevens die de wetenschap al heeftkan een verscheidenheid aan meetgereedschap gebruiken, waarbij het accent ligt op het gebruik van het juiste gereedschap
KERNDOEL: 14 . De leerling herkent de functie van onderzoek. *
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)weet dat wetenschappelijk onderzoek over het algemeen overal op dezelfde wijze gebeurt en normaliter resultaten oplevert die vaker gebruikt kunnen wordenkan verschillende kenmerken en onderdelen in voorwerpen herkennen en onderscheidenkan objecten sorteren op een bepaald kenmerkkan observaties in eigen woorden weergevenkan de stappen in een eenvoudig onderzoek aangeven Cyclus 2(tussendoelen)weet dat de algemene gegevens verkregen uit een onderzoek door anderen gebruikt moeten kunnen wordenweet dat wetenschappelijke verklaringen gebaseerd moeten zijn op bewijzen (observaties) en wetenschappelijke kennisweet dat wetenschappers resultaten van anderen bestuderen en vragen over het werk van anderen stellenkent de wijze waarop de wetenschap zich onderscheidt van andere kennis en van andere informatiebronnen. (logische argumenten)kan eigen onderzoek onder woorden brengenkan gebruik maken van “als-dan” formulering
KERNDOEL: 15. De leerling kan eenvoudige onderzoeksresultaten toepassen. *
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen) weet dat eenvoudige problemen met een goed ontwerp opgelost kunnen wordenweet hoe informatie verkregen wordt kan een eenvoudig object bouwenkan nagaan hoe een eenvoudig object gemaakt isweet dat er verschillende manieren zijn om voorwerpen op te bergen zodat zij later gemakkelijk teruggevonden kunnen worden (letters en nummers kunnen gebruikt worden om objecten in een bruikbare volgorde te plaatsen) kan alledaagse symbolen herkennen en toepassenweet dat informatie op verschillende manieren verzonden en ontvangen kan worden Cyclus 2(tussendoelen)weet dat instrumenten, zoals thermometers, X-ray apparaten, informatie kunnen verschaffen over hetgeen in het lichaam gebeurt en dat de technologie het mogelijk maakt om lichaamsdelen te behandelen en soms delen van het lichaam te vervangenweet dat computers geprogrammeerd kunnen worden om informatie op te slaan, op te vragen en te verwerken en dat men verschillende informatie-bronnen kan gebruikenkan de computer gebruiken om toegang te hebben tot informatie en om informatie te ordenenweet dat communicatie het mogelijk maakt om informatie snel en betrouwbaar over grote afstanden te versturen en te ontvangenkan communicatieapparatuur gebruiken (o.m. digitale instrumenten: cell-telefoons en autoalarm-sleutels)
Overzicht Kerndoelen Rekenen en WiskundeKerndoel 1VAARDIGHEDENDe leerling heeft basisvaardigheden ontwikkeld en begrijpt eenvoudige wiskundige taal.Kerndoel 2CIJFERENDe leerling kan de hoofdbewerkingen ( +, -, :, x ) volgens standaardprocedures of varianten daarvan uitvoeren en deze toepassen.Kerndoel 3De leerling kan verhoudingen, breuken, kommagetallen en procenten berekenen.Kerndoel 4METENDe leerling begrijpt het proces van meten.Kerndoel 5MEETKUNDEDe leerling heeft inzicht in eenvoudige bij zijn leeftijd passende noties en begrippen, waarmee hij ruimte meetkundig kan ordenen, beschrijven en beredeneren.Educatiegebied: Rekenen en WiskundeKerndoel 1: VAARDIGHEDEN De leerling heeft basisvaardigheden ontwikkeld en begrijpt eenvoudige wiskundige taal
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)weet hoe hij de getallen 0 t/m 100 moet herkennen, benoemen, ordenen, tellen, vergelijken en schrijvenkan de getallen 0 t/m 100 herkennen, benoemen, ordenen, tellen, vergelijken en schrijvenweet hoe hij getallen onder de 100 moet optellen en aftrekken kan getallen onder de 100 optellen en aftrekkenkent de optel- en aftreksommen t/m 20kan de optel- en aftreksommen t/m 20 uit het hoofd makenkent de tafels 1,2,3,4,5 en 10kan de tafels 1,2,3,4,5 en 10 uit het hoofd reproducerenkent de structuur van de getallen onder de 100 en weet het positiesysteem inzichtelijk te hanterenweet hoe hij moet schattend rekenen tot 100kan schattend rekenen tot 100
Educatiegebied: Rekenen en WiskundeKerndoel 1: VAARDIGHEDEN De leerling heeft basisvaardigheden ontwikkeld en begrijpt eenvoudige wiskundige taal
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 2(tussendoelen)weet hoe hij getallen moet herkennen, benoemen, ordenen, tellen, terugtellen, vergelijken en schrijvenkan getallen herkennen, benoemen, ordenen, tellen, terugtellen, vergelijken en schrijvenkent de tafels van vermenigvuldiging tot en met de tafel van 12 uit het hoofd alsmede de deeltafels die daarvan zijn afgeleidkan de tafels van vermenigvuldiging tot en met de tafel van 12 uit het hoofd reproducerenkent de structuur van de gehele getallen en weet het positiesysteem inzichtelijk te hanterenkan de structuur van de gehele getallen en het positiesysteem inzichtelijk hanterenweet hoe eenvoudige hoofdrekenopgaven vaardig uit te rekenen en weet daarbij hoe verschillende bewerkingen inzichtelijk toe te passenkan eenvoudige hoofdrekenopgaven vaardig uit- rekenen waarbij verschillende bewerkingen inzichtelijk worden toegepastweet hoe hij moet schattend rekenen in alle domeinenkan schattend rekenen in alle domeinenweet de rekenmachine doelmatig en met inzicht te gebruikenkan de rekenmachine passend en met inzicht gebruikenweet hoe hij een eenvoudige, niet in wiskundige taal aangeboden probleemstelling, in wiskundige termen moet omzettenkan eenvoudige alledaagse problemen in wiskundige termen omzettenkan eenvoudige verbanden, regels, patronen en structuren opsporenkan oplossingsstrategieën toepassen
Educatiegebied: Rekenen en WiskundeKerndoel 2: CIJFERENDe leerling kan de hoofdbewerkingen ( + , - , : , x ) volgens standaard-procedures of varianten daarvan uitvoeren en deze toepassen
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)niet van toepassingCyclus 2(tussendoelen)kent de hoofdbewerkingen:optellen, aftrekken, vermenigvuldigen en delen met natuurlijke en decimale getallen volgens standaardprocedures of varianten daarvan.kan de hoofdbewerkingen in eenvoudige en samengestelde situaties toepassen.kent de regels voor het gebruik van de hoofdbewerkingen.kan de regels voor het gebruik van de hoofdbewerkingen met inzicht uitvoeren.weet standaardprocedures voor optellen en aftrekken en daarvan afgeleide procedures voor vermenigvuldigen en delen in praktische situaties te gebruiken.gebruikt standaardprocedures voor optellen en aftrekken en daarvan afgeleide procedures voor vermenigvuldigen en delen.
Educatiegebied: Rekenen en WiskundeKerndoel 3: De leerling heeft inzicht in verhoudingen, breuken, kommagetallen en procenten
De leerling (Kennis)De leerling (Uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)begrijpt dat delen een geheel kunnen vormenkan in eenvoudige situaties delen onderscheiden en uit delen een geheel samenstellen; hierbij wordt gebruikgemaakt van:observerenvergelijkenmozaïekenpuzzelsvouwenknippenplakken
Educatiegebied: Rekenen en WiskundeKerndoel 3: De leerling heeft inzicht in verhoudingen, breuken, kommagetallen en procenten
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 2(tussendoelen)begrijpt “verhoudingen” en weet hoe verhoudingsproblemen in eenvoudige situaties oplossenkan in alledaagse situaties verhoudingen observeren en vergelijken en kan ze omzetten in getallen.kent het begrip “procent” en weet hoe in praktische situaties procentberekeningen uit te voeren.kan problemen met percentages (in verband met groei, afname, deel van etc.) oplossen.kan procentsommen die gerelateerd zijn aan breuken en verhoudingen oplossen.weet hoe op verschillende manieren betekenis te geven aan een breuk en een kommagetal en weet hoe deze in verschillende situaties te gebruiken.kan berekeningen maken met breuken aangeboden als:deel van het geheeleen getal (op de getallenlijn).een delingeen verhoudingkan sommen maken met kommagetallen als een getal op de getallenlijnwaarbij de cijfers achter de komma betekenis krijgenwaarbij breuken omgezet worden in kommagetallen (en omgekeerd).in optellen, aftrekken, vermenigvuldigen en delen (eventueel met behulp van modellen, schema’s en kaarten)in relatie met geld (ook vreemd geld).De leerling begrijpt het verband tussen de begrippen: verhoudingen, breuken, decimale breuken en procentenDe leerling kan gewone breuken en percentages omzetten in kommagetallen. (eventueel met behulp van de rekenmachine en verhoudingstabellen.
Educatiegebied: Rekenen en WiskundeKerndoel 4: METEN De leerling begrijpt het proces van meten
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)heeft inzicht in alledaagse situaties en de factor tijdkent het concept “kwartier” weet hoe de kalender te gebruiken.kan klokkijken tot het kwartierkan de kalender lezenbeheerst de begrippen lengte en gewicht kan tekenen en meten met een liniaalkan verschillende lengten vergelijkenkan verschillende gewichten vergelijkenweet hoe hij geld moet tellen insimpele situatieskan in een eenvoudige situatie met geld rekenen
Educatiegebied: Rekenen en WiskundeKerndoel 4: METEN De leerling begrijpt het proces van meten
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 2(tussendoelen)weet hoe hij moet klokkijken en hoe tijdsinter- vallen te berekenen, ook met behulp van de kalenderkan klokkijken en kan met behulp van de klok en de kalender tijdsintervallen berekenen.heeft kennis van de gangbare maten van lengte, oppervlakte, inhoud, tijd, snelheid, gewicht en temperatuurkan de gangbare maten van lengte, oppervlakte, inhoud, tijd, snelheid, gewicht en temperatuur uitrekenen / schatten en kan deze maten in eenvoudige situaties toepassenweet hoe eenvoudige tabellen en grafieken gelezen moeten wordenweet hoe informatie verzameld, georgani- seerd en in tabellen en grafieken verwerkt moet wordenkan eenvoudige tabellen en grafieken lezenkan informatie verzamelen en ordenen om in tabellen en grafieken te verwerken weet hoe hij met geld moet rekenen en kent het gebruik van de meest gangbare vreemde valutakan met Antilliaans geld rekenen en kan vreemd geld herkennenweet welke meetinstrumenten hij in gegeven situaties moet gebruikenkan meten met verschillende meetinstrumenten (standaard en non-standaard) (linialen, maatbekers, weegschalen, thermometers etc).
