CVDR101606_1Verordening afvoer hemelwater en grondwaternlregelingDalfsen2011-05-24DalfsenKernPUNTEN, 31-05-2011Verordening op de afvoer van hemelwater en grondwaterWet milieubeheer, artikel 10.32agemeenteraadruimtelijke ordening, verkeer en vervoer2011-03-28De tekst in dit document is vrij van auteursrecht en
databankrecht2011-06-012022-12-13Nieuwe regeling14-02-2011, nummer 24milieuGeennvtVerordening afvoer hemelwater en grondwaterDe Raad van de gemeente DalfsenGelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 14 februari
2011;Gelet op artikel 10.32a van de Wet milieubeheer;B e s l u i t : vast te stellen de "Verordening afvoer hemelwater en
grondwater"1Inleidende bepalingen1.BegripsomschrijvingenIn deze verordening wordt verstaan onder:
bouwwerk: elke constructie van enige omvang van hout, steen,
metaal of ander materiaal, die op de plaats van bestemming
hetzij direct hetzij indirect met de grond verbonden is, hetzij
direct of indirect steun vindt in of op de grond, bedoeld om ter
plaatse te functioneren.
beheerder van het openbaar riool: het college.
2Plicht tot afkoppelen1.De beheerder van het openbaar riool kan een gebied aanwijzen
waarbinnen het verboden is een hemelwaterafvoerleiding aan te
sluiten of aangesloten te houden op het openbaar vuilwaterriool.
Eenzelfde gebiedsaanwijzing kan door genoemde beheerder worden
gedaan ten aanzien van het vrijkomende grondwater bij drainage,
oppompen of andere vormen van onttrekkingen.2.De beheerder kan de wijze bepalen waarop het afkoppelen
plaatsvindt.3.De gebiedsaanwijzing heeft geen betrekking op inrichtingen in de zin
van de Wet milieubeheer en op de openbare weg.4.Bij het vaststellen van de gebiedsaanwijzing houdt de beheerder van
het openbaar riool rekening met het gemeentelijk
rioleringsplan.5.De gebiedsaanwijzing treedt in werking met ingang van de eerste dag
na de dag waarop zij bekend is gemaakt.6.De beheerder kan ontheffing verlenen van de verplichting tot
afkoppelen die voortvloeit uit de gebiedsaanwijzing, indien van de
eigenaar van het bouwwerk, open erf of terrein redelijkerwijs geen
andere wijze van afvoer van het hemelwater kan worden gevergd.7.Op de voorbereiding van de gebiedsaanwijzing is afdeling 3:4 van de
Algemene wet bestuursrecht van toepassing.3StrafbepalingOvertreding van het krachtens artikel 2 bepaalde en de daarbij gegeven
voorschriften en beperkingen wordt gestraft met hechtenis van ten
hoogste drie maanden of geldboete van de tweede categorie.4ToezichthoudersMet het toezicht op de naleving van de bepalingen bij of krachtens deze
verordening gesteld zijn belast de bij besluit van het college aan te
wijzen personen of groep van personen.5InwerkingtredingDeze verordening treedt in werking op de eerste dag na de datum van haar
bekendmaking.6CiteertitelDeze verordening wordt aangehaald als Verordening op de afvoer van
hemelwater en grondwater.Aldus vastgesteld door de raad van de gemeente Dalfsen in zijn openbare
vergadering van 28 maart 2011.De raad voornoemd,De voorzitter, de griffier,drs. H.C.P. Noten N. IJnemaToelichtingAlgemeenMet de inwerkingtreding van de Wet Gemeentelijke Watertaken per 1 januari 2008
is o.a. de Wet milieubeheer gewijzigd. In artikel 10.32a van de Wet milieubeheer
is opgenomen dat gemeenteraden een nieuwe bevoegdheid hebben en in het belang
van de bescherming van het milieu bij verordening regels kunnen stellen aan het
lozen van afvalwater op de riolering. Hiermee hebben gemeenten een nieuw
instrument gekregen om de gemeentelijke watertaken (zorgplichten) vorm te geven.
De wet geeft een bevoegdheid. Dit betekent dat gemeenten niet verplicht zijn een
verordening voor het lozen van afvalwater op de riolering te hebben. Het
rioleringsbeleid is neergelegd in het gemeentelijk rioleringsplan (GRP).Over de riolering en de aansluiting van bouwwerken op de openbare riolering
staan voorschriften in het Bouwbesluit 2003 (BB) en de (Model-)bouwverordening
(MBV). De onderhavige verordening is aanvullend en komt niet in strijd met
plichten die elders zijn vastgelegd. Bij strijd zou de hogere regeling – het
Bouwbesluit – voorgaan.Situatie I: Nieuwbouw in een bestaand bebouwd gebied waar een gebiedsaanwijzing
geldt (art. 2 van deze verordening).Voor nieuwbouw bestaat niet de plicht – wel een kunnen – om de afvoer van
hemelwater aan te sluiten op de openbare riolering (art. 3.43, lid 2 BB). Zodra
een aanwijzingsbesluit geldt met de bepaling dat het riool uitsluitend is
bestemd voor afvalwater en fecaliën waarop geen hemelwater mag worden geloosd,
is het ‘kunnen’ feitelijk niet meer aanwezig. De wijze waarop het hemelwater
wordt afgevoerd dient te voldoen aan het doelvoorschrift van art. 3.41, lid 1
BB: een voor de gezondheid nadelige situatie wordt voorkomen.In art. 2.7.4 MBV is dit verwerkt met alternatieven voor gemengd en gescheiden
rioolstelsel.Situatie II: Bestaande bouw is aangesloten op het openbaar gemengd rioolstelsel
in een gebied waar een gebiedsaanwijzing geldt (art.2 van deze
verordening).Voor de bestaande bouw geldt enkel een plicht de aansluiting aan het riool
aanwezig te hebben en te houden voor de afvoer van afvalwater en fecaliën (art.