Educatiegebied: Rekenen en WiskundeKerndoel 5: MEETKUNDE De leerling heeft inzicht in eenvoudige bij zijn leeftijd passende noties en begrippen, waarmee hij ruimte meetkundig kan ordenen, beschrijven en beredeneren
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)begrijpt de eigenschappen, overeenkomsten en verschillen van simpele meetkundige figurenkan werken met: mozaïekenkijkdozen blokken foto’s tekeningenbegrijpt de algemeen gebruikte ruimtelijke taal; bijvoorbeeld:binnenbuitenonderboven achter, etckan ruimtelijke begrippen gebruiken:binnenbuitenonderboven achter, etc
Educatiegebied: Rekenen en WiskundeKerndoel 5: MEETKUNDE De leerling heeft inzicht in eenvoudige bij zijn leeftijd passende noties en begrippen , waarmee hij ruimte meetkundig kan ordenen, beschrijven en beredeneren
De leerling / (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 2(tussendoelen)beschikt over een begrippenkader om de ruimte meetkundig te begrijpen en te ordenenbegrijpt de begrippen: plaats, lijn, richting, hoek, afstand, evenwijdigheid, plattegrond, kan werken met: mozaïeken plattegrondenkijkdozen kaarten blokken tekeningenfoto’sweet ruimtelijk te redeneren en weet hoe eenvoudige problemen op te lossen met behulp van tekeningen, foto’s, bouwsels, kaarten en gegevens over plaats, richting, afstand en schaal kan kijkdozen en eenvoudige bouw- platen maken. kan zich (mentaal) ruimtelijk verplaatsen m.b.v.:waarnemenzich mentaal verplaatsenin kaart brengenvormen van een mentaal beeldweet schaduwbeelden te verklaren, te voorspellen, te ontwerpen en te herkennenkan werken met schaduwmodellen maquettesspiegelen plattegrondenroostersbegrijpt en ontwerpt bouwplaten van eenvoudige objectenkan werken met schaduwbeelden maquettesspiegelen plattegrondenbouwplaten
Overzicht Kerndoelen Sociaal Emotionele VormingKerndoel 1: De leerling is toegerust en bezit het vermogen om in groepsverband te werken.Kerndoel 2: De leerling weet zich mentaal, emotioneel en lichamelijk te handhaven.Kerndoel 3: De leerling kent en begrijpt voorwaarden om binnen een proces te functioneren.Kerndoel 4: De leerling begrijpt principes van logisch denken en redeneren en past ze toe.Educatiegebied: Sociale Emotionele VormingDomein 1: Sociale VaardighedenKerndoel 1: De leerling is toegerust en bezit het vermogen om in groepsverband te werken
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)kent handelingen die betrokkenheid, zorg en respect uitdrukken naar zichzelf en anderen (Inclusief degenen met een handicap)gebruikt vaardigheden in communicatie (luisteren, op zijn/haar beurt wachten, ervaringen delen)weet dat hij/zij deel vormt van een gezin en een groepweet het verschil tussen positieve en negatieve relatiesweet dat hij verantwoordelijk is voor zijn directe omgevingkent het verschil tussen agressieve en niet agressieve communicatiebegrijpt dat mensen zich verschillend gedragenweet waartoe mensen in staat zijn en nietbegrijpt dat mensen verschillende ideeën hebbengebruikt technieken van luisteren en op zijn/haar beurt wachtengebruikt de juiste taal in de juiste situatie, bij de verschillende individuen rekening houdend met het te bereiken doel.Cyclus 2(tussendoelen)kent handelingen die betrokkenheid, zorg en respect uitdrukken naar zichzelf en anderen (inclusief degenen met een handicap)houdt rekening met anderen en met hun gevoelensweet dat mensen verschillende perspectieven hebbenbegrijpt hoe men reageert op het gedrag van een anderweet dat hij/zij deel is van een gemeenschapkent passende manieren om een relatie aan te gaan en te onderhouden met leeftijdsgenoten, ouders en andere volwassenen (bv. inter-persoonlijke communicatie)kent mogelijkheden om met conflicten om te gaan op een geweldloze wijzegebruikt strategieën om een relatie aan te gaan en te behouden.kan omgaan met conflicten op een geweldloze manierweet dat er verschillen zijn tussen mensen die gebaseerd zijn op godsdienst, cultuur, geslacht, handicap en etniciteitaccepteert anderen met hun verschillenweet dat alle mensen rechten hebbenbegrijpt de verschillende instrumenten van mensenrechten
Educatiegebied: Sociale Emotionele VormingDomein 2: Sociale RedzaamheidKerndoel 2: De leerling weet zich mentaal, emotioneel en lichamelijk te handhaven
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)begrijpt dat hij/zij verantwoordelijk is voor zijn/haar gedragweet dat zijn daden gevolgen hebben en dat mensen invloed kunnen uitoefenen op hun omgeving door hun dadenweet dat positieve daden leiden tot positieve gevolgenweet dat hij niet onmiddellijk aan alle impulsen kan toegevenbegrijpt dat hij op basis van beslissingen zijn doelen kan realiserenweet dat stemmingen en intense gevoelens gedachten en gedrag kunnen beïnvloeden en hoe deze met succes kunnen worden gehanteerd.kan planmatig handelentoont zelfcontroleCyclus 2(tussendoelen)kent karakteristieken en condities die geassocieerd zijn met positieve eigenwaarde.begrijpt dat hij/zij op basis van beslissingen zijn/haar doelen kan realiserenweet plannen te maken voor eenvoudige projecten kan planmatig handelenbegrijpt dat een goede beslissing leidt tot succes en zelfverzekerdheid (positieve eigenwaarde)weet plannen te maken voor eenvoudige projectenBegrijpt dat zijn daden gevolgen hebben en dat mensen invloed kunnen uitoefenen op hun omgeving door hun daden
Educatiegebied: Sociale Emotionele VormingDomein 3: WerkhoudingKerndoel 3: De leerling kent en begrijpt voorwaarden om binnen een proces te functioneren
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)weet dat regels belangrijk zijnhoudt zich aan de regelsweet dat er verschillende soorten werk zijn en verschillende beroepenkan werk van verschillende niveaus onderscheiden, zoals: lichamelijk werk, kantoorwerk en wetenschappelijk onderzoekweet dat hij/zij elk soort werk op elk niveau op zijn waarde moet schattenbegrijpt dat je de beste resultaten krijgt wanneer je je volledig inzettoont doorzettingsvermogen in zijn werkhoudingweet dat een dag uit vele uren bestaatbegrijpt wat tijd betekentbegrijpt strategieën om problemen op te lossenbegrijpt dat hij/zij verantwoordelijk is voor zijn/haar dadenpast de stappen van oplossingsstrategieën toegebruikt alternatieve oplossingen voor problemenexperimenteert met verschillende materialen, gedrag en situatieskan in verschillende groepen een leidende rol vervullenCyclus 2(tussendoelen)weet dat regels belangrijk zijnbegrijpt de waarde van werk op alle niveaushoudt zich aan de regelsstreeft ernaar om op het hoogste niveau te presterenkan werk van verschillende niveaus onderscheiden, zoals: lichamelijk werk, kantoorwerk en wetenschappelijk onderzoekweet hoe goede luistervaardigheid ingezet kan worden om een goede relatie te vormen en te behoudenbegrijpt principes van betrouwbaarheid en werk ethiekweet zijn/haar tijd goed te gebruikenpast een goed gebruik van de tijd toe door prioriteiten te stellen en gebruik te maken van procedures
Educatiegebied: Sociale Emotionele VormingDomein 4: Kritisch denken en meningsvormingKerndoel 4: De leerling begrijpt principes van logisch denken en redeneren en past ze toe
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)weet hoe een persoonlijke mening te vormenkan een persoonlijke mening naar voren brengenbegrijpt het verschil tussen fantasie en realiteitkan fantasie en realiteit van elkaar onderscheidenweet wat de begrippen “overeenkomst” en “verschil” inhoudenkan overeenkomsten en verschillen aantonenweet wat oorzaak en gevolg inhoudenkan oorzaak en gevolg aangevenweet hoe oorzaak en gevolg toe te passen in oplossingen van problemenweet hoe een veronderstelling te gebruiken in eenvoudige onderzoekenweet hoe een veronderstelling te testenCyclus 2(tussendoelen)begrijpt het verschil tussen fantasie en realiteit in situaties van elke dagkan fantasie en werkelijkheid van elkaar onderscheidenbegrijpt het verschil tussen feiten en verbeeldingkan feiten en verbeelding van elkaar onderscheidenbegrijpt de begrippen “overeenkomst” en “verschil”weet wat de begrippen “oorzaak” en “gevolg” inhoudenweet hoe onderscheid te maken tussen overeenkomsten en verschillen
Concept Kerndoelen Taal, Geletterdheid en Communicatie MoedertaalDe kerndoelen Taal en communicatie Moedertaal zijn verdeeld over zeven domeinen.TaalattitudeDe leerling heeft een positieve houding ten aanzien van zijn moedertaal.De leerling heeft een positieve houding ten aanzien van mensen die een andere taal spreken.Mondelinge taalvaardigheidDe leerling kan luister- en spreekstrategieën met verschillende doelen inzetten.LeesvaardigheidDe leerling kan algemene vaardigheden en strategieën van het leesproces aanwenden.De leerling kan uiteenlopende leesvaardigheden en -strategieën aanwenden om fictionele teksten te lezen en te interpreteren.De leerling kan uiteenlopende leesvaardigheden en -strategieën aanwenden om informatieve teksten te lezen en te interpreteren.SchrijfvaardigheidDe leerling kan algemene vaardigheden en strategieën van het schrijfproces aanwenden.De leerling kan grammaticale en spellingconventies in teksten toepassen.De leerling kan informatie verzamelen en gebruiken voor onderzoeksdoeleinden.KijkvaardigheidDe leerling kan kijkvaardigheden en –strategieën aanwenden om informatie uit (audio)visuele media te achterhalen en te interpreteren.MassamediaDe leerling kent de karakteristieken van uiteenlopende vormen van massamedia. TaalbeschouwingDe leerling heeft inzicht in het verschijnsel taal en in de manier waarop communicatie in verschillende situaties zich af kan spelen. De leerling beheerst een aantal regels met betrekking tot taalverschijnselen en kan begrippen hanteren die hem in staat stellen over taal te denken en te praten.Educatiegebied: Taal, Geletterdheid en Communicatie: AttitudeKerndoel 1. De leerling heeft een positieve houding ten aanzien van zijn moedertaal
De leerling:De leerling:kan met plezier verschillende vormen van zijn moedertaal hanterenweet dat er varianten van zijn moedertaal bestaan en dat hij respect hiervoor moet tonen accepteert varianten van andere taalgebruikers met betrekking tot uitspraak, zinswendingen enz. kent en waardeert verschillende vormen van creatief taalgebruikwaardeert culturele expressies en heeft plezier in het lezen van fictie
Educatiegebied: Taal, Geletterdheid en Communicatie: AttitudeKerndoel 2. De leerling heeft een positieve houding ten aanzien van mensen die een andere taal spreken
De leerling:De leerling:communiceert zowel mondeling als schriftelijk met anderstaligenvertoont geen negatief gedrag, bijvoorbeeld uitlachen, imiterenheeft een positieve houding ten aanzien van het leren van vreemde talen kan met voorbeelden aangeven wat de voordelen zijn van het kunnen hanteren van verschillende talen
Educatiegebied Taal, Geletterdheid en Communicatie: Mondelinge taalvaardigheidKerndoel 3. De leerling kan luister- en spreekstrategieën inzetten met verschillende doelen
De leerling:De leerling: Cyclus 1is op de hoogte van de juiste spreek- en luisterdiscipline en kent de regels van de conversatie wacht op zijn beurtsteekt de hand of vinger omhoog vóór het sprekenricht de aandacht op de sprekerblijft bij het onderwerprespecteert de mening van een anderreageert op medeleerlingen kan deelnemen aan een groepsgesprek:voert samen een gesprek in de kring onder leiding van de leerkrachtneemt deel aan een kringgesprek onder leiding van een medeleerlingbegrijpt de inhoud van wat er tegen hem gezegd wordtreageert adequaat op verbale uitingenweet met het oog op gesprekspartners, publiek of situatie het spreken te variëren in stemvolume, tempo, intonatie en gebaren.kan stemvormen en andere vormen van variatie toepassen bij het spreken in een kleine groepweet hoe vragen te stellen aan de leerkracht en medeleerlingstelt vragen om verduidelijking en verheldering; stelt vragen om de reactie en het commentaar van anderen te achterhalenbeheerst een voor het spreken en luisteren vastgesteld corpus van woorden dat op zijn ontwikkeling is afgestemdgebruikt woorden die een hoeveelheid of graad aangevengebruikt beschrijvende woorden voor personen, plaatsen, dingen, gebeurtenissen, dieren, vormen, kleur, grootte, handelingengebruikt synoniemen, antoniemen, homoniemen en eenvoudige stijlfiguren kent eenvoudige technieken om teksten voor te dragenkan verhalen, gedichten en versjes voordragenkent technieken om fictie te verwerken, te presenteren en te reageren op presentaties kan gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde plaatsenbeschrijft verhaalfiguren, plot en ruimte.koppelt informatie uit een verhaal of andere tekst aan de persoonlijke situatiekan commentaar geven op presentaties van medeleerlingen geeft feedbackweet dat hij via verschillende media naar verhalende teksten kan luisteren kijkt en luistert naar verhalen in voorleesboeken, op luistercassettes, video-opnames, tv-programma’s, computerprogramma’skent het verschil tussen free talk (thuistaal) en controled talk (schooltaal)gebruikt schooltaal op zijn niveau receptief en productief Cyclus 2weet hoe taal te gebruiken in reële taalgebruiksituatiesgeeft antwoord op vragen; volgt aanwijzingen en instructies opparticipeert actief in de les en in een groepsgesprek:geeft ervaringen, mening, waardering, afkeuring, op persoonlijke wijze weerlegt iets uit; geeft persoonlijke ideeën en eigen kennis over een onderwerp weer neemt initiatief voor een gesprekkoppelt eigen ideeën en ervaringen aan die van anderen. geeft feedbackgeeft uitleggeeft argumenten om eigen ideeën en meningen te onderbouwenkent de regels om leiding te geven aan een gesprekleidt een groepsgesprek, kringgesprek en discussieopent en rondt het gesprek afbewaakt de tijd en gespreksregelskent de correcte luisterhouding luistert met aandachtvalt de spreker niet in de redekijkt de spreker aanstelt vragen, vat samen of parafraseert om het begrijpen te bevestigen kent de strategieën om bij het spreken de kerngedachte duidelijk over te brengenuit gedachten in een logische samenhangkan bij het spreken een gepast vocabulaire op zijn niveau hanterengebruikt specifieke woorden die een hoeveelheid of graad aangeven, beschrijvende woorden voor personen, plaatsen, gebeurtenissen, dieren, vormen, kleur, grootte, handelingen; gebruikt synoniemen, antoniemen, homoniemen en eenvoudige stijlfigurenkent de regels van een eenvoudige presentatie voor de grote groephoudt met betrekking tot het onderwerp rekening met het publiekbrengt samenhang aanverwerkt visuele middelengebruikt verschillende informatiebronnenkent verschillende non-verbale communicatieve vaardigheden.gebruikt oogcontact, gebaren, gezichtsexpressie, lichaamshoudingweet hoe een voordracht op te bouwenmaakt gebruik van aantekeningen en gebruikt andere geheugensteuntjeszorgt voor een inleidinggebruikt indelingsprincipes zoals de chronologische, oorzaakgevolg, overeenkomsten en verschillen, probleemstelling of vraagstelling gekoppeld aan de oplossing en het antwoordgebruikt details, voorbeelden en anekdotes om informatie te verduidelijken zorgt voor een afsluitingweet dat je op verschillende manieren kunt luisterenkan op basis van het luisterdoel de juiste luistermanier kiezen: selectief, globaal of intensiefkent de strategieën “ luisteren met een specifiek doel”luistert naar consistentie van de plot van een verhaal of gegevens over een verhaalfiguur;luistert naar specifieke informatie op radio en tvluistert naar een luisteropdracht in de klas, naar uitleg van de leerkracht of van de medeleerlingbegrijpt de hoofdgedachte en belangrijke details in gesproken tekstenluistert naar presentaties door medeleerlingen of gastsprekers; luistert naar radioverslagenbegrijpt persuasieve boodschappenluistert naar reclameboodschappen op radio en televisieluistert naar opdrachten en verzoekenkan omgaan met “peerpressie”weet dat er non-verbale aanwijzingen zijninterpreteert non-verbale aanwijzingen zoals een stopteken, een teken tot aansporing, enthousiasmebegrijpt en gebruikt taal in reële taalgebruiksituatieskan het gepaste register hanteren:om iets te kopen in een winkelvoor een verzoek aan oudersom te discussiëren met leeftijdgenoten
Educatiegebied: Taal, Geletterdheid en Communicatie: leesvaardigheidKerndoel 4. De leerling kan algemene vaardigheden en strategieën van het leesproces aanwenden
De leerling:De leerling:Cyclus 1weet dat geschreven en gedrukt materiaal betekenissen overbrengen verbindt betekenissen aan letters en woorden weet dat geschreven en gedrukt materiaal communicatie mogelijk makenvertelt welke boodschap symbolen, pictogrammen, letters en overige symbolen overbrengenherkent verhaaldelen zoals plot, verhaalfiguren etc.begrijpt hoe gedrukt materiaal gestructureerd is en gelezen wordtgeeft voor- en achterkant, titelpagina, inhoudsopgave, schrijver en illustrator aanleest in de juiste leesrichting: van links naar rechts en van boven naar benedenkan de functie van hoofdletters en interpunctie uitleggenweet dat structuuraanduiders belangrijke informatiedragers zijn gebruikt aanduiders ter ondersteuning van het tekstbegrip en om voorspellingen te doen met betrekking tot de inhoud zoals: titel, omslag, koppen, alinea’s, illustraties, weet dat informatie gehaald kan worden uit verhaalelementen gebruikt de verhaalstructuur, handelingen, gebeurtenissen, het gedrag van verhaalfiguren ter ondersteuning van het tekstbegripkent uiteenlopende woordidentificatie-technieken om onbekende woorden te decoderen past woordidentificatietechnieken toe gebruikt compenserende en zelfcorrigerende strategieën herkent valkuilen zoals het onderwerp aan het eind van de zinstelt zichzelf vragen tijdens het lezenherleest een woord, zinsgedeelte of zinvraagt om hulpweet hoe een beeldwoordenboeken te hanteren om betekenissen van woorden te achterhalenkan onbekende woorden in een beeldwoordenboek opzoekenkent op de ontwikkelingsfase afgestemde beeldwoorden/pictogramman en vocabulaireherkent woorden voor personen, plaatsen, dingen, handelingen, en andere hoogfrequente woordenkent de regels om eenvoudige verhalen, verzen en tekstfragmenten hardop, vloeiend en met expressie te lezen let op intonatie, ritme, tempo , accenten en stem Cyclus 2weet dat vormaspecten belangrijk zijnhaalt informatie uit de buitenkant en vorm van het document zoals : het materiaal, de illustraties, het tekstformat, de flapkent de verschillende leesdoelenkan op basis van het leesdoel de juiste leesmanier bepalenleest om informatie te krijgen, om zich te vermaken, om instructie te krijgen kent de strategie “voorspellingen doen met betrekking tot de inhoud van teksten”maakt eenvoudige voorspellingen, bevestigt deze of stelt ze bij:gebruikt daarbij voorkennis; tekstgegevens, titels, illustraties, kernwoorden en –zinnen en vooruitverwijzingenweet dat tijdens het lezen eigen leesstrategieën gecontroleerd moeten wordenstelt strategieën indien nodig bijstelt zich vragen tijdens het lezenonderkent moeilijke passagesvraagt om hulpkent verschillende woordidentificatietechniekenkan woordidentificatietechnieken toepassen gebaseerd op structurele, syntactische en semantische aspecten om onbekende woorden te identificerenkent de strategie om de betekenis van onbekende woorden te achterhalen met behulp van de contextgebruikt voorkennis, leest vooruit; gebruikt bekende woorden in de context om de betekenis van woorden af te leidenweet dat informatiebronnen gebruikt kunnen worden om betekenis, uitspraak en afleidingen van woorden te achterhalengebruikt, woordenboeken, computer, encyclopedieën woordenlijstenkent een scala van specifieke inhoudswoordenbegrijpt synoniemen, antoniemen, homoniemen, meer betekenis woordenbegrijpt het figuurlijk gebruik van woordenkent technieken om een tekst boeiend voor te lezenleest in gelijkmatig tempoleest met verschillende stemmenleest met melodisch en dynamisch accentleest goed gearticuleerd en op natuurlijke wijzekent persoonlijke criteria om teksten te selecterenkan zijn keuze verantwoorden op basis van:zijn persoonlijke belangstellingzijn kennis van schrijver en genrede moeilijkheidsgraad van de tekststudiedoeleinden;aanbeveling van anderen
Educatiegebied: Taal, Geletterdheid en Communicatie: leesvaardigheidKerndoel 5. De leerling kan uiteenlopende leesvaardigheden en –strategieën aanwenden om fictionele teksten te lezen en te interpreteren