3.36 BB). Een plicht tot het afkoppelen van het hemelwater als bedoeld in deze
verordening komt hiermee niet in strijd.De wijze waarop het hemelwater wordt afgevoerd nadat dit is afgekoppeld, dient
te voldoen aan het doelvoorschrift van art. 3.36, lid 1 BB: een voor de
gezondheid nadelige situatie wordt voorkomen.Art. 5.3.4 MBV verwijst naar art. 3.36 BB en is enkel van toepassing op de
daarin verplicht gestelde voorzieningen.Artikel 1 BegripsbepalingenBouwwerkEen definitie van het begrip bouwwerk geeft de Wet milieubeheer niet, de VNG
houdt in de model bouwverordening (MBV) een in de jurisprudentie aanvaarde
definitie aan:bouwwerk: elke constructie van enige omvang van hout, steen, metaal of ander
materiaal, die op de plaats van bestemming hetzij direct hetzij indirect met de
grond verbonden is, hetzij direct of indirect steun vindt in of op de grond,
bedoeld om ter plaatse te functioneren.Deze omschrijving is in deze verordening overgenomen. De plicht een bouwwerk aan
te sluiten aan het openbaar riool staat in de MBV (art. 2.7.4 en 5.3.4).Aan de hand van de vier elementen van de definitie van het begrip bouwwerk: 1)
constructie, 2) van enige omvang, 3) met de grond verbonden, 4) bedoeld om ter
plaatse te functioneren, wordt bepaald op een object een bouwwerk is of
niet.Over het begrip bouwwerk bestaat een uitgebreide jurisprudentie, het is niet
zonder meer duidelijk wanneer aan de vier voorwaarden wordt voldaan om tot de
conclusie te komen dat een object een bouwwerk is. Een uitgebreide opsomming van
jurisprudentie kunt u vinden in de toelichting op de Model-bouwverordening van
de 'Standaardregelingen in de bouw' (Sdu uitgevers bv, Den Haag).-beheerder openbaar rioolDe in artikel 2 genoemde beheerder van het openbaar riool is het college van
burgemeester en wethouders.Een begripsbepaling voor open erf en terrein is niet opgenomen. Met het besluit
tot gebiedsaanwijzing en de bijbehorende kaart heeft het college voldoende
mogelijkheden om open erven en terreinen al dan niet onder de werking van het
besluit en daarmee de plicht tot afkoppelen te brengen.Artikel 2 Plicht tot afkoppelenInleidingDit artikel biedt de mogelijkheid om een eigenaar van een bouwwerk, die niet uit
vrije wil meewerkt aan de uitvoering van een rioleringsplan, te dwingen de
hemelwaterafvoer los te koppelen van het vuilwaterriool. Een dergelijke
verplichting voor bestaande bouwwerken is enkel mogelijk indien een andere wijze
van afvoeren of verwerken van hemelwater redelijk is. Een afweging tussen de
kosten van het afkoppelen en het treffen van voorzieningen die daarmee verband
houden in relatie tot de voordelen die hiervan worden verwacht (o.a. het
milieurendement en mogelijke reductie van wateroverlast) en de relatie met de
ouderdom van het bouwwerk waarin of waaraan de voorzieningen worden getroffen,
dient plaats te vinden en inzichtelijk te worden gemaakt bij het effectief maken
van de bedoelde verplichting.Voor grondwater dat vrijkomt bij drainage, oppompen of andere vormen van
onttrekkingen of ontwateren geldt een gelijke situatie. Ook hier kan het
wenselijk zijn dat het water op een andere wijze wordt afgevoerd dan via het
vuilwaterriool.Het artikel werkt pas nadat met betrekking tot de riolering in een bepaalde
kern, buurt, wijk of straat een situatie is ingetreden, waardoor het naar het
oordeel van de beheerder van het rioleringsstelsel nodig wordt het loskoppelen
en het op andere wijze afvoeren van het hemelwater te verlangen. Meestal zal dit
zijn na een renovatie, groot onderhoud, geheel vernieuwen van het rioolstelsel,
waarbij hetzij een gemengd stelsel wordt vervangen door een gescheiden
rioolstelsel, hetzij een mogelijkheid bestaat af te voeren op andere wijze. Het
is echter ook mogelijk het afkoppelen op te leggen zonder renovatie of aanleg
van een gescheiden openbaar rioolstelsel, bijvoorbeeld in geval van
wateroverlast als gevolg van een beperkte capaciteit van de riolering.Het kunnen beschikken over dit nieuwe artikel is van belang voor het handhaven
van de plicht tot afkoppelen bij huishoudens.De gemeenteraad is verplicht een gemeentelijk rioleringsplan (GRP) vast te
stellen ingevolge artikel 4.22 Wet milieubeheer. Dit plan bevat beleid en
normering voor het rioleringsstelsel in de gemeente en geeft aan wanneer
vernieuwing en onderhoud plaatsvindt. Daarnaast zal de gemeente uiterlijk voor
eind 2012 de zorgplichten voor het afvalwater, hemelwater en grondwater in het
(verbreed) GRP moeten hebben geformuleerd. De basis voor de verplichting tot
afkoppeling – inclusief de afweging van de redelijkheid en de kosten – ligt in
het GRP. Indien het GRP geen beleidsvoornemen bevat over het afkoppelen, kan dit
artikel niet worden toegepast. RedelijkheidArt. 10.32a, tweede lid Wet milieubeheer luidt: Van de mogelijkheid, bedoeld in
het eerste lid, onderdeel b, wordt geen gebruikgemaakt, indien van degene bij
wie afvloeiend hemelwater of grondwater vrijkomt redelijkerwijs geen andere
wijze van afvoer van dat water kan worden gevergd.Dit legt een beperking op aan de toepassing van de bevoegdheid uit art. 5.3.4A,
en geeft een plicht tot een motivering over de redelijkheid van het opleggen of
althans het effectueren van de verplichting. De redelijkheid tot het invoeren
van een plicht tot afkoppelen in een bepaald gebied wordt overwogen en
gemotiveerd bij het opstellen van het GRP. Daarnaast is voor gevallen waarin de
plicht onredelijk uitwerkt een mogelijkheid tot ontheffing opgenomen.OntluchtingDe ontluchting van het rioleringsstelsel verdient bijzondere aandacht.
Gebruikelijk is de ontluchting van de riolering te doen plaatsvinden via een
bovendakse uitmonding. Er kunnen zich situaties voordoen dat het afkoppelen van
de hemelwaterafvoer leidt tot het niet of minder effectief ontluchten. Indien
valt te voorzien dat ontluchtingsproblemen ontstaan in het hoofdriool ten
gevolge van het afkoppelen en er geen goede oplossing beschikbaar is dan wel
deze onevenredig hoge kosten veroorzaakt, is de gebiedsaanwijzing niet mogelijk.
In het GRP dient aandacht te worden besteed aan deze problematiek.Lid 1Het eerste lid geeft de plicht tot afkoppelen van de hemelwaterafvoerleiding van
het openbaar vuilwaterriool of voorzover nog geen aansluiting aan het openbaar
vuilwaterriool bestaat, deze niet aan te brengen. Het gaat hier zowel om de
afvoerleidingen die direct zijn aangesloten op het openbaar vuilwaterriool
alsmede leidingen die op het perceel of binnen de woning/het gebouw zijn
aangesloten op een gemengde leiding die op het openbaar vuilwaterriool is
aangesloten. De plicht tot afkoppelen geldt voor alle eigenaren van bouwwerken,
open erven en terreinen, voor zover deze zijn gelegen binnen de
gebiedsaanwijzing en het desbetreffende besluit geen uitzondering bevat.
Eenzelfde situatie geldt voor het grondwater.Een gebiedsaanwijzing is een besluit van algemene strekking. Dit is een besluit
in de zin van de Algemene wet bestuursrecht. Bij het vaststellen van de
gebiedsaanwijzing houdt de beheerder van het openbaar riool rekening met het
gemeentelijk rioleringsplan. De beheerder van het openbaar vuilwaterriool is de
gemeente, vertegenwoordigd door het college.De plicht tot afkoppelen is niet beperkt tot het bouwwerk, maar betreft ook open
erf of terrein Bedoeld is zowel het afvloeiend hemelwater dat afkomstig is van
een bouwwerk en via een dakgoot, regenpijp, afvoerbuis enz. het openbaar
vuilwaterriool bereikt als het afvloeiend hemelwater dat afkomstig is van een
open erf of terrein en via goten, putten, afvoerbuis enz. het openbaar
vuilwaterriool bereikt te omvatten. Een open erf of terrein waarin goten en
putten zijn aangebracht is onder meer een terras, een oprit, een parkeerterrein,
een laad- en losperron.Het is mogelijk in de gebiedsaanwijzing een onderscheid te maken in het
afkoppelen van de aansluiting die zich bevindt aan de voorkant (wegzijde) van
het bouwwerk en de achterkant. Dit is een gevolg van het redelijkheidscriterium
uit het tweede lid van art. 10.32a Wm. Dit zal meestal voor een hele straat of
een rij woningen hetzelfde zijn.Lid 2Evenals bij de eerste aansluiting aan het riool (art. 2.7.4 Model
Bouwverordening) is ook in dit artikel opgenomen dat door of vanwege de
beheerder de wijze van (technisch) aansluiten wordt aangegeven. Ten aanzien van
het afkoppelen kan eveneens worden aangegeven op welke wijze dit (technisch)
moet gebeuren.Indien na het afkoppelen de hemelwaterafvoerleiding moet worden aangesloten aan
het openbaar schoonwaterriool, biedt de bouwverordening de mogelijkheid aan te
geven op welke wijze deze aansluiting (technisch) moet plaatsvinden.Lid 3Aan een inrichting in de zin van de Wet milieubeheer kunnen via de
milieuvergunning of de direct werkende (maatwerk)voorschriften eisen worden
gesteld. Deze kunnen betrekking hebben op het afkoppelen van de hemelwaterafvoer
van het vuilwaterriool. Daarom zijn deze inrichtingen uitgezonderd van de
gebiedsaanwijzing over het afkoppelen. Bedrijven, werkplaatsen, scholen, winkels
enz die niet vallen onder de Wm, vallen wel onder de verplichting van dit
artikel. Dit betekent dat ook scholen, buurthuizen e.d.. onder de verordening
vallen, waardoor eventuele kosten van het afkoppelen voor de gemeenten zelf
zijn.Een redelijke uitvoering van dit artikel brengt met zich mee, dat in het geval
woningen en bedrijven onder één dak zijn gelegen en een gezamenlijke
hemelwaterafvoer bezitten, het besluit omtrent de gebiedsaanzijzing betrekking
heeft op het hele bouwwerk en op alle (deel-/appartements-) eigenaren.De openbare weg waarin zich normaliter goten en putten voor de afvoer van
hemelwater bevinden, is uitgesloten van de plicht tot afkoppelen. Dit komt pas
aan de orde wanneer de riolering in de straat wordt gesplitst in een
vuilwaterriool en een schoonwaterriool. Indien aan de voorzijde van een bouwwerk
het hemelwater wordt afgekoppeld van het vuilwaterriool en niet afzonderlijk
wordt opgevangen of afgevoerd, komt dit vanzelf op de straat en vandaar in het
vuilwaterriool. Dan heeft afkoppelen geen zin.Bij het vaststellen van de verordening kan een gemeenteraad besluiten de
uitzondering in dit artikellid voor inrichtingen Wet milieubeheer weg te laten.
Het gevolg hiervan is dat in een gebied waarvoor een gebiedsaanwijzing geldt als
bedoeld in het eerste lid de plicht tot afkopppelen eveneens geldt voor
bedrijven.Lid 4In het vierde lid is een relatie gelegd met het gemeentelijk rioleringsplan. Dit
plan bezit een wettelijke basis en is in elke gemeente aanwezig, omdat de Wet
milieubeheer dit in artikel 4.22 verplicht stelt. Andere plannen, waarin
mogelijk ook beleidsvoornemens staan over de riolering, hebben niet deze status,
tenzij deze zijn vastgesteld door de gemeenteraad als onderdeel van het
gemeentelijk rioleringsplan.Lid 5Artikel 10.32a Wm geeft aan dat de termijn waarbinnen de lozing van het
hemelwater moet zijn beeindigd in de verordening wordt genoemd. Hieraan is in
het derde lid voldaan. De nog in te vullen termijn dient voldoende ruimte te
laten voor de eventuele bezwaarfase tegen de gebiedsaanwijzing en dient
voldoende ruimte te laten voor de aannemer om planmatig in het bedoelde gebied –
na verkregen opdracht van de individuele eigenaren – de werkzaamheden te kunnen
verrichten.Lid 6Er is behoefte aan een ontheffing die kan worden toegepast in
uitzonderingssituaties waarin toepassing van gebiedsaanwijzing een bijzondere
onbillijkheid met zich brengt die niet behoort tot de normaal beoogde gevolgen
van het de gebiedsaanwijzing. Enig nadeel is aanvaardbaar. Aan een ontheffing
kunnen voorschriften worden verbonden. Een voorschrift kan betrekking hebben op
onder meer een uitstel van de plicht tot afkoppelen en op het treffen van een
alternatieve (tijdelijke) voorziening. Lid 7De uniforme openbare voorbereidingsprocedure, afdeling 3.4 Awb, is van
toepassing verklaard. De voorbereiding van een besluit duurt iets langer. Daar
staat tegenover dat de bezwaarschriftenfase na het nemen van het besluit
vervalt.Artikel 3 StrafbepalingDe Wet milieubeheer kent geen strafbepaling voor overtreding van een verordening
als bedoeld in artikel 10.32a. Deze wet bevat een uitgebreid systeem van
bestuurlijke boete, maar dit is niet gekoppeld aan art.10.32a. Daarom is in deze
verordening een zelfstandige strafbepaling opgenomen, gekoppeld aan de
geldboetecategorieën van art. 23 Wetboek van Strafrecht. Gekozen is voor de
geldboete van de tweede categorie als bedoeld in art. 23 Wetboek van Strafrecht.