De leerling :De leerling:Cyclus 1kent leesstrategieën om verschillende genres en teksten te begrijpenpast strategieën toe bij het lezen van sprookjes, volksverhalen, mythen, gedichten, fabels, verhalen, historische verhalen, biografieën, kinderboeken, dialogenbegrijpt belangrijke tekstelementen van fictiekan het thema aangevenkan de hoofdgedachte weergevenkan de hoofdfiguren, belangrijke gebeurtenissen, de chronologie, . ruimte/plaats aanduidenbegrijpt de in de tekst expliciet vermelde feiten kan gebeurtenissen in chronologische volgorde navertellen en deze zien als een samenhangend geheelweet uit details de samenhang in teksten af te leiden kan de tijdsorde van gebeurtenissen aangeven ook als die niet expliciet in de tekst genoemd staat kan gebeurtenissen en de afloop voorspellenweet dat fictie naar de werkelijkheid verwijst / een verzonnen werkelijkheid is koppelt nieuwe informatie aan voorkennis en ervaring.Verbindt gebeurtenissen, verhaalfiguren, thema’s met eigen ervaring of werkelijkheidCyclus 2kent leesstrategieën en –vaardigheden om uit een gevarieerde scala van fictionele teksten informatie te achterhalen en te verwerkenkan de moraal weergeven van tekstsoorten als: sprookjes, volksverhalen, historische verhalen, legendes, fabels, mythenweet verhaallijnen te ordenenkan de inhoud van de tekst in eigen woorden kort weergevenheeft inzicht in aspecten van karakterontwikkeling in literaire tekstenkan het verschil tussen hoofd- en bijfiguren aangeven. weet dat thema’s genre-overstijgend zijnkan verhaalelementen (gebeurtenissen, motieven) uit verschillende teksten combineren met eigen voorkennisheeft inzicht in het taalgebruik in fictionele tekstenkan voorbeelden geven van stijlfiguren en idiomatisch taalgebruik: personificatie, alliteratie, metafoor, vergelijking, hyperboolweet dat er een relatie bestaat tussen verhaalfiguren en gebeurtenissen met eigen leven of dat van anderenkan een gemotiveerde (emotionele) reactie op de tekst gevenkent de traditionele literatuur uit eigen landgeeft voorbeelden van traditionele literatuur uit eigen land
Educatiegebied Taal, Geletterdheid en Communicatie: leesvaardigheidKerndoel 6. De leerling kan uiteenlopende leesvaardigheden en -strategieën aanwenden om informatieve teksten te lezen en te interpreteren
De leerling:De leerling:Cyclus 1beheerst taalvaardigheden en –strategieën om informatie uit een breed scala van informatieve bronnen te achterhalen en te verwerkenzet strategieën in bij het lezen van: instructies en vragen, borden en aanwijzingen, tekens, titels, waarschuwingslabels, eenvoudige brochureskent technieken om in de tekst expliciet en minder expliciet vermelde feiten te herkennen en kan zich deze feiten herinnerenkan eigenschappen en hoofdzaken in logische volgorde navertellenkan een reeks opeenvolgende gebeurtenissen in een tekst herkennen en deze zien als een samenhangend geheelkan de hoofdgedachte weergeven.kan de niet-letterlijk geformuleerde hoofdgedachte van (een deel van) de tekst afleidenweet nieuwe informatie aan aanwezige voorkennis en ervaring te koppelenkan bijvoorbeeld verklaren waarom een tekst al dan niet waarheidsgetrouw isCyclus 2.weet dat men kan lezen met verschillende doelen.zet strategieën in om de juiste leesmanier bij een tekst te bepalenbeheerst taalvaardigheden en –strategieën om informatie uit een breed scala van informatieve teksten te achterhalen en te verwerkenzet strategieën in bij het lezen van brieven, dagboeken, aanwijzingen, instructies, jeugdkranten, kinderbladen, teksten uit andere educatiegebiedenweet dat de verschillende onderdelen van een boek informatiedragers zijnhaalt informatie uit externe aspecten van het document zoals ontwerp, achterflap, inhoudsopgave, voorwoord, de bijlageweet dat structuuraanduiders belangrijke informatie kunnen bevattenlet op: titels, koppen, kernzinnen, illustratie, typografische ingrepen, titels van hoofdstukkenkent vaardigheden om over gegeven informatie te oordelenbeoordeelt of de tekst geschikt is voor het bereiken van het leesdoelneemt een gemotiveerd standpunt in tegenover de geboden informatie
Educatiegebied: Taal, Geletterdheid en Communicatie: SchrijfvaardigheidKerndoel 7. De leerling kan algemene vaardigheden en strategieën van het schrijfproces aanwenden
De leerling:De leerling:Cyclus 1Schrijfconventies: kent schrijfconventieshanteert het blokschrift en hellend schriftschrijft van links naar rechts en van boven naar benedenschrijft hoofdletters en kleine letterszorgt voor spatie tussen woorden en zinnenzorgt voor een bladspiegelVoorbereiding op het schrijven:kent de strategieën bij de voorbereiding op een schrijftaakactiveert zijn voorkennisbespreekt ideeën met medeleerlingen schrijft kerngedachten en vragen opnoteert reacties en opmerkingenKladversie en revisie:kent strategieën om een kladversie te maken en deze te reviserenherleest teksten, herschikt woorden en herformuleert zinnen ter verduidelijking van de betekenisvoegt nadere precisering toe aan de tekstschrapt overbodige en onlogische elementenverwerkt suggesties van de docent en van medeleerlingenVormgeving en presentatiekent strategieën om de vormgeving en de presentatie van teksten te verzorgenkent strategieën om teksten te structurerenkent verschillende tekstsoortenReflectie op het schrijven: gebruikt vorm en andere karakteristieken van de tekstsoort.besteedt aandacht aan de leesbaarheid van zijn teksten met behulp van een woordenboek en andere hulpbronnen.besteedt aandacht aan, de leesbaarheid van het handschrift, de zinsbouw, het gebruik van hoofdletters, de bladspiegel.voegt illustraties, foto’s en kleur toegebruikt technologie om het werk op te maken en te presenterendeelt het eindproduct met anderenbeoordeelt eigen teksten en die van medeleerlingen. stelt vragen en geeft commentaarhelpt medeleerlingen grammaticale en spellingconventies toe te passenschrijft een begin, een middenstuk en een slotontwikkelt een verhaallijn door opeenvolgende gebeurtenissen te beschrijvenbeschrijft verhaalfiguren, plaatsen, voorwerpen of ervaringen processen, situaties enz.schrijft een mededeling, een verhaal, een gedicht, een samenvatting van een verhaal, een beschrijving, antwoorden op vragen, een uitnodiging, een (felicitatie)brief , een kaart, een verlanglijstje, een eenvoudige instructieReflectie op het schrijven:kent strategieën om te reflecteren op het schrijfproceskan aangeven hoe effectief de aanpak was bij de voorbereiding, kladversie en revisie, de vormgeving en presentatie
De leerling:De leerling:Cyclus 2 Voorbereiding op het schrijven:kent de strategieën bij de voorbereiding op een schrijftaakbepaalt doel en publiekstelt schema’s samenstelt woordvelden samen door middel van brainstormen en associatiemaakt aantekeningen bijvoorbeeld bij een interview.verzamelt en structureert informatie op basis van doel en publiekKladversie en revisie:kent strategieën om een kladversie te maken en deze te reviserenwerkt een basisidee uit en reviseert een kladversiehoudt rekening met het doel en publiek bij de woordkeuze, variatie in zinslengte, alinea-indeling
Vormgeving en presentatie: kent strategieën om de vormgeving en de presentatie van teksten te verzorgenkent strategieën om te schrijven met verschillende doeleindenbrengt verbeteringen aan met betrekking tot indeling, zinsbouw en woordgebruik, spelling en interpunctieverzorgt bladspiegel en lay-out (alinea-indeling, marges, het inspringen, koppen)kiest een passend presentatieformatbrengt illustraties, foto’s, schema’s aangebruikt technologie om de tekst samen te stellen en te presenterenbeoordeelt eigen werk en dat van medeleerlingenbespreekt het werk en let daarbij op creativiteit, levendigheid, stijl/woordgebruik, leesbaarheid;bespreekt sterke punten van een tekstbepaalt hoe en in welke mate het gestelde doel is bereiktvraagt om feedbackschrijft om te informeren, vermaken, beschrijven, uit te leggen, om ideeën vast te leggenkent de karakteristieken van verschillende tekstsoortenschrijft informatieve teksten: introduceert het onderwerpblijft bij het onderwerpbreidt het onderwerp uit met eenvoudige feiten, details, voorbeeldenvermijdt uitweidingengebruikt indelingsstructuren zoals: oorzaak-gevolg chronologie; overeenkomsten en verschillengebruikt verschillende informatiebronnenschrijft een concluderende stellingschrijft verhalen en gedichten:zorgt voor een levendige contextontwikkelt verhaalfigurenontwikkelt een verhaallijn (plot)zorgt voor een bepaalde bouwverwerkt opeenvolgende gebeurtenissengebruikt tekstelementen zoals dialoog, spanningintroduceert een vertellerschrijft autobiografische tekstenschrijft als reactie op literatuur:vat de hoofdgedachte en belangrijke details samenkoppelt verhaalfeiten aan eigen ervaringgeeft een beoordeling en onderbouwt deze met behulp van gegevens uit de tekst, uit andere teksten, van andere schrijvers en eigen kennisschrijft persoonlijke brieven:hanteert hierbij briefconventies zoals: datum, plaats, adres, aanhef, kern en afsluitingschrijft en reageert op e-mailschrijft naar aanleiding van lessen in andere schoolvakken:formuleert antwoorden op vragen; samenvattingen, verslagen, werkstukkenReflectie op het schrijven:kent strategieën om te reflecteren op het schrijfproceskan aangeven hoe effectief de aanpak was bij de voorbereiding, kladversie en revisie, de vormgeving en presentatie
Educatiegebied: Taal, Geletterdheid en Communicatie: schrijfvaardigheidKerndoel 8. De leerling kan grammaticale en spellingconventies in teksten toepassen