Momenteel bedraagt de geldboete van de tweede categorie max € 2250,- (voor een
rechtspersoon 4500,-)Voor het handhaven van gemeentelijke verordeningen geldt altijd de mogelijkheid
van dwangsom en bestuursdwang. De dwangsom komt voor dit type overtreding het
eerst in aanmerking.Artikel 4 Toezicht op de nalevingIn artikel 5:11 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) wordt aangegeven dat
onder toezichthouder wordt verstaan: een natuurlijk persoon, die bij of
krachtens een wettelijk voorschrift is belast met het houden van toezicht op de
naleving van het bepaalde bij of krachtens enig wettelijk voorschrift. Een
persoon die aangewezen is als toezichthouder beschikt in beginsel over alle in
afdeling 5.2 van de Awb opgenomen bevoegdheden. Op grond van artikel 5:14 van de
Awb kunnen deze bevoegdheden bij verordening of bij besluit van het college
worden beperkt. In dit verband is tevens artikel 5:16a van de Awb van belang.
Hierin staat beschreven dat een toezichthouder bevoegd is van personen inzage te
vorderen van een identiteitsbewijs als bedoeld in artikel 1 van de Wet op de
identificatieplicht. Het college wijst in de regel een gemeentelijke afdeling of
dienst aan waarvan de ambtenaren zijn belast met het toezicht op de naleving van
de verordening. Voorts kan het college (in termen van de komende Wet algemene
bepalingen omgevingsrecht: bevoegd gezag) ambtenaren aanwijzen van andere
afdelingen of diensten. Aanwijzing betekent niet dat zij tevens opsporingbevoegd
zijn.Een bepaling over buitengewone opsporingsambtenaren is overbodig en in strijd
met Aanwijzing 92 van de Aanwijzingen voor de decentrale regelgeving. Immers, in
artikel 142, eerste lid, aanhef en onder c, van het Wetboek van Strafvordering,
is onder meer bepaald dat met de opsporing van strafbare feiten als buitengewoon
opsporingsambtenaar zijn belast de personen die bij verordeningen zijn belast
met het toezicht op de naleving daarvan, een en ander voor zover het die feiten
betreft en de personen zijn beëdigd. Aangezien buitengewone opsporingsambtenaren
hun aanwijzing aan het Wetboek van Strafvordering ontlenen, is een nadere
regeling niet nodig. De aanwijzing als toezichthouder is de grondslag voor de
aanwijzing als buitengewoon opsporingsambtenaar. De opsporingsbevoegdheid van de
buitengewone opsporingsambtenaren beperkt zich tot die zaken waarvoor zij
toezichthouder zijn. Zij dienen op grond van het Besluit buitengewoon
opsporingsambtenaar aan eisen van vakbekwaamheid en betrouwbaarheid te voldoen
en te zijn beëdigd door de procureur-generaal.Artikel 5 InwerkingtredingDe inwerkingtreding van de verordening is in beginsel acht dagen na de
bekendmaking; zie artikel 142 van de Gemeentewet. De gemeenteraad kan een ander
tijdstip van inwerkingtreding in de verordening vaststellen of burgemeester en
wethouders in de verordening de bevoegdheid geven om de inwerkingtreding van de
verordening op een nader tijdstip te bepalen.Artikel 6 CiteertitelDe tekst van artikel 10.32a Wet milieubeheer geeft de verordening geen naam. De
naamgeving staat dus vrij.De naam waterverordening lijkt minder geschikt, omdat in sommige provincies een
waterverordening – met geheel andere inhoud – bestaat. De naam Verordening op de
afvoer van hemelwater en grondwater geeft het beste aan waarover de verordening
gaat.OvergangsrechtOvergangsrecht is niet nodig, omdat niet eerder en dergelijke verplichting tot
het afkoppelen bestond. In gemeenten waar dit wel het geval is, kan bij het
nemen van een gebiedsaanwijzing ingevolge art. 2 van deze verordening (= een
besluit van algemene strekking) hiermee rekening worden gehouden. De
gebiedsaanwijzing betreft dan niet die gebieden, bouwwerken, erven en terreinen
waarvoor eerder een soortgelijke verplichting is gegeven.Bijlage 1: Toelichting achtergronden en gebruik modelverordening voor de
afvoer van hemelwater en grondwaterMet de inwerkingtreding van de Wet Gemeentelijke Watertaken per 1 januari 2008
is o.a. de Wet milieubeheer (Wm) gewijzigd. In de wet is opgenomen dat gemeenten
een nieuwe bevoegdheid hebben en in het belang van de bescherming van het milieu
bij verordening regels kunnen stellen aan het lozen van hemelwater en grondwater
op de riolering en op of in de bodem. Hiermee hebben gemeenten een nieuw
instrument gekregen om de gemeentelijke watertaken (zorgplichten) vorm te geven.
De verordeningbevoegdheid is facultatief. Dat betekent dat gemeenten niet
verplicht zijn een verordening voor het lozen van afvalwater op de riolering te
hebben.De inwerkingtreding van de Wet Gemeentelijke Watertaken in 2008 staat niet op
zichzelf, maar past in een bredere context van veranderende wetgeving. Hierbij
zijn vooral de Waterwet en de algemene regels (AMvB’s) voor het lozen van
afvalwater van belang. Het verbreed gemeentelijke rioleringsplan speelt een
belangrijke rol bij het formuleren van de gemeentelijke zorgplichten en bij het
formuleren van de uitgangspunten voor lozingen van stedelijk afvalwater.Over de directe consequenties van de Waterwet voor gemeenten wordt u dit najaar
in een aparte ledenbrief geïnformeerd. Deze toelichting gaat dus niet expliciet
in op de Waterwet, wel wordt de relatie gelegd met de algemene regels voor het
lozen van afvalwater (AMvB’s).De zorgplichten en het scheiden van schoon en vuil waterGemeenten hebben met de nieuwe zorgplichten voor hemelwater en grondwater veel
beleidsvrijheid gekregen. Bij het maken van de verschillende beleidskeuzes ligt
afstemming met het waterschap voor de hand.Een belangrijk uitgangspunt is dat de zorgplichten beginnen bij de burger. De
gemeente bepaalt, zo nodig in overleg met het waterschap, wat redelijkerwijs van
de burger kan worden verwacht en op welke manier de gemeentelijke zorgplichten
worden ingevuld (1).Bij de zorgplicht hemelwater kan de gemeente ervoor kiezen om hemelwater wel of
bewust niet aan te sluiten op de riolering. Vervolgens kiest de gemeente met
welke voorziening het verwerken en transporteren plaats vindt (o.a. gemengd of
gescheiden riolering, IBA e.d.).Er bestaat dus niet zoiets als een wettelijke plicht tot afkoppelen voor
gemeenten, juist om ruimte te geven aan een lokale afweging. De gemeente zal een
keuze moeten maken in welke gebieden zij wel of niet gaat afkoppelen en deze
keuze zal goed moeten worden onderbouwd. Een belangrijke peiler van deze
onderbouwing is doelmatigheid: hoe verhouden de kosten van het afkoppelen zich
tot het behaalde milieurendement van het scheiden van schoon en vuilwater en/of
de reductie van overlast bij hevige regenval.Wel of niet afkoppelen?In de Wet milieubeheer (Wm, artikel 10.29a) is een voorkeursvolgorde opgenomen
voor het omgaan met o.a. hemelwater. De voorkeursvolgorde beschrijft een
algemene voorkeur voor omgaan met hemelwater en afvalwater aan de bron. Bij
hemelwater geldt dat lokale lozing van hemelwater in het milieu (al dan niet via
een gemeentelijk hemelwatersysteem) de voorkeur geniet boven lozing op een
gemengd stelsel. Lozing op oppervlaktewater is gelijkwaardig aan lozing op de
bodem. De voorkeursvolgorde luidt:
het ontstaan van afvalwater wordt voorkomen of beperkt
verontreiniging van afvalwater wordt voorkomen of beperkt
afvalwaterstromen worden gescheiden gehouden, tenzij het niet-gescheiden
houden geen nadelige gevolgen heeft voor een doelmatig beheer van
afvalwater
huishoudelijk afvalwater en daarmee vergelijkbaar afvalwater wordt
ingezameld en naar een rioolwaterzuiveringinstallatie (RWZI)
getransporteerd
ander afvalwater dan bedoeld in onderdeel d wordt hergebruikt (zo nodig
na zuivering bij de bron)
ander afvalwater dan bedoeld in onderdeel d (in de praktijk dus met name
hemelwater) wordt lokaal in het milieu teruggebracht (zo nodig na
zuivering bij de bron)
ander afvalwater dan bedoeld in onderdeel d wordt als stedelijk
afvalwater ingezameld en naar een RWZI getransporteerd.
De voorkeursvolgorde geeft richting aan de beleidsmatige afwegingen die
gemeenten maken bij het omgaan met hemelwater en ander afvalwater bij de bron.
Gemeenten kunnen van de voorkeursvolgorde afwijken.Het afkoppelen van verhard oppervlak van het openbare vuilwaterriool kan een
bijdrage leveren aan verminderen van wateroverlast en riooloverstorten bij
hevige regenval en het verbeteren van het zuiveringsrendement van de
rioolwaterzuivering. Daarnaast kan door het afkoppelen de capaciteit van de
zuivering worden beperkt (lagere kosten exploitatie en nieuwbouw) en kunnen
investeringen in randvoorzieningen in de riolering mogelijk achterwege
blijven.Een belangrijk aandachtspunt bij het afkoppelen van verhard oppervlak is de
kwaliteit van het afgekoppelde regenwater. Is het afstromend regenwater schoon
genoeg om al dan niet via een gescheiden stelsel in het oppervlaktewater te
lozen? Ook de capaciteit van het hemelwaterstelsel en het risico op foutieve
aansluiting speelt een belangrijke rol in de afweging om wel of niet af te
koppelen.Bij een besluit tot afkoppelen van het verhard oppervak kan een gemeente
besluiten om op particulier terrein af te koppelen. Hierin bestaan feitelijk
twee varianten:
de gemeente kan de particuliere gebouw- en terreineigenaar dwingen om
het hemelwater (en grondwater) gescheiden aan te leveren of
de gemeente kan de particuliere gebouw- en terreineigenaar dwingen het
hemelwater (en grondwater) op eigen terrein te verwerken.
De lokale situatie en beleidsmatige voorkeuren van de gemeente bepalen de keuze
voor het al dan niet afkoppelen op particulier terrein. Hierbij is de motivering
van groot belang: wat zijn de te verwachte kosten? Wat is het rendement van het
afkoppelen voor de reductie van wateroverlast en het milieu? Bij het afkoppelen
van particulier terrein of bebouwing bepaalt de gemeente of dat alleen
vrijwillig gebeurt of dat zij dit daadwerkelijk wil afdwingen. Voor het
afdwingen van het afkoppelen is de verordening het instrument.Afkoppelen op particulier terrein?Bij de afweging van gemeenten over het afkoppelen van particulier terrein spelen
veel aspecten een rol. Naast de fysieke situatie (o.a. effectiviteit reductie
wateroverlast, milieurendement, type bebouwing, verharding, bodemopbouw) spelen
tenminste ook de volgende aspecten een rol:
Kosten voor particuliere eigenaarDe kosten voor eigenaren van gebouwen en terrein voor het afkoppelen
zijn sterk afhankelijk van de situatie. De Leidraad Riolering module
D1100 van de stichting RIONED gaat uitgebreid in op gemiddelde
kostenkentallen van de rioleringszorg. Hierbij komen ook kentallen aan
bod voor het gescheiden aanbieden van schoon en vuilwater voor
aansluiting op de openbare riolering. Ook komen de kosten voor
verschillende voorzieningen aan bod, zoals o.a. infiltratie- en
drainagevoorzieningen, infiltratiekratten, vegetatiedaken, regenton
e.d.