De leerling:De leerling:Cyclus 1kent verschillende soorten zinnen.schrijft volledige zinnenschrijft enkelvoudige en eenvoudige samengestelde zinnenschrijft bevestigende en vragende zinnenkent de functies en toepassing van werkwoorden in tekstengebruikt werkwoorden voor verschillende situaties, en ook actiewerkwoordenkent de functie en toepassing van zelfstandige naamwoorden in teksten gebruikt namen voor eenvoudige voorwerpen, gezinsleden, beroepen en categorieënkent de functie en toepassing van bijvoeglijke naamwoorden in tekstenverwerkt beschrijvende woordenkent de functie en toepassing van andere woordsoortengebruikt woorden die graad, tijd, plaats, reden enz. van de actie weergevenCyclus 2kent spellingconventies en de toepassing ervan in tekstenspelt de eigen voor- en achternaamspelt woorden uit in het onderwijs gehanteerde frequentie- en basislijsten spelt woorden uit lijsten van moeilijke woordengebruikt woordenboeken en andere hulpbronnen om de spelling van woorden te achterhalenkent verschillende soorten zinnen en hun toepassing in tekstenschrijft enkelvoudige en samengestelde zinnenschrijft zinnen in de gebiedende wijsschrijft zinnen met een uitroepkent de functie van zelfstandige naamwoorden in tekstengebruikt eigennamen, gebruikt zelfstandige naamwoorden als onderwerpkent de typische regels van enkel- en meervoudsvormenschrijft enkel- en meervoudsvormen kent de functie van voornaamwoorden en hun toepassing in teksten gebruikt voornaamwoorden om te verwijzen naar personen, dieren en voorwerpen kent de regels van het gebruik van lidwoordengebruikt lidwoorden correctkent de functies van werkwoorden en hun toepassing in teksten:gebruikt:een uitgebreide variatie aan handelingswerkwoordenhulpwerkwoordentegenwoordige en verleden tijdkent de functie van bijvoeglijke naamwoorden en hun toepassing in tekstenkan gebruik maken van betekenisverschillen die samengaan met de wijziging van de plaats van het bijvoeglijk naamwoordkent de functie van bijwoorden en hun toepassing in tekstengebruikt bijwoorden om bijvoorbeeld vergelijkingen te makenweet dat er tussen verschillende tekstelementen verbanden bestaangebruikt verbindingswoorden om relaties aan te duidenkent de regels van het gebruik van negatie in tekstenvermijdt incorrecte vormen van dubbele of enkele negatiekent spellingconventies spelt woorden uit in het onderwijs gehanteerde frequentie- en basislijsten spelt woorden uit lijsten van moeilijke woorden gebruikt woordenboeken en andere hulpbronnen kent conventies met betrekking tot interpunctie in tekstenschrijft de volgende tekens:punt achter een bevestigende zin en achter voorletters bij namen en in afkortingenkomma’s in onderdelen van de brief, na elk woord in een opsommingeen vraagteken na een vraag
Educatiegebied: Taal, Geletterdheid en Communicatie: SchrijfvaardigheidKerndoel 9. De leerling kan informatie verzamelen en gebruiken voor onderzoeksdoeleinden
De leerling: De leerling:Cyclus 1kent verschillende informatiebronnenhanteert uitgebreide informatiebronnen, zoals boeken, encyclopedieën, illustraties, kaarten, atlassen, inhoudsopgaven, video en televisieprogramma’s, gastsprekers, internet, overige computerprogramma’s, eigen observatieCyclus 2kent verschillende strategieën om onderzoek te plannenbepaalt het onderwerp door te brainstormen, een vragenlijst te maken, een associatieweb of een woordveld te maken;structureert zijn voorkennis; ontwikkelt een stappenplan; bepaalt de benodigde informatiebronnengebruikt encyclopedieën en woordenboeken om informatie te verzamelengebruikt elektronische media als informatiebron, zoals elektronische bestanden (databases), internet, CD-roms, televisie, video’s, geluidsbanden, afrol-menu’s, zoekprogramma’s voor woordengebruikt sleutelwoorden, themawoorden, alfabetische indelingsprincipes, thema- en woordenlijsten om onderzoeksonderwerpen te vindengebruikt verschillende modaliteiten van informatie, bijvoorbeeld schema’s, grafieken, kaarten, atlassen, foto’s, tabellen om onderzoeksonderwerpen te zoekengebruikt strategieën om informatie te verzamelen en vast te leggen, bijvoorbeeld aantekeningen, schema’s, tabellen; parafraseert en vat verzamelde informatie samen; verzamelt citaten; geeft commentaarvermeldt informatiebronnen en geraadpleegde werken op een gestandaardiseerde wijze
Educatiegebied: Taal, Geletterdheid en Communicatie: KijkvaardigheidKerndoel 10. De leerling kan kijkvaardigheden en –strategieën aanwenden om informatie uit (audio) visuele media te achterhalen en te interpreteren
De leerling:De leerling:Cyclus 1begrijpt de hoofdgedachte of boodschap in visuele mediageeft de hoofdgedachte of boodschap weer in onder andere: illustraties, strips, televisieprogramma’s, foto’s in kranten, bladen, boeken en prentenboekenkent verschillende signalen om de genres van visuele media te herkennen; weet op basis hiervan een kijkhouding aan te nemenmet betrekking tot de vorm:gebruikt voorkennis met betrekking tot de structuur van tv-programma’sgebruikt voorkennis met betrekking tot het genre:herkent logo’s, kleuren, herkenningsmelodieën van kinder-, sport-, nieuwsprogramma’s en series met betrekking tot de inhoud: gebruikt kennis met betrekking tot bijvoorbeeld oorzaak en gevolg-relaties om voorspellingen te doenkent de opbouw van visuele media, zoals films, video, televisie, kranten, tijdschriften, postersgeeft onderdelen aan zoals, overzicht, vooruitblik, hoogtepunten, samenvatting geeft de functie aan van titel, inleiding, grafische beeldenherkent geluidseffecten, animatie, layout, muziekweet dat verschillende elementen onderdelen van fictie ondersteunen herkent de rol van actiemomenten, bijvoorbeeld angstige fragmenten, dialoog, muziek, gelaatsuitdrukking, figuren en gebeurtenissen, variatie in stemgeluid, spanningweet dat verschillende elementen de perceptie van de kijker kunnen beïnvloeden herkent gelaatsuitdrukking, lichaamstaal, gebaren, kleding, acties, relaties, dialoog., muziekbegrijpt overeenkomsten en verschillen tussen eigen werkelijkheid en die in visuele media vergelijkt gebeurtenissen en figuren uit visuele media met eigen werkelijkheidweet dat er een verschil is tussen een figuur uit een film en de acteur.herkent types zoals de held en de boefCyclus 2begrijpt verschillende boodschappen die door middel van visuele media worden overgebrachtgeeft de hoofdgedachte en belangrijke details weergeeft feiten en meningen weergeeft hoofdfiguren en opeenvolgende gebeurtenissen weergeeft de moraal aanbegrijpt technieken om boodschappen over te brengen door middel van visuele medianoemt technieken zoals: lay-out, animatie, stemvariaties in audioproductiesoefent met ICT begrijpt de verschillende manieren waarop visuele media mensen stereotyperengeeft voorbeelden van rolbevestigende stereotyperingen, zoals een moeder die in huis werkt; de slimme persoon die een bril draagt; superhelden, personen uit andere socio-culturele groepen;geeft aan hoe zulke figuren op een andere manier uitgebeeld kunnen wordenbegrijpt technieken om een bepaalde sfeer en stemming te creërennoemt voorbeelden van:opnametechnieken zoals de hoek en afstand van de camera om een bepaald effect te creërenhet versterken van spanning door muziek en geluidde rol van stemgeluid en verlichtingbegrijpt het gebruik en de betekenis van symbolen en beelden geeft voorbeelden van:kleursymboliek: wit is vrede/zuiverheid; rood is emotie gebruik van expressie: glimlach is geluk;geeft met voorbeelden aan dat symbolen afhankelijk zijn van onderliggende en gedeelde sociale en culturele conventies; geeft voorbeelden aan van de symbolische koppeling van productnamen en logo’s met de producten zelfbegrijpt basiselementen van reclame in visuele mediageeft voorbeelden van verkooptechnieken gericht op kinderen; geeft aan hoe kleuren, muziek, taalgebruik, kleding, mode, bekende personages gebruikt worden voor reclamedoeleinden
Educatiegebied: Taal, Geletterdheid en Communicatie: MassamediaKerndoel 11. De leerling kent de karakteristieken van uiteenlopende vormen van massamedia en hun toepassing.
De leerling:De leerling:Cyclus 1kent de verschillende vormen van massamedia en hun verschillende functieskan het gebruik aangeven van verschillende vormen van massamedia: dagbladen, tijdschriften, radio, televisie, internet, reclamebordenkent de verschillende indelingen van massamedia noemt nieuwsprogramma’s, sportprogramma’s, reclamespots, showprogramma’s, rubrieken, feuilletons, websiteskent conventies in mediamaakt gebruik van conventies van massamedia, bijvoorbeeld: layout in geschreven mediakan aangeven dat herkenningsmelodieën van programma’s, geluidseffecten, titels en illustraties het begin en slot van een televisieprogramma aankondigen.begrijpt dat boodschappen via massamedia gebaseerd kunnen zijn op werkelijke en verzonnen ervaringenreageert kritisch op elementen van werkelijke en verzonnen ervaringenCyclus 2kent de kenmerken van de meest gebruiktevormen van massamediakan karakteristieken noemen van bijvoorbeeld:quizprogramma’s advertentievormengeschreven media enbeeldmedia, zoals reclamebordenreclamespotskan de meest geschikte vorm hiervaninschakelen ten behoeve van eigen doelen begrijpt dat mediaboodschappen en producten bestaan uit diverse samenstellende delennoemt bijvoorbeeld van films begin en hoogtepunten ,tv-programma’s, reclameborden, shots, onderdelen van kranten kent technieken om een bepaalde sfeer en stemming te creërengeeft het effect aan van toepassingen van bijvoorbeeld:opnametechnieken zoals close-ups,het versterken van spanning door muziek en geluidde rol van stemgeluid en verlichtingkent het gebruik en betekenis van symbolen en beeldengeeft voorbeelden van kleursymboliek, bijvoorbeeld wit is vrede/zuiverheid, rood is emotie geef het effect aan van gebruik van expressie, bijvoorbeeld: glimlach is gelukgeeft met voorbeelden aan dat symbolische betekenissen bepaald worden door onderliggende en gedeelde sociale conventiesgeeft voorbeelden van symbolische koppeling van merknamen en logo’s en productenbegrijpt basiselementen van reclame in visuele mediageeft voorbeelden van verkooptechnieken gericht op kinderengeeft aan hoe kleuren, muziek, taalgebruik, kleding, mode, bekende personages ingezet worden voor reclamedoeleinden
Educatiegebied: Taal, Geletterdheid en Communicatie/ Domein : TaalbeschouwingKerndoel 12. De leerling heeft inzicht in het verschijnsel taal en in de manier waarop communicatie in verschillende situaties zich af kan spelen
De leerling:De leerling:Cyclus 1weet dat taal een communicatieve functie heeftgeeft voorbeelden van vormen van communicatie door taal: verhalen, prentenboeken, kranten, opschriften, borden geeft voorbeelden van de boodschap zelf: een mededeling, oproep, uitnodiging, gebodweet dat er ook andere vormen van taal worden gehanteerdgeeft voorbeelden van taal voor doven en blinden en hun achtergrondweet dat er in zijn omgeving te weten, thuis, buurt, klas, school en in de wereld verschillende talen en taalvarianten worden gesprokenkan een aantal talen noemenweet dat taal aan verandering onderhevig is en dat er varianten zijn van zijn moedertaalgeeft voorbeelden van:uitspraakvarianten betekenisvariantenverouderde woordentaalvariëteitweet dat de betekenis van een taaluiting beïnvloed wordt door gebaren, de lichaamshouding en gelaatsuitdrukkingkan voorbeelden geven van non-verbale beïnvloedingweet dat mondelinge communicatie gebaat is bij regelskan voorbeelden geven van bijvoorbeeld mislukte communicatie vanwege onnauwkeurig mondeling taalgebruikis kritisch ten aanzien van eigen taalgebruik en dat van anderenkan naar aanleiding van een gesprek, dialoog etc. oordelen over eigen taalgebruik en dat van anderen in zijn omgeving, bijvoorbeeld klasgenoten, leeftijdgenoten, leerkracht, gezinsledenCyclus 2weet dat talen relaties tussen mensen kunnen bepalen en dat die relaties samenhangen met culturele overeenkomsten en verschillenkan verschillende groepen in de maatschappij noemen die door de gesproken taal een gemeenschap vormenkan voorbeelden geven van hoe taal relaties bepalenkan voorbeelden geven van overeenkomsten en verschillen die samenhangen met cultuurkent de getalsverhoudingen tussen de sprekers van de verschillende talen in de maatschappijherkent specifieke taalsituaties en de functie ervan: stemmingen, moedertaal, vreemde taal, gebarentaal en ander non-verbaal taalgedragkent de geschiedenis van de moedertaalkan de aanwezigheid van de moedertaal plaatsen in historische contextkent de voornaamste kenmerken van het type taal waartoe de moedertaal behoort.kan aan de hand van voorbeelden karakteristieken van de taal noemen, bijv. woorden, woordvorming, zinnen, klanken/tonaliteitweet dat taal aan verandering onderhevig is en dat er taalvarianten zijngeeft voorbeelden van archaïsch taalgebruik, neologismen, modernismen, groepstalengeeft voorbeelden van varianten, dialecten en taalregisters weet dat de betekenis van een taaluiting mede beïnvloed wordt door de situatie en de vormherkent situaties waarbij sprake is van beïnvloeding van de boodschap door de taalsituatie en de vorm weet dat taal op verschillende manieren gebruikt kan wordenkan voorbeelden geven van taalgebruik in positieve en negatieve zin, zoals lovend, stimulerend, misleidend, kwetsend taalgebruikweet dat aan talen en taalvarianten bepaalde status wordt toegekendgeeft voorbeelden van de status van de verschillende talen in zijn omgevingweet dat mondelinge en schriftelijke communicatie gebaat zijn bij regelsgeeft voorbeelden van positieve invloed van regels bij mondelinge communicatieweet dat de betekenis van een taaluiting mede beïnvloed wordt door onuitgesproken bedoelingenherkent onuitgesproken bedoelingen van een taaluiting: idiomatisch taalgebruik, zoals spreekwoorden, zegswijzen, sarcasme, retoricais kritisch met betrekking tot eigen taalgebruik en dat van anderenoordeelt naar aanleiding van een gesprek, dialoog, geschreven tekst over eigen taalgebruik en dat van anderen
Educatiegebied: Taal, Geletterdheid en Communicatie/ Domein : TaalbeschouwingKerndoel: 13. De leerling beheerst een aantal regels met betrekking tot taalverschijnselen en kan begrippen hanteren die hem in staat stellen over taal te denken en te praten
De leerling: (kennis)De leerling: (uitvoeren)Cyclus 1kent regels van verdeling van woorden in lettergrepenkan eenvoudige woorden in lettergrepen verdelenheeft inzicht in een aantal woordvormingsprincipes en de structuur van woordenwerkt met enkelvoud en meervoud van zelfstandige naamwoorden, met samenstellingenkan voorbeelden geven van betekenisverandering door tonaliteitkan voorbeelden geven van de voorkeurstructuur (CVCV)weet dat in toontalen tonaliteit distinctieve waarde heeftkan het verschil in toon en accent in woorden horen; kan woorden met de juiste toon en het juiste accent uitspreken.heeft inzicht in ordenings- en bouwprincipes van zinnenmaakt eenvoudige enkelvoudige en samengestelde zinnenkort zinnen in, breidt zinnen uit, verandert de volgorde in zinnen zonder betekenisverliesbegrijpt betekenisaspecten van een gevarieerd scala van taalelementenkent bepaalde termen met betrekking tot taal en taalverschijnselenoefent met:relaties tussen zinnen,vraag- en antwoordzinnen, gebiedende wijstegenstellingen; rubriceren en sorteren van woorden naar bij voorbeeld alfabetische volgorde, naar vorm, inhoud, synoniemen, acroniemen, homoniemengebruikt termen als moedertaal, vreemde taal, klank, uitspraak, woord, spelling, poëzie, verhaal, toneelstuk, zin, lettergreep, komma, puntCyclus 2heeft inzicht in ordenings- en bouwprincipes van zinnenvoegt woorden en zinsdelen tot verschillende zinnen, breidt zinnen uit na een voegwoordonderscheidt en gebruikt woordsoorten met de daarbij behorende termengebruikt de volgende termen: werkwoord , zelfstandig naamwoord, bijvoeglijk naamwoord, lidwoord, voorzetselonderscheidt en gebruikt zinsdelen met de daarbij behorende termenwerkt met redekundig ontleden: onderwerp, persoonsvorm, gezegde, persoonsvorm in verschillende tijden, verandert het getal van de persoonsvorm en het onderwerpheeft notie van de zin als betekenisvolle eenheid begrijpt betekenisaspecten van een gevarieerde scala van taalelementenkent bepaalde termen met betrekking tot taal en taalverschijnselen gebruikt tijdsbepalingen; rubriceert zinnen naar betekenis; legt relaties tussen zinnen rubriceert en sorteert woorden op basis van bepaalde eigenschappenlegt relatie tussen dingen, begrippen en woordenherkent beeldspraak, metaforisch en symbolisch taalgebruik;werkt met spreekwoordenherkent het verschil tussen letterlijk en figuurlijk taalgebruikherkent causale, middel/doel- en deel/geheelrelatiesherkent synoniemen antoniemen, homoniemen; acroniemenwerkt met afkortingen gebruikt termen als: tweede taal, accent, toon, hoofdstukgebruikt: beeldspraak, letterlijk en figuurlijk taalgebruik, uitdrukkingen, gezegdes, spreekwoorden, synoniemen, gevoelswaarde, symbool, beeldtaal, pictogram, gespreksregel, formeel en informeel taalgebruik onderwerp van een zin, persoonsvorm, gezegde, werkwoord, tegenwoordige tijd, verleden tijd, enkelvoud, meervoud gedicht, poëzie, verhaal, toneelstuk, jeugdboek, monoloog, hoofdstuk, paragraaf, alinea, klemtoon
Kerndoelen Taal, Geletterdheid en Communicatie Nederlands voor het Funderend OnderwijsDe kerndoelen Nederlands zijn verdeeld over de domeinen:Mondelinge taalvaardigheid
De leerling kan mondelinge informatie met betrekking tot alledaagse en schoolse onderwerpen op verschillende niveaus verwerken
De leerling kan met medeleerlingen, docenten en moedertaalsprekers van het Nederlands gesprekken voeren; hij kan
daarbij informatie geven en meningen en gevoelens uiten. Hij hanteert daarbij een uitspraak die voor moedertaalsprekers van het Nederlands begrijpelijk is.3.De leerling kan informatie die hij verzameld heeft weergeven.Leesvaardigheid4.De leerling kan informatie uit teksten op verschillende niveaus verwerkenSchrijfvaardigheidDe leerling kan over verschillende onderwerpen schriftelijke informatie geven6.De leerling kan informatie die hij verzameld heeft weergeven.TaalbeschouwingDe leerling begrijpt dat het Nederlands voor communicatie gebruik maakt van verschillende structurenDe leerling kan het belang aangeven van de beheersing van het Nederlands. Educatiegebied: Taal, Geletterdheid en Communicatie Vreemde TalenDomein: Mondelinge taalvaardigheid Kerndoel 1. De leerling kan mondelinge informatie met betrekking tot alledaagse en schoolse onderwerpen begrijpen
De leerling:De leerling:kent de spraakklanken van het Nederlandsherkent de verschillende klanken van het Nederlands gesproken door een persoon of met behulp van audiovisuele middelenbegrijpt eenvoudige instructies en taalfunctiesreageert adequaat op eenvoudige instructies in de dagelijkse sfeerreageert adequaat op groet- en afscheidformules,reageert adequaat op eenvoudige liedjes en versjesreageert adequaat op informatie op audiomiddelen en computersoftware geschikt voor zijn ontwikkelings-niveau, zoals bandjes en CD-ROMsCyclus 2weet dat de bij de moedertaal verworven luisterstrategieën ingezet kunnen wordenpast luisterstrategieën voor, tijdens en na het luisteren toebegrijpt de hoofdgedachte van een mondelinge boodschap of van een meer of minder informeel gesprek reageert adequaat op mededelingen over hobby’s, eten en drinken, gebeurtenissen, gebeurtenissen in sprookjes, liedjes en versjesreageert adequaat op aanwijzingen, bijvoorbeeld de weg kunnen vindenbegrijpt de belangrijkste boodschap in teksten in multimediale vormenkan de boodschap op CD-ROM, video- en tv-programma’s over bekende onderwerpen die geschikt zijn voor zijn ontwikkelingsniveau weergeven (al dan niet in de vreemde taal)begrijpt mondelinge informatie in schoolse situatiesreageert adequaat op:vragen in onderwijsleergesprekkenopdrachten instructiesdefinitiescassette- en video-opnamesuiteenzettingenvoor het onderwijs geconstrueerde audiovisueel materiaalillustratieve verduidelijkingen in onderwijsleergesprekkenfeedback
Educatiegebied: Taal, Geletterdheid en Communicatie Vreemde Talen Domein: Mondelinge taalvaardigheidKerndoel 2. De leerling kan met medeleerlingen, docenten en met moedertaalsprekers van het Nederlands gesprekken voeren; ij kan daarbij informatie geven, meningen en gevoelens uiten. Hij hanteert daarbij een uitspraak die voor moedertaalsprekers van het Nederlands begrijpelijk is