OnderdeelKostenkental *Uitgangspuntenvervanging perceelaansluitleiding€ 400 per stukvervanging gelijktijdig met rioolwerkzaamheden openbare
wegaanleg perceelaansluitleiding€ 230 per stukafkoppelen dakoppervlakvoorzijde woning€ 20 per m2 dakoppervlakInclusief bladvangeraanleg en onderhoud infiltratieveld€ 4,5 per m2 aangeslotenverhard oppervlakaanleg grindkoffer€ 5,2 per m2 aangeslotenverhard oppervlakaanleg vegetatiedaken (sedum)€ 40 per m2aanleg vegetatiedaken (gras)€ 40 per m2regenton€ 40 per stukVolume 150 tot 200 liter
* Kosten voor gemiddelde situatie zoals vermeld in Leidraad Riolering D1100
Ontluchting rioolstelselEen rioolstelsel heeft voorzieningen voor beluchting en ontluchting. In
Nederland vindt ontluchting van het openbare vuilwaterriool in veel
gevallen plaats via de gemengde huisaansluitingen (regenpijp bovendaks).
Bij aanpassen van een gemengde huisaansluiting naar alleen een
aansluiting voor het vuilwater op het openbare vuilwaterriool kan het
voorkomen dat ontluchtingsvoorzieningen voor het openbaar vuilwaterriool
verdwijnen. Hierdoor kan stankoverlast optreden. Bij afkoppelen kan dus
sprake zijn van een risico op stankoverlast. Module B2600 van de
Leidraad Riolering gaat hier nader op in. De module gaat ook in op
mogelijke oplossingen. Stankoverlast en ontluchting staan centraal
tijdens een van de minicursussen die de stichting RIONED in september
2009 organiseert. Voor meer informatie zie ook www.riool.net.
AsbestdakenVerweerde asbestdaken kunnen een gevaar opleveren voor mensen in de
omgeving. Zonder goede afwatering van hemelwater op de riolering, kunnen
asbestvezels op de grond terechtkomen en vervolgens in woningen door de
inloop van mensen. Bij een afwatering en verwerking van hemelwater in de
bodem kan een verontreiniging van bodem en grondwater plaatsvinden.
Asbestdaken komen vooral voor bij stallen en schuren in de
buitengebieden, maar ook in de bebouwde omgeving worden asbestdaken
aangetroffen. De constatering over asbestdaken geldt feitelijk breder en
ook voor andere uitloogbare bouwmaterialen (zie ook tekstkader onderzoek
RIVM afspoeling bouwmetalen).
De nieuwe verordeningsbevoegdheid voor gemeentenIn artikel 10.32a van de Wet milieubeheer is opgenomen dat gemeenten bij
verordening regels kunnen stellen aan het lozen van hemelwater en grondwater op
de riolering en op of in de bodem. In het artikel is opgenomen dat de
gemeenteraad bij verordening kan bepalen dat:
bij het brengen van afvloeiend hemelwater of van grondwater op of in de
bodem of in een voorziening voor de inzameling en het transport van
afvalwater, wordt voldaan aan de in die verordening gestelde regels,
en
het brengen van afvloeiend hemelwater of van grondwater in een
voorziening voor de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater
binnen een in die verordening aangegeven termijn wordt beëindigd.
Met andere woorden: gemeenten kunnen regels stellen aan de kwantiteit en
kwaliteit van hemelwater en grondwater dat door burgers en bedrijven wordt
aangeboden voor lozing op de riolering. Hierbij is opgenomen dat van deze
mogelijkheid kan worden afgeweken als van degene bij wie afvloeiend hemelwater
of grondwater vrijkomt redelijkerwijs geen andere wijze van afvoer van dat water
kan worden gevergd.Wat regelt de modelverordening?De modelverordening regelt dat een gemeente een gebied kan aanwijzen, waarbinnen
het niet is toegestaan hemelwater of grondwater te lozen op het openbaar
vuilwaterriool. Hierbij zal de gemeente een redelijke termijn moeten
hanteren.Het is mogelijk om in de zogenaamde gebiedsaanwijzing een onderscheid te maken
in het afkoppelen van de aansluiting die zich bevindt aan de voorzijde van een
gebouw en de achterkant.Het aanwijzen van een gebied behoeft uiteraard een gedegen beleidsmatige
onderbouwing en zal moeten volgen uit het (verbreed) gemeentelijk rioleringsplan
(GRP)3. Het plan zal moeten motiveren dat het gevraagde voor de meeste mensen in
die situatie redelijk is. Maar ook moet duidelijk zijn wat concreet gevraagd
wordt en daarvan de (financiële) consequenties zijn. Gaat het bijvoorbeeld om
het gescheiden aanbieden van afval- en hemelwater? Of moet het hemelwater worden
verwerkt op het eigen terrein (infiltratie)? Geldt gescheiden aanleveren voor de
daken en de voorzijde van de woning? Of ook de achterkant? Op welk moment vindt
het scheiden plaats: op het moment dat het openbare rioolstelsel door de
gemeenten wordt vernieuwd?De verordening staat dus niet op zichzelf, maar heeft een belangrijke relatie
met het gemeentelijke beleid. Het formuleren van de zorgplichten voor het
grondwater en hemelwater en de afweging van wat redelijkerwijs van de eigenaar
kan worden verwacht wordt niet in de verordening gemaakt. De verordening is een
instrument om het beleid uit te voeren. Als de gemeente in het gemeentelijk
rioleringsplan duidelijk heeft vastgelegd wat zij wil en dat goed onderbouwd,
dan kan de verordening worden ingezet. De VNG adviseert om het gemeentelijk
rioleringsplan en de verordening in goed overleg met het waterschap uit te
werken.Hoe werkt het in de praktijk?Het gebruik van de verordening hemelwater en grondwater begint dus bij het goed
onderbouwd formuleren van de zorgplichten voor het hemelwater en het grondwater
in het gemeentelijk rioleringsplan (stap A). Vervolgens kan de verordening met
regels voor het lozen van hemelwater en grondwater voor het totale grondgebied
van de gemeenten worden opgesteld (stap B). Tenslotte kan de gemeente met de
gebiedsaanwijzing specifieke gebieden benoemen, waarvoor de regels gelden en
hierbij zonodig nadere specificaties geven (stap C).
Stap ABeleidskeuzes in Gemeentelijk RioleringsplanStap BVerordening met regels lozen hemelwater en grondwaterStap CGebiedsaanwijzing
Figuur 1: Werkwijze gemeente bij totstandkoming zorgplicht en gebruik
verordeningHet toepassen van de door de gemeenteraad vastgestelde verordening in de
praktijk begint met een besluit van B en W om een gebied aan te wijzen,
waarbinnen het verbod op het lozen op het openbaar vuilwaterriool van toepassing
is. Op basis van de zogenaamde gebiedsaanwijzing kan de gemeente aan de
betrokken burgers een brief sturen, waarin staat aan welke verplichting zij (op
termijn) moeten voldoen. Daarbij zal het voor een aantal burgers niet redelijk
zijn om aan het gevraagde te voldoen. Bijvoorbeeld als iemand geen tuin heeft en
niet aan oppervlaktewater grenst, is het verwerken op eigen terrein vrijwel
onmogelijk. Voor deze mensen kan een gemeente ontheffing van de
gebiedsaanwijzing verlenen. De ontheffing gaat over een individueel geval.
Indien de gemeente geen ontheffing verleent en een burger blijft weigeren kan de
gemeente bestuursdwang of een dwangsom toepassen.De relatie met bouwregelgevingIn de bestaande VNG-modelbouwverordening staan regels voor het lozen van
afvalwater op de riolering. Voor bestaande gebouwen is een aansluitplicht voor
afvalwater op de riolering opgenomen. Deze plicht geldt niet voor de situatie
als het afvalwater uitsluitend hemelwater betreft. Voor nieuwe gebouwen kent de
modelbouwverordening twee alternatieven voor de aansluitplicht: één voor het
gemengd aanleveren van afvalwater en één voor het gescheiden aanleveren van
afvalwater en hemelwater. Voor nieuwe gebouwen geldt dus dat een gemeente op
basis van de bouwverordening een eigenaar kan verplichten het hemelwater
gescheiden aan te laten bieden voor een aansluiting op de riolering. Voor
bestaande gebouwen en voor bestaande en nieuwe open erven en terreinen kan dit
zonder de nu uitgewerkte verordening niet.Technische randvoorwaarden aansluiting rioleringTechnische randvoorwaarden voor een aansluiting op de riolering zijn niet
opgenomen in de verordening. Naar analogie van de Model-bouwverordening (artikel
2.7.4, lid 2) is in de modelverordening afvoer hemelwater en grondwater in
artikel 2, lid 2 vastgelegd op welke wijze het afkoppelen (technisch)
plaatsvindt. De Leidraad Riolering module A3100 van de stichting RIONED gaat
nader in op de technische randvoorwaarden voor de (gescheiden) aansluiting op de
riolering.De relatie met algemene regels voor het lozen van afvalwaterMet de invoering van het "Besluit lozing afvalwater huishoudens" in 2008 heeft
de gemeente de mogelijkheid gekregen om individuele eigenaren met een zogenaamd
maatwerkvoorschrift de plicht op te leggen de hemelwaterafvoer af te koppelen
van het openbaar vuilwaterriool en via een gescheiden stelsel of op een andere
wijze het hemelwater af te voeren. Het gaat hier om een besluit per bouwwerk,
waartegen bezwaar en beroep mogelijk is. De gemeente kan dus ook zonder
verordening voor individuele gevallen met een maatwerkvoorschrift regels stellen
aan het lozen van hemelwater (en/of grondwater) op de riolering. Voor veel
bedrijven kan dit met een maatwerkvoorschrift op basis van het
Activiteitenbesluit en eventueel in een milieuvergunning.Het voordeel van het instrument verordening is dat het een collectieve aanpak
mogelijk maakt en een praktisch middel is dat geschikt is voor specifieke
gebieden (wijken / straten). Hiermee wordt voorkomen dat voor iedere eigenaar
een maatwerkvoorschrift moeten worden gehanteerd.In de modelverordening is opgenomen dat inrichtingen in de zin van de Wet
milieubeheer zijn uitgesloten. Voor lozingen op de riolering vanuit inrichtingen
kan de gemeente op individuele basis via een maatwerkvoorschrift op grond van
het activiteitenbesluit nadere regels stellen. Daarnaast geldt voor een deel van
de inrichtingen een vergunningplicht. Juridisch gezien is het dus niet nodig om
inrichtingen onder de verordening te laten vallen, maar in de praktijk zou het
wel meerwaarde kunnen hebben. Bijvoorbeeld voor kleinere bedrijven met een
vergelijkbaar lozingengedrag als dat van huishoudens in een woonwijk (bv.