De leerling:De leerling:Cyclus 1herkent de verschillende klanken van hetNederlandskan de verschillende klanken van het Nederlandsreproducerenkent woorden en formules rondom alledaagse en bijzondere gebeurtenissen kan een aantal formules gebruiken met betrekking tot:groeten en afscheid nemeninstemmen en afwijzenbedankenverontschuldigenaandacht vragen gelukwensen bij verjaardagen, kerst en nieuwjaarpersoonlijke gegevens zoals naam, leeftijd, adres en telefoonnummeraanspreekvormenCyclus 2beheerst een op de communicatieve behoefte afgestemde woordenlijst receptief en productiefkan woorden adequaat gebruiken om een bepaalde voorkeur of afkeur te uiten met betrekking tot: dingen, personen, gebeurtenissen, school, eten en drinkenhanteert woorden adequaat om uiteenlopende voorwerpen te beschrijvenkan woorden adequaat gebruiken om schoolse taken uit te voerenkent de conventies met betrekking tot alledaagse en bijzondere situaties kiest de juiste groet- en afscheidformules en aanspreekvormen;gebruikt de juiste formules om: te bedanken, met iets in te stemmen, iets af te wijzen, zich te verontschuldigen, persoonlijke informatie te geven;vraagt om de naam, leeftijd, woonplaats en nationaliteit van anderengebruikt formules bij verjaardagen, kerst- en nieuwjaarbeschrijft het weergeeft zijn of haar voorkeur met betrekking tot kleren, voedsel, muziek en hobby’sbeschrijft eigen stemming en die van anderenkent woorden die numerieke gegevens uitdrukkengeeft tijd, datum, jaar, uitslagen, leeftijden, telefoonnummers; zegt hoe laat iets plaatsvindtbeschikt over voldoende productieve vaardigheid om schoolse taken uit te voerenkan een verzoek om verduidelijking uiten m.b.t. toelichting op leerstofkan gepast interrumperenkan een mening weergeven naar aanleiding van:een gelezen boek of ervaringeen discussiekan antwoorden in onderwijsleergesprekken geven zoals reproductie van kennis, definitieskan een samenvatting geven naar aanleiding van:gelezen of beluisterde tekstgroepswerkuiteenzettingkan een argumentatie geven naar aanleiding van:een discussiegroepswerkeen gelezen of beluisterde tekstvisueel materiaalheeft inzicht in compenserende strategieën kan compenserende strategieën inzetten, wanneer de woordenschat ontoereikend iskan non-verbale taal gebruiken zoals gebaren en mime
Educatiegebied: Taal, Geletterdheid en Communicatie Vreemde TalenDomein: Mondelinge taalvaardigheidKerndoel 3. De leerling kan informatie die hij verzameld heeft aan een publiek presenteren
De leerling:De leerling:Cyclus 1kent eenvoudige liedjeskan eenvoudige liedjes voor een groep zingenCyclus 2weet hoe een verslag is opgebouwdkan een verslag van de volgende activiteiten presenteren:een excursieeen proefhet lezen van een boekhet bekijken van een educatief programmaeen groepsgesprekeen waarneminghet beluisteren van een programmakan een spreekbeurt houden over onderwerpen in de persoonlijke sfeer, zoals gezin, vrienden, hobby, wijkkent verschillende bekende tekstsoortenkan bekende gedichten, verzen en korte verhaaltjes voordragen
Educatiegebied: Taal, Geletterdheid en Communicatie Vreemde TalenDomein: leesvaardigheidKerndoel 4. De leerling kan informatie uit teksten op verschillende niveaus verwerken
De leerling:De leerling:Cyclus 1heeft inzicht in de technieken om technisch (hardop) nauwkeurig te lezen en met de juiste intonatie kan woorden, korte zinnen, eenvoudige dialogen, korte gedichten technisch goed lezenweet dat de bij het moedertaalonderwijs verworven leesstrategieën ingezet kunnen wordenpast leesstrategieën voor, tijdens en na het lezen toe.kan personen en voorwerpen in de omgeving identificeren op basis van een beschrijvingkan personen en voorwerpen aanwijzenheeft inzicht in compenserende strategieën kan betekenis van woorden afleiden uit de context; kan om hulp vragenCyclus 2weet dat informatieve teksten bijna altijd een onderwerp en hoofdgedachte bevatten en weet hoe deze te vinden kan het onderwerp en hoofdgedachte aanwijzen van informatieve teksten met veel contextuele ondersteuning: krantenberichten, advertenties, teksten op internetbegrijpt korte geschreven mededelingen en persoonlijke berichtenkan de boodschap achterhalen uit persoonlijke mededelingen en berichten over alledaagse gebeurtenissen in school- en gezinsverbandbegrijpt informatie om schoolse taken uit te voerenkan de boodschap achterhalen uit de volgende teksten: commentaar in studietekstenopdrachten en vragen in studieteksteneenvoudige woordenboekeneenvoudige handleidingendefinities (cyclus 3)leertekstennaslagwerkenemails en webpagina’sregisterseenvoudige tabellen en grafiekenconcretisering in studietekstenbegrijpt de hoofdzaken in eenvoudige op zijn ontwikkelingsniveau afgestemde fictionele tekstenkan de inhoud van verhalen, gedichten, korte volksverhalen of geïllustreerde verhalen geschikt voor het ontwikkelingsniveau weergeven al of niet in de doeltaal
Educatiegebied: Taal, Geletterdheid en Communicatie Vreemde TalenDomein: schrijfvaardigheidKerndoel 5. De leerling kan over verschillende onderwerpen schriftelijke informatie geven.
De leerling:De leerling:Cyclus 1kent de basisregels van de spelling van het Nederlandskan eenvoudige woorden en zinnen correct opschrijvenweet hoe eenvoudige formele informatie te gevenkan persoonlijke en andere gegevens invullen op een eenvoudig invulformulier Cyclus 2kent technieken om korte, persoonlijke en informele teksten te schrijven schrijft teksten met informatie over / beschrijving van zichzelf, zijn gezin, vrienden of activiteiten op school.schrijft emailberichtenkent strategieën om informatie met betrekking tot schoolse taken weer te gevenkan informatie geven in de volgende teksten:verslag van een activiteitantwoorden op vragen en opdrachtentoetsweet dat de bij het moedertaalonderwijs verworven schrijfstrategieën ingezet kunnen wordenpast schrijfstrategieën voor, tijdens en na het schrijven toe
Educatiegebied: Taal, Geletterdheid en Communicatie Vreemde TalenDomein: TaalbeschouwingKerndoel 6. De leerling begrijpt dat het Nederlands voor communicatie gebruik maakt van verschillende structuren
De leerling:De leerling:Cyclus 1Cyclus 2kent woorden die van andere talen zijn geleend en weet hoe ze zich hebben ontwikkeldherkent verwante woorden kent het klanksysteem en de spelling van de doeltaal en weet hoe deze verschillen vergeleken met dezelfde elementen uit de moedertaalkan eenvoudige vormen van interferentie aanwijzenbegrijpt dat een gedachte op verschillende manieren geuit kan worden in de doeltaalkan voorbeelden aangeven van manieren van zeggen/eenvoudige stijlfiguren
Educatiegebied: Taal, Geletterdheid en Communicatie: Vreemde TalenDomein: Kerndoel 7. De leerling kan het belang aangeven van de beheersing van het Nederlands.
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)Cyclus 2(tussendoelen)heeft inzicht in het gebruik van het Nederlands vanuit historisch perspectiefkan spellen, liedjes, feestdagen, verhalen, toneel, noemen kan traditionele gewoontes noemenkan beroepen noemenkan belangrijke monumenten noemen zoals museaheeft inzicht in de huidige positie van het Nederlands in Sint Maarten en erbuitenkan deze conventies noemen met betrekking tot de school, het gezin, de maatschappij, heeft inzicht in het belang van de beheersing van het Nederlands in verband met de oriëntatie op de toekomstherkent speelgoed, kleding, voedsel en drank
Kerndoelen Taal, Geletterdheid en communicatie Vreemde Talen (I) voor het Funderend OnderwijsDe kerndoelen Vreemde Talen zijn verdeeld over de domeinen:Mondelinge taalvaardigheid
De leerling begrijpt gesproken teksten met betrekking tot alledaagse onderwerpen.
De leerling kan met medeleerlingen en met moedertaalsprekers van de doeltaal eenvoudige gesprekken voeren; hij kan
daarbij informatie geven, meningen, gevoelens en emoties uiten. Hij hanteert hierbij een uitspraak die voor moedertaalsprekers van de doeltaal begrijpelijk is.3.De leerling kan informatie of zijn eigen mening met betrekking tot onderwerpen die aansluiten bij zijn belevingswereld aan een publiek presenteren.Leesvaardigheid4.De leerling begrijpt de hoofdzaken van eenvoudige fictionele en niet-fictionele teksten.Schrijfvaardigheid5.De leerling kan over verschillende onderwerpen schriftelijke informatie geven.Taalbeschouwing6.De leerling begrijpt dat talen voor communicatie gebruik maken van verschillende structuren; hij past deze kennis ook toe op zijn eigen moedertaal.Kennis van land en cultuur7.De leerling kent belangrijke componenten uit het land en de cultuur van de sprekers van de vreemde taal.Educatiegebied: Taal, Geletterdheid en Communicatie Vreemde TalenDomein: Mondelinge taalvaardigheid Kerndoel 1. De leerling begrijpt gesproken teksten met betrekking tot alledaagse onderwerpen
De leerling:De leerling:Cyclus 1weet dat fonetische systemen van talen verschillen herkent een aantal vreemde talen en kan deze benoemen op basis van hun klanken en woordenkent de spraakklanken van de doeltaalherkent de verschillende klanken van de doeltaal gesproken door een persoon of met behulp van audiovisuele middelenbegrijpt eenvoudige instructies en taalfunctiesreageert adequaat op eenvoudige instructiesreageert adequaat op groet- en afscheidformulesCyclus 2weet dat de bij de moedertaal verworven luisterstrategieën ingezet kunnen wordenpast luisterstrategieën voor, tijdens en na het luisteren toebegrijpt de hoofdgedachte van een mondelinge boodschap of van een gesprek over alledaagse onderwerpen reageert adequaat op mededelingen over hobby’s, eten en drinken, gebeurtenissen, gebeurtenissen in sprookjesreageert adequaat op aanwijzingen, bijvoorbeeld de weg kunnen vindenbegrijpt de belangrijkste boodschap in video- en tv-programma’s over bekende onderwerpen die geschikt zijn voor zijn ontwikkelingsniveaukan de boodschap weergeven (al dan niet in de vreemde taal)begrijpt verschillende taalfunctiesreageert adequaat op verschillende taalfunctiesbegrijpt algemene zinsintonatie in eenvoudige gesproken tekstenreageert op functionele intonatie in gesproken teksten: een vraag, een mededeling, een uitroep, emotieweet dat manieren van zeggen binnen talen kunnen verschillenherkent typische uitdrukkingen en kan ze interpreteren
Educatiegebied: Taal, Geletterdheid en Communicatie Vreemde TalenDomein: Mondelinge taalvaardigheidKerndoel 2. De leerling kan met medeleerlingen en met moedertaalsprekers van de doeltaal eenvoudige gesprekken voeren; hij kan daarbij informatie geven, meningen, gevoelens en emoties uiten. Hij hanteert daarbij een uitspraak die voor moedertaalsprekers van de doeltaal begrijpelijk is
De leerling:De leerling:Cyclus 1herkent de verschillende klanken van de doeltaalkan de verschillende klanken van de doeltaal reproducerenkent een aantal woorden en formules rondom alledaagse en bijzondere gebeurtenissen kan een aantal formules gebruiken met betrekking tot:groeten en afscheid nemeninstemmen en afwijzenbedankenverontschuldigenaandacht vragen gelukwensen bij verjaardagen, kerst en nieuwjaarcondolerenpersoonlijke gegevens zoals naam, leeftijd, adres en telefoonnummeraanspreekformulesCyclus 2beheerst een op de communicatieve behoefte afgestemde woordenlijst receptief en productiefkan woorden adequaat gebruiken om een bepaalde voorkeur of afkeur te uiten met betrekking tot: dingen, personen, gebeurtenissen, school, eten en drinkenhanteert woorden adequaat om uiteenlopende voorwerpen te beschrijvenbeschikt over voldoende productieve vaardigheidkan eenvoudige instructies in de doeltaal geven met betrekking tot bijvoorbeeld spelletjes, in een groep, naar aanleiding van een tekeningkan informatie uitwisselen over:eigen stemming en gezondheidhobby’salgemene gebeurtenissen, met betrekking tot lessen, bijeenkomsten, feesten, concerten, de plaats, datum tijd heeft inzicht in compenserende strategieën kan compenserende strategieën inzetten, wanneer de woordenschat ontoereikend iskan non-verbale taal gebruiken zoals gebaren en mimekent het verschil tussen formele en informele taalgebruiksituaties en weet dat daar bepaalde taalvormen bij horenkan de bij de situatie passende juiste taalvorm kiezen en hanteren: het betreft hierbij om de volgende taalvormen: woorden, conventies en gebarenkent de conventies met betrekking tot alledaagse en bijzondere situaties kiest de juiste groet- en afscheidformules en aanspreekvormen;gebruikt de juiste formules om: te bedanken, met iets in te stemmen, iets af te wijzen, zich te verontschuldigen, persoonlijke informatie te gevenvraagt om de naam, leeftijd, woonplaats en nationaliteit van anderengebruikt formules bij verjaardagen, kerst- en nieuwjaarbeschrijft het weergeeft zijn of haar voorkeur met betrekking tot kleren, voedsel, muziek en hobby’sbeschrijft eigen stemming en die van anderenkent woorden die numerieke gegevens uitdrukkengeeft tijd, datum, jaar, uitslagen, leeftijden, telefoonnummers; zegt hoe laat iets plaatsvindt
Educatiegebied: Taal, Geletterdheid en Communicatie Vreemde TalenDomein: Mondelinge taalvaardigheidKerndoel 3. De leerling kan informatie of zijn eigen mening met betrekking tot verschillende onderwerpen aan een publiek presenteren
De leerling:De leerling:Cyclus 1kent eenvoudige liedjeskan eenvoudige liedjes voor een groep zingenCyclus 2weet hoe een verslag of eenvoudige spreekbeurt is opgebouwdkan een verslag over gebeurtenissen in de huis- en schoolsfeer aan leeftijdgenoten presenterenkan een spreekbeurt houden over onderwerpen in de persoonlijke sfeer, zoals gezin, vrienden, hobby, wijkkent verschillende bekende tekstsoortenkan bekende gedichten, verzen, liedjes en korte verhaaltjes voordragen
Educatiegebied: Taal, Geletterdheid en Communicatie Vreemde TalenDomein: leesvaardigheidKerndoel 4. De leerling begrijpt de hoofdzaken van fictionele en niet-fictionele teksten
De leerling:De leerling:Cyclus 1Cyclus 2weet dat de bij het moedertaalonderwijs verworven leesstrategieën ingezet kunnen wordenpast leesstrategieën voor, tijdens en na het lezen toe.heeft inzicht in compenserende strategieën kan betekenis van woorden afleiden uit de context; kan om hulp vragenkent bronnen om betekenissen van woorden te achterhalenkan een woordenboek gebruiken om betekenissen van woorden te achterhalenheeft inzicht in de technieken om technisch (hardop) nauwkeurig te lezen en met de juiste intonatie kan woorden, korte zinnen, eenvoudige dialogen, korte gedichten technisch goed lezenweet dat informatieve teksten bijna altijd een onderwerp en hoofdgedachte bevatten en weet hoe deze te vinden kan het onderwerp en hoofdgedachte aanwijzen van informatieve teksten met veel contextuele ondersteuning: krantenberichten, advertenties, teksten op internetbegrijpt korte geschreven mededelingen en persoonlijke berichtenkan de boodschap achterhalen uit persoonlijke mededelingen en berichten over alledaagse gebeurtenissen in school- en gezinsverbandkan personen en voorwerpen in de omgeving identificeren op basis van een beschrijvingkan personen en voorwerpen aanwijzenbegrijpt de hoofdzaken in eenvoudige fictionele tekstenkan de inhoud van verhalen, gedichten, korte volksverhalen of geïllustreerde verhalen geschikt voor het ontwikkelingsniveau weergeven al of niet in de doeltaal
Educatiegebied: Taal, Geletterdheid en Communicatie Vreemde TalenDomein: schrijfvaardigheidKerndoel 5. De leerling kan over verschillende onderwerpen schriftelijke informatie geven
De leerling:De leerling:Cyclus 1kent technieken om korte, persoonlijke en informele teksten te schrijven schrijft teksten met informatie over / beschrijving van zichzelf, zijn gezin, vrienden of activiteiten op schoolschrijft deze teksten via emailweet hoe eenvoudige formele informatie gevenkan persoonlijke gegevens invullen op een eenvoudig invulformulier kent de spelling van de doeltaalkan beluisterde woorden en korte zinnen correct opschrijvenweet dat de bij het moedertaalonderwijs verworven schrijfstrategieën ingezet kunnen wordenpast schrijfstrategieën voor, tijdens en na het schrijven toe
Educatiegebied: Taal, Geletterdheid en Communicatie Vreemde TalenDomein: TaalbeschouwingKerndoel 6. De leerling begrijpt dat talen voor communicatie gebruik maken van verschillende structuren; hij past deze kennis ook toe op zijn eigen moedertaal
De leerling:De leerling:Cyclus 1Cyclus 2kent woorden die van andere talen zijn geleend en weet hoe ze zich hebben ontwikkeldherkent verwante woorden kent het klanksysteem en de spelling van de doeltaal en weet hoe deze verschillen vergeleken met dezelfde elementen uit de moedertaalkan eenvoudige vormen van interferentie aanwijzenbegrijpt dat een gedachte op verschillende manieren geuit kan worden in de doeltaalkan voorbeelden aangeven van manieren van zeggen/eenvoudige stijlfiguren
Educatiegebied: Taal, Geletterdheid en Communicatie: Vreemde TalenDomein: kennis van land en cultuurKerndoel: 7. De leerling kent belangrijke componenten uit het land en de cultuur van de sprekers van de vreemde taal
De leerling (kennis)De leerling (uitvoeren)Cyclus 1(tussendoelen)Cyclus 2(tussendoelen)kent verschillende culturele uitingen en instituten van de doelcultuurkan spellen, liedjes, feestdagen, verhalen, toneel, noemen kan traditionele gewoontes noemenkan beroepen noemenkan belangrijke monumenten noemen zoals museakent eenvoudige gedrags- en omgangsvormen in verschillende situatieskan deze conventies noemen met betrekking tot de school, het gezin, de maatschappij kent folkloristische gebruiken en artikelenherkent speelgoed, kleding, voedsel en drankkent enkele belangrijke culturele vormen van expressie in de doelcultuurkan een aantal kinderliedjes, een aantal kinderboeken, kunstobjecten voor leeftijdgenoten in de doelcultuur noemen
Kerndoelen Taal, Geletterdheid en Communicatie Vreemde Talen II voor het Funderend Onderwijs De kerndoelen Vreemde Talen II zijn verdeeld over de domeinen:Mondelinge taalvaardigheid
De leerling begrijpt gesproken teksten met betrekking tot alledaagse onderwerpen.
De leerling kan met medeleerlingen en met moedertaalsprekers van de doeltaal eenvoudige gesprekken voeren; hij kan
daarbij informatie geven, meningen, gevoelens en emoties uiten. Hij hanteert hierbij een uitspraak die voor moedertaalsprekers van de doeltaal begrijpelijk is.3.De leerling kan informatie of zijn eigen mening met betrekking tot onderwerpen die aansluiten bij zijn belevingswereld aan een publiek presenteren.Schrijfvaardigheid4.De leerling kan over verschillende onderwerpen schriftelijke informatie geven.Educatiegebied: Taal, Geletterdheid en Communicatie Vreemde TalenDomein: Mondelinge taalvaardigheid Kerndoel 1. De leerling begrijpt gesproken teksten met betrekking tot alledaagse onderwerpen
De leerling:De leerling:Cyclus 2weet dat fonetische systemen van talen verschillen herkent een aantal vreemde talen en kan deze benoemen op basis van hun klanken en woordenkent de spraakklanken van de doeltaalherkent de verschillende klanken van de doeltaal gesproken door een persoon of met behulp van audiovisuele middelenbegrijpt eenvoudige instructies en taalfunctiesreageert adequaat op eenvoudige instructiesreageert adequaat op groet- en afscheidformules
Educatiegebied: Taal, Geletterdheid en Communicatie Vreemde TalenDomein: Mondelinge taalvaardigheidKerndoel 2. De leerling kan met medeleerlingen en met moedertaalsprekers van de doeltaal eenvoudige gesprekken voeren; hij kan daarbij informatie geven, meningen, gevoelens en emoties uiten. Hij hanteert daarbij een uitspraak die voor moedertaalsprekers van de doeltaal begrijpelijk is
De leerling:De leerling:Cyclus 2herkent de verschillende klanken van de doeltaalkan de verschillende klanken van de doeltaal reproducerenkent een aantal woorden en formules rondom alledaagse en bijzondere gebeurtenissen kan een aantal formules gebruiken met betrekking tot:groeten en afscheid nemeninstemmen en afwijzenbedankenverontschuldigenaandacht vragen gelukwensen bij verjaardagen, kerst en nieuwjaarcondolerenpersoonlijke gegevens zoals naam, leeftijd, adres en telefoonnummeraanspreekformules
Educatiegebied: Taal, Geletterdheid en Communicatie Vreemde TalenDomein: Mondelinge taalvaardigheidKerndoel 3. De leerling kan informatie of zijn eigen mening met betrekking tot verschillende onderwerpen aan een publiek presenteren
De leerling:De leerling:Cyclus 2kent eenvoudige liedjeskan eenvoudige liedjes voor een groep zingen
Educatiegebied: Taal, Geletterdheid en Communicatie Vreemde TalenDomein: schrijfvaardigheidKerndoel 4. De leerling kan over verschillende onderwerpen schriftelijke informatie geven
De leerling:De leerling:Cyclus 2kent technieken om korte, persoonlijke en informele teksten te schrijven schrijft teksten met informatie over / beschrijving van zichzelf, zijn gezin, vrienden of activiteiten op school.schrijft deze teksten via emailweet hoe eenvoudige formele informatie te gevenkan persoonlijke gegevens invullen op een eenvoudig invulformulier kent de spelling van de doeltaalkan beluisterde woorden en korte zinnen correct opschrijvenweet dat de bij het moedertaalonderwijs verworven schrijfstrategieën ingezet kunnen wordenpast schrijfstrategieën voor, tijdens en na het schrijven toe