winkels en horeca). Gemeenten kunnen er voor kiezen om een categorie van
bedrijven te benoemen in de verordening. Bijvoorbeeld door gebruik te maken van
de indeling naar type A, B of C conform het Activiteitenbesluit.Omdat het in algemene zin niet mogelijk is om categorieën van bedrijven te
benoemen die onder de verordening vallen, is de uitsluiting van inrichtingen in
de modelverordening opgenomen. Als blijkt dat dit voor de eigen gemeente wel
mogelijk is, kan lid 3 van artikel 2 worden aangepast. De keuze om een categorie
van bedrijven onder de werking van de verordening te brengen, moet voldoende
zijn gemotiveerd.Meer informatie over de algemene regels op het gebied van afvalwater vindt u op
www.infomil.nl (onderdeel afvalwater).Op welke situaties zijn de artikelen van toepassing?De modelverordening voorziet in de volgende situaties:Hemelwater
Rioolvervanging en de overgang van een gemengd naar gescheiden stelsel
in een straat/wijk met bestaande bouw
Eigenaren van bouwwerken (niet zijnde inrichtingen Wm) mogen het
hemelwater alleen gescheiden aanbieden voor aansluiting op de
afzonderlijke stelsels voor afvalwater en hemelwater;
Eigenaren van bouwwerken (niet zijnde inrichtingen Wm) mogen het
hemelwater niet lozen op het openbaar vuilwaterriool en alleen
op het eigen terrein verwerken (o.a. infiltreren in de bodem) of
lozen op oppervlaktewater
Water-op-straat bij hevige regenval in een wijk/straat met bestaande
bouw als gevolg van de capaciteit van het gemengde stelsel
Eigenaren van bouwwerken (niet zijnde inrichtingen Wm) mogen het
hemelwater niet (direct) lozen op het openbaar vuilwaterriool en
alleen op het eigen terrein verwerken (o.a. infiltreren in de
bodem of tijdelijke berging) of lozen op oppervlaktewater
Het inrichten van een nieuwe wijk/straat of het aansluiten van nieuwe
gebouwen
Eigenaren van bouwwerken (niet zijnde inrichtingen Wm) mogen het
hemelwater alleen gescheiden aanbieden voor aansluiting op de
afzonderlijke stelsels voor afvalwater en hemelwater
Eigenaren van bouwwerken (niet zijnde inrichtingen Wm) mogen het
hemelwater niet (direct) lozen op het openbaar vuilwaterriool en
alleen op het eigen terrein verwerken (o.a. infiltreren in de
bodem of tijdelijke berging) of lozen in oppervlaktewater
Grondwater
Drainage van particuliere voorzieningen in
grondwaterprobleemgebieden
Eigenaren van bouwwerken (niet zijnde inrichtingen Wm) mogen het
grondwater alleen gescheiden aanbieden voor aansluiting op de
afzonderlijke stelsels voor hemelwater en/of grondwater
Aanpak diffuse bronnenDe aanpak van diffuse belasting uit uitloogbare materialen wordt met de
uitgewerkte verordening niet geregeld. Daarmee blijft een belangrijk thema dus
buiten de modelverordening. In juridische zin kan met een gemeentelijke
verordening het toepassen van (uitloogbare) materialen niet worden verboden.
Hogere regelgeving (Bouwbesluit en Woningwet) biedt hiervoor geen grondslag. Wat
gemeenten met de nieuwe verordenende bevoegdheid in de Wet milieubeheer wel
kunnen, is regels stellen aan de kwaliteit van te lozen afvalwater. Al is het
handhaven van deze regels in de praktijk vaak niet eenvoudig.De VNG heeft hier in de verordening niet voor gekozen. De belangrijkste reden
hiervoor is dat op dit moment op initiatief van het ministerie van VROM een
beleidsontwikkelingtraject loopt voor brongericht beleid om emissie van zware
metalen naar bodem en water tegen te gaan (zie ook tekstkader afspoeling
bouwmetalen). De resultaten van dit traject zijn bepalend voor de wijze waarop
gemeenten regels zouden kunnen opnemen in de verordening. Zodra er duidelijkheid
is over de (on)mogelijkheden van nationaal brongericht beleid, zal de VNG de
afweging maken om hier alsnog in de vorm van artikelen in de modelverordening in
te voorzien.Onderzoek RIVM naar afspoeling van bouwmetalenHet RIVM heeft de milieurisico's van emissies van zink, koper en lood in de bouw
berekend. Zink, koper en lood lossen op in regenwater dat langs bouwmaterialen
loopt, waarin deze metalen zijn verwerkt (afspoelen). De milieurisico's hangen
sterk af van de omstandigheden: de hoeveelheid water die langs de bouwmaterialen
stroomt en de manier waarop dat water wordt afgevoerd, hebben grote invloed op
de hoeveelheid metalen die in het milieu terechtkomen. De grootste risico's zijn
situaties met zogeheten afgekoppelde hemelwatersystemen, waarbij regenwater met
de metalen direct in de bodem infiltreert.Voor reguliere toepassingen, zoals zinken dakgoten, zinken vangrails en
loodslabben, heeft het RIVM indicaties van maximaal toelaatbare emissies
voorgesteld. Deze vorm van normstelling is via maatregelen te realiseren. Voor
toepassingen die minder vaak voorkomen, zoals koper en zink in gevels en daken,
is een algemene normstelling minder effectief. Hierbij is het belangrijk de
afspoeling te beperken door de toepassing af te stemmen op de lokale
omstandigheden, zoals de hoeveelheid bouwmetaal en de manier waarop de
afwatering is geregeld.De verordening als één van de beleidsinstrumenten.Het verplichten van de eigenaar om het hemelwater en grondwater gescheiden aan
te bieden of het hemelwater te verwerken op het eigen terrein met het instrument
van de gemeentelijke verordening is zeker niet het enige middel om het
gemeentelijk beleid vorm te geven. De VNG adviseert om de mogelijkheid van de
verordening te plaatsen in een bredere context. Werk hierbij in de juiste
volgorde. Eerst zal de gemeente het eigen beleid moeten formuleren. Met andere
woorden: wat kan redelijkerwijs van de eigenaar worden verwacht. Dit kan in het
gemeentelijk rioleringsplan. De tweede stap is dan de doorwerking van het beleid
in de verordening.De verordening kan een onderdeel zijn van een gebiedsgerichte aanpak, waarbij de
gemeente verschillende instrumenten inzet. Bijvoorbeeld: voorlichting en
informatievoorzieningen, afkoppelen op basis van vrijwilligheid, stimuleren van
afkoppelen door subsidie e.d.De gemeentelijke verordening is feitelijk het laatste middel om niet meewerkende
eigenaren te verplichten mee te werken aan een gebiedsgerichte aanpak.
(1) Over de invoering van de Wet Gemeentelijke Watertaken en de
zorgplichten hemelwater en grondwater heeft VNG een brochure
uitgebracht: Van Rioleringszaak naar Gemeentelijke Watertaak. De
brochure is te downloaden op: www.vng.nl/water
(2) Op 10 juni 2009 heeft de voorzieningenrechter van de rechtbank in
Middelburg een uitspraak gedaan in een zaak tussen gemeente en
particulier over schade door afstromend regenwater. Bij deze uitspraak
is ook de zorgplicht hemelwater betrokken in de onderbouwing van het
vonnis. De gemeente is veroordeeld tot het treffen van maatregelen om de
schade te voorkomen.
(3) Een beleidsmatige onderbouwing kan ook plaatsvinden in o.a. een
ander gemeentelijk beleidsplan (o.a. afkoppelplan, grondwaterplan of
stedelijk waterplan). Hierbij is het wel van belang dat deze
beleidsplannen door de gemeenteraad zijn vastgesteld als onderdeel van
het GRP en dat het GRP zelf een verwijzing bevat naar het betreffende
beleidsplan